Кіріспе
Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекетінің заң шығару органы – Шығыс Тимордың бірпалаталы ұлттық заң шығару органы, Ұлттық Парламент (Parlamento Nacional). Ол 2001 жылы елді Біріккен Ұлттар Ұйымы басқарып тұрған кезде Құрылтай жиналысы ретінде құрылған, бірақ 2002 жылдың 20 мамырында ұлттық тәуелсіздік алғаннан кейін Ұлттық Парламент деп өз атауын өзгертті.
The National Parliament (, Parlamento Nacional) is the unicameral national legislature in East Timor. It was created in 2001 as the Constituent Assembly while the country was still administered by the United Nations, but renamed itself to the National Parliament with the attaining of national independence on 20 May 2002.
Құрылымы
Ұлттық парламент 65 мүшеден тұрады, олар әр бес жыл сайын партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдікпен сайланады. Шығыс Тимор парламентінің үш негізгі құрамы – Ұлттық парламент, премьер-министр және президент.
Төраға
Президент Ұлттық Парламенттен бөлек сайлауда сайланады және мемлекет басшысы болып табылады. Ол кейбір заңдарды вето құқығымен қабылдамай алады, бірақ оның өкілеттіктері Конституциямен шектеледі. 2022 жылдың 20 мамырына қарай, қазіргі президент – Хосе Рамос-Орта.
Премьер-министр
Президент премьер-министрді тағайындайды, бірақ президенттің ең ірі партияның / коалицияның таңдаған жетекшісін таңдауы күтіледі. Егер ешбір партия өз күшімен көпшілікті құра алмаса, онда парламент мүшелерінің барлығы үкімет басшысын сайлайды. Премьер-министр үкімет басшысының функцияларын жүзеге асырады. 2023 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, қазіргі премьер-министр – Кай Рала Ксанана Гусмао.
Сайлаулар
Ұлттық жиналысқа 65 мүше сайлау үшін партиялық тізімдер арқылы пропорционалды өкілдік дауыс беру жүйесі қолданылады және сайлаулар әр бес жылда бір рет өткізіледі. 17 жасқа толған барлық Шығыс Тимор азаматының дауыс беруі ерікті. Шығыс Тиморда парламентке бес рет сайлау өтті: 2001, 2007, 2012, 2017 және 2018 жылдары.
Қазіргі мүшелері
Шығыс Тимордың 5-ші Ұлттық Парламенті қазіргі уақытта 2018 жылғы сайлауда сайланған 65 мүшеден тұрады. Оның 34 мүшесі – «Өзгеріс және прогресс одағы» (CNRT–PLP–KHUNTO), 23 мүшесі – «Фретилин» партиясынан, 5 мүшесі – «Демократиялық партиядан» (PD), ал 3 мүшесі – «Демократиялық даму форумынан» (PUDD–UDT–FM–PDN). Бұл депутаттардың әрқайсысы 5 жылдық мерзімге сайланады, ол 2018 жылдың маусым айында басталды.
Ұлттық парламент төрағаларының тізімі
# Портрет Аты Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Партия Ескермелер 1 Франсиско Гутерриш 20 мамыр 2002 31 шілде 2007 Фретилин 2 100px Фернандо де Араухо 8 тамыз 2007 30 шілде 2012 Демократиялық партия 3 Висенте Гутерриш 30 шілде 2012 2016 CNRT (5) Анисето Гутерриш Лопес 19 мамыр 2020 22 маусым 2023 Фретилин 34.16%8.07%8.19%34235365202341.63%25.75%9.32%23.30%31196965