Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық теориялық физик
American theoretical physicist
Кёртис Брюс Тартер (26 қыркүйек 1939 жылы туған) – американдық теориялық физик. 1994-2002 жылдары Лоренс Ливермор ұлттық зертханасының директоры болды. Зертхананың еңбек сіңірген директоры ретінде ол зертхананың толық тарихын жариялады.
Curtis Bruce Tarter (born September 26, 1939) is an American theoretical physicist. He was the director of the Lawrence Livermore National Laboratory from 1994 2002. As director emeritus he recently published the first comprehensive history of the laboratory.
Ерте өмір
Тартер 1939 жылдың 26 қыркүйегінде Луисвилл, Кентукки қаласында дүниеге келді. Ол соңғы Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарын анасы және әже-немересімен Иллинойс штатының Эванстон қаласында өткізді, ал әкесі Үндістан мен Қытайда Әскери-әуе корпусында қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін олар Луисвиллге қайтып келді, онда ол мемлекеттік мектептерде оқыды.
Tarter was born in Louisville, Kentucky, on September 26, 1939. He spent the subsequent WW II years with his mother and grandparents in Evanston, Illinois. while his father served in the Army Air Corps in India and China. After the war they returned to Louisville where he attended public schools.
Білім
Ол 1961 жылы Массачусетс технология институтын физика бакалавры дәрежесімен бітірді. Содан кейін Корнелл университетіне оқуға түсіп, теориялық астрофизика саласы бойынша доктор ғылымын қорғады. Оның диссертация жетекшісі Эд Салпетер болды, ал диссертациялық зерттеуі аккрециялық дискілерді және рентген сәулелерінің көздері мен оларды қоршаған ортаның өзара әрекеттесуін қамтыды.
He graduated from the Massachusetts Institute of Technology with a bachelor's degree in physics in 1961. He then went to Cornell University where he received a PhD in theoretical astrophysics. His thesis adviser was Ed Salpeter and his thesis research involved both accretion disks and the interaction of X ray sources and the surrounding environments.
Ерте мансап
Ньюпорт Бичтегі (Калифорния) Aeronutronic корпорациясында қысқа мерзім жұмыс істегеннен кейін, 1967 жылы Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасына (LLNL) қосылды және өмірінің соңына дейін осында қызмет етті. LLNL-де астрофизика, термоядролық энергия және ядролық қарулар бағдарламалары бойынша зерттеулер жүргізді. Атап айтқанда, ол жоғары тығыздық және температурадағы материяның радиациялық қасиеттерін зерттейтін және оларды түрлі бағдарламаларға қолданатын топтың жетекшісі болды. Оның астрофизикалық зерттеулері квазарлар мен рентген сәулелерінің көздеріне арналған, сондай-ақ ол көптеген университеттер мен зертханалардағы әріптестерімен ынтымақтастықта жұмыс істеді.
After a brief stint at the Aeronutronic Corporation in Newport Beach, California, he joined the Lawrence Livermore National Laboratory (LLNL) in 1967 where he would spend the remainder of his career. At LLNL he did research in astrophysics and in the fusion and nuclear weapons programs. In particular he became leader of the group involved with radiative properties of matter at high densities and temperatures and their application to various programs. His astrophysical research focused on quasars and X ray sources, and he collaborated with colleagues at a number of universities and laboratories.
Басқарушылық лауазымдар
1978 жылы теориялық физика бөлімінің меңгерушісі, ал 1983 жылы физика кафедрасының орынбасары болды. Ол Калифорния университетімен байланыстарды күшейтуде жетекші рөл атқарды және зертхананың болашақ бағытын белгілеуге көмектескен Ұзақ мерзімді жоспарлау комитетінің құрамында болды. 1988 жылы физика саласы бойынша директордың орынбасары болып тағайындалды, онда лабораторияның негізгі физика, ғарыш зерттеулері, климатты зерттеу және жаңа бағыттардағы ұзақ мерзімді зерттеулер жұмысына жетекшілік етті.
He became the head of the Theoretical Physics Division in 1978, and the deputy head of the Physics Department in 1983. He was a leader in strengthening the ties with the University of California and served on the Long Range Planning Committee that helped set the future direction of the laboratory. In 1988 he was chosen as the associate director for physics where he guided the lab's work in basic physics, space research, climate studies, and exploratory long range research.
