Кіріспе

Ирландиялық сепаратист және ірі Фениан Джон О'Лири (23 шілде 1830 – 16 наурыз 1907) – ирландиялық сепаратист және Фениан қозғалысының жетекшісі болған. Ол заң және медицина салаларын оқыған, бірақ академиялық дәреже алған жоқ. Ирландия Республикалық Бауырластығына қатысқандығы үшін он тоғызыншы ғасырда Англияда түрмеге қамалған.

Ерте өмір

Типперри қаласында, Типперри графтығында дүниеге келген католик О'Лири жергілікті протестанттық гимназияда, Абби мектебінде, содан кейін католик Карлоу колледжінде оқыды. Ол Томас Дэвис ұсынған идеяларды қолдады және 1846 жылы Джеймс Стивенспен танысты.

Ирландиялық республикалық бауырлас

О'Лири Тринити колледжінде заң оқуын қалдырды, себебі ол адвокат болу үшін қажетті адалдық сертіне қол қоюға келмейтін еді. 1850 жылы ол медицинаны оқу үшін Корк Король колледжіне түсті, кейін Галвей Король колледжіне ауысты, содан кейін Дублиндегі Мит ауруханасында, Париж бен Лондонда білімін жетілдірді. 1855 жылы ол Парижге сапар шекті, онда Кевин Изод О'Доэрти, Джон Мартин және американ суретшісі Джеймс Эбботт Макнилл Уистлермен танысты. О'Лири кейіннен жаңа құрылған Ирланд Республикалық Бауырластығының (IRB) қаржылық директоры болды және IRB газеті "The Irish People" редакторының бірі болды.

Тұтқындау және сотталу

16 қыркүйек күні 1865 жылы О'Лири тұтқындалды, кейіннен мемлекетке қарсы қылмыспен айыпталды, бірақ айыптама «қылмыстық мемлекетке қарсылыққа» дейін төмендетілді. Ол жиырма жылға қатаң түрмеге кесілді, оның бес жылы Англия түрмелерінде өтті, содан кейін 1871 жылдың қаңтарында босатылып, жер аударылды. Жер аударылғаннан кейін ол негізінен Парижде тұрды, сондай-ақ АҚШ-қа сапарлады, IRB және оның аффилирленген ұйымдарында белсенді қызметін жалғастырды және газеттер мен журналдарға көптеген хаттар жазды.

Кейінгі өмірі Дублинде

20 жылдық түрме жазасы бітіп, 1885 жылы босату шарттары да толық орындалғаннан кейін ол Ирландияға қайтып келді. Ол және оның әпкесі, ақын Эллен О'Лири, Дублиннің мәдени және ұлтшыл айналымындағы маңызды тұлғаларға айналды, олардың