Кіріспе

Филиппиндегі этникалық топтар

Америкалықтардың Филиппинге қоныстануы испан отаршылдық кезеңінде басталды. Американың Филиппин отарлау кезеңі 48 жылға созылды. Ол 1898 жылы Испанияның Филиппин аралдарын АҚШ-қа беруімен басталып, 1946 жылы АҚШ Филиппиннің тәуелсіздігін мойындауымен аяқталды. 2015 жылы АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2016 жылғы бағалауынша, Филиппинде 220 000-нан астам АҚШ азаматы тұрды және жылына 650 000-нан астам адам сапарлады. Олар соғыстан бері осы жерде дүниеге келген америкалық-азиялық араласып туғандардың, сондай-ақ отаршылдық дәуірдегі американдықтардың ұрпақтарының көп екенін атап өтті. Испания-Америка соғысы кезінде АҚШ Филиппинге басып кірді, ол кезде Испания оны Испандық Шығыс Үндістан деп басқарды. Филиппин революционерлері Испанияға қарсы тәуелсіздік күресін жаңартты. Испанияны жеңгеннен кейін АҚШ Филиппинге өз билігін орнатуға тырысқанда филиппин-американ соғысы басталды. АҚШ революционерлерді жеңіп, Филиппинге толық тәуелсіздік берген 1946 жылдың 4 шілдесіне дейін билік етті.

Американы отарлау

Америкалық отаршылдық билік кезінде Филиппинде американдық иммиграцияның өсуі байқалды. Отставкаға шыққан әскерилер және басқа да әскери қызметкерлер Филиппинде ұзақ мерзімге қоныстанған және тұрақты түрде қоныстанған алғашқы американдықтардың қатарында болды; оларға негізінен Батыс штаттарынан келген «Буффало солдаттары» мен бұрынғы еріктілер кірді. 1901 жылғы Білім беру туралы заң колониялық үкіметке испан тілін алмастыратын ағылшын тіліндегі білім беру жүйесін құруға көмектесу үшін американдық мұғалімдерді жұмысқа алуға рұқсат берді. Шамамен 80 бұрынғы әскери қызметкер мұғалім болды. Оларға көп ұзамай АҚШ-та таңдалған 48 мұғалім қосылды, олар 1901 жылғы маусымда АҚШ армиясының «Шеридан» көлігімен (Азамат соғысы кезінде және одан кейін көрнекті әскери шенеунік болған генерал Филип Шериданның құрметіне аталған) келді. 1901 жылғы 1 тамызда тағы 523 адам «Томас» кемесімен келді. Бұл мұғалімдер жиынтығы «Томастықтар» деп аталды. 1913 жылға қарай Филиппинде тұратын 8000-ге жуық американдықтардың балалары, американдық ата-анасы бар 1400-ден астам метистер болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін американдықтар Филиппинде көп емес еді; көпшілігі, әсіресе Сантьяго форты төңірегіндегі шектеулі аумақтарда тұрды; Филиппинде қоныстанғандарды «Манилалық американдықтар» деп атады. 1939 жылға қарай Филиппинде, негізінен Манила қаласында 8709 американдық болды. Олардың 4022-сі еңбекке жарамды және жұмыс істеді.

Британдық одақтастық дәуірі

Комонвелл кезеңінде (1935-1946 жж.) Филиппинде американдықтардың саны күрт өсті. 1941 жылы Жапония Филиппинге басып кірген кезде, 20 000-нан астам АҚШ әскери қызметкері Қиыр Шығыстағы АҚШ әскерлерінің Филиппин бөлімшесіне бекітілді. Көптеген американдықтар жапон әскерлерімен тұтқындалып, түрмеге қамалды. Филиппинді азат ету мақсатымен АҚШ армиясының жүргізген әрекеттері кезінде АҚШ-тың әскери қатысуы едәуір күшейді.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

1946 жылы Филиппин АҚШ-тан тәуелсіздік алғаннан кейін көптеген американдықтар онда тұрақты қоныстануға шешім қабылдады. 1990 жылдардың ортасына дейін американдықтар Метро Маниланың солтүстік-батысында орналасқан Анжелес және Олонгапо қалаларында шоғырландырылды, себебі сол жерде ірі АҚШ әскери базалары болды. Америкалық отарлау кезеңінде (1898–1946 жж.) Филиппинде 800 000-нан астам американдық бала дүниеге келгені тіркелді. Метро Маниладан тыс, американдық тегі бар филиппиндіктердің ірі шоғырлары бұрынғы АҚШ базаларының аумақтарында, мысалы, Замбалес облысындағы Субик шығанағы және Анжелес қаласындағы Кларк алаңында орналасқан.

Ұзақ мерзімді әсерлері

Американың Филиппин отарлауы бірыңғай ресми білім беру жүйесін енгізді, ол бизнес, білім беру және мемлекеттік секторларда жұмыс істейтін филиппиндіктердің санын арттыруға көмектесті. Бұл жүйе көбінесе ағылшын тілінде оқытылды және мұғалімдері америкалықтар болды. Тағы бір ұзаққа созылған әсері – санитария саласына тиді. Уорвик Андерсонның сөзіне сәйкес, үкімет шенеуніктері американдық әскерилер мен денсаулық сақтау мамандарын халықтың жалпы санитарлық жағдайын қадағалауға тартты, тіпті әскерилер "санитарлық инспектор" рөлін атқарды. Филиппиннің отарлау кезеңі 1946 жылы ресми түрде аяқталды, бірақ ғалымдар американдық қоныстанудың ұзақ мерзімді әсерлері туралы пікірталас жүргізуде. Алғашқы суық соғыс кезеңіндегі сыншы-интернационалистер АҚШ пен Филиппин арасындағы қарым-қатынастар мен еуропалық империализм арасындағы ұқсастықтарды байқады. АҚШ-тың Филиппинмен қарым-қатынасын сипаттау үшін неоколониализм тұжырымдамасы қолданылды. Американың сыртқы саясатын зерттейтін кейбір тарихшылар 1946 жылы Филиппиннің ресми тәуелсіздігі толыққанды да, теңдікті де қамтамағандығын, екі ел арасында "тәуелді" одақ бар екенін айтады. Сондай-ақ, көбінесе өткен оқиғаларды талдап қорытынды шығаратын тарихшылар, заманауи көзқарастарға көбірек назар аударуы керек деген пікір бар.

Америкалықтар

Филиппин Оңтүстік-Шығыс Азияда орналасқандықтан, филиппиндік азамат пен американдық қызметшінің немесе мердігердің ұрпағы «америкалық» деп аталады. Бұл адамдар Американың қайта оралу заңына жатпады. 1939 жылы аралас нәсілді американдық метистердің саны шамамен 50 000 болды деп есептелді. 1939 жылғы халық санағы 170-шы заңға сәйкес жүргізілді. Филиппин халқының саны 16 000 303 адамды құрады. 2012 жылы американдық метистердің саны 52 000-ға жуық деп бағаланды. Көпшілігі ағылшын, тагалог және/немесе басқа филиппин тілдерінде сөйлейді. Олардың көп бөлігі Филиппинде америкалықтардың үлесі ең жоғары Анжелес қаласында кездеседі. Филиппинде туған америкалықтар басқа америкалықтармен және филиппиндіктермен неке қиып, 50%-дан кем америкалық қаны бар америкалықтардың көп санын құрады. 2012 жылы Анжелес, Пампанга, Филиппин, Америка-Азия колледжінің зерттеу тобы жариялаған мақала бойынша, әскери қызметтен туған, екі нәсілді филиппиндік америкалықтардың саны 200 000 мен 250 000 аралығында, тіпті одан да көп болуы мүмкін. Мақалада АҚШ әскери қызметшілерінің, жеке корпоративтік мердігерлердің және филиппинде жылдар бойы орналасқан мемлекеттік қызметкерлердің ұрпақтарының саны соншалықты көп болғандықтан, аралас текті англо, африкалық және латын америкалықтары нағыз диаспора саналады делінген. Зерттеу Кларк әуе базасы орналасқан Анжелес қаласындағы африкалық және англоамерикалықтар арасындағы стигматизация, кемсітушілік, психоәлеуметтік тәуекелдер мен психикалық ауруларға назар аударды. Мақалада Анжелес-Манила-Олонгапо үшбұрышы (AMO) әлемдегі екі нәсілді англо, африкалық және латын америкалықтарының ең көп шоғырланған аймағы екені айтылады. 2013 жылғы мәліметтерге сәйкес, Филиппинде көптеген америкалықтар мен американдық тамыры бар адамдар бар, оның ішінде үлкен америкалық-азиялық халық. Бұл америкалықтарға АҚШ-қа көшіп, кейін туған жеріне оралған, АҚШ азаматтығын алған көптеген филиппиндік америкалықтар қосылды. Сонымен қатар, АҚШ-та туып, Филиппинде көшіп келе жатқан филиппиндік америкалықтар да бар, олар «баликтад» деп аталады, яғни «кері» деген мағынаны білдіреді. 2016 жылы Филиппинде тұратын АҚШ азаматтарының саны ресми түрде 220 000-нан асып кеткені бағаланды.

Америка Құрама Штаттарынан келген жаңа америкалықтар Филиппин испан билігінде болған Американың басқа елдерінен келген халықтардың бұрынғы қонысына қосылады, себебі Филиппин испандықтар басқарған Панама, Перу және Мексикадан көшіп келгендерді қабылдаған.