Директор
1994 жылы ол зертхана директоры болып тағайындалды және бұл лауазымды сегіз жыл бойы атқарды. Оның алғашқы міндеті зертхананың сақталуын қамтамасыз ету болды, бұл президент Клинтон АҚШ-тың ядролық қаруын сақтау үшін үш ядролық зертхананың да қажетті екенін жариялағанда іске асырылды. Келесі бірнеше жыл бойы ол зертхананы суық соғыстан кейінгі бағдарламасын құруға жетекшілік етті, бұл бағдарламаның басты назары ядролық сынақтарды алмастыру мақсатындағы ғылыми негіздегі қару-жарақтарды басқару болды. Бұл АҚШ-тың суперкомпьютерлік қуатын қайта жандандыруды (IBM-мен серіктестікте) және үш миллиард долларлық құрылыс жобасы – Ұлттық тұтандыру құрылғысын дамытуды қамтыды. Директорлық лауазымының соңғы жылдары ол қытайлық тыңшылық бағдарламасымен, Ұлттық ядролық қауіпсіздік басқармасының құрылуымен (бұл зертхананың жұмысын бақылайтын жаңа мемлекеттік орган) және Ішкі қауіпсіздік департаментінің құрылуымен бетпе-бет келді. Оның директор ретіндегі соңғы ісі 2002 жылы зертхананың 50 жылдығын тойлауды ұйымдастыру болды.
In 1994 he was selected as director of the laboratory, a position he held for eight years. His first challenge was to ensure the preservation of the laboratory and this was accomplished when President Clinton issued a proclamation stating that all three nuclear laboratories were necessary to maintain US nuclear weapons. Over the next several years he led the laboratory in establishing its post Cold War program, focusing primarily on science based stockpile stewardship to replace nuclear testing. This entailed revitalizing the US supercomputer effort (in partnership with IBM) and overseeing the development of the National Ignition Facility, a three billion dollar construction project. During he last years of his tenure as director he experienced the challenges of the Chinese espionage program, the creation of the National Nuclear Security Administration, a new government agency to oversee the laboratory's work, and the beginning of the Department of Homeland Security. His last act as director was to organize the laboratory's 50th anniversary celebration in 2002.
Директор-эмиритус
Ресми зейнетке шыққаннан кейін ол лабораторияны көптеген жұмыс топтары мен комиссияларда өкілдік етуді жалғастырды. Ол Қорғаныс ғылымдары кеңесінде, Дрейпер зертханасының кеңесінде, Ұлттық ғылым академиясының бірнеше зерттеулерінде және АҚШ-тың стратегиялық қалыптасуы жөніндегі Конгресс комиссиясында қызмет етті. Параллельді түрде ол бұрынғы қатысушылармен көптеген ауызша сұхбаттар арқылы лаборатория тарихы бойынша жұмыс істей бастады. Бұл күш-жігер 2018 жылы «Американдық зертхана: Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасының құпия тарихы» атты кітабының жарық көруіне әкелді.
After his formal retirement he continued to represent the laboratory on a number of task forces and commissions. He served on the Defense Science Board, the board of Draper Laboratory, several National Academy of Sciences studies, and the Congressional Commission on the Strategic Posture of the United States. In parallel he began to work on the history of the laboratory through many oral interviews with those who had contributed in the past. This effort eventually led to his publishing in 2018, The American Lab: An Insider's History of the Lawrence Livermore National Laboratory.
Марапаттар
Ол Америка физикалық қоғамының, Америка ғылымды дамыту қауымдастығының және Калифорния ғылым және технология жөніндегі кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Ол Рузвельттің ғылым саласындағы алтын медалін, Ұлттық ядролық қауіпсіздік басқармасының алтын медалін және Энергетика министрінің алтын наградасын алды.
He was named a fellow of the American Physical Society, the American Association for the Advancement of Science, and the California Council on Science and Technology. He received the Roosevelt's Gold Medal Award for Science, the National Nuclear Security Administration Gold Medal, and the Secretary of Energy's Gold Award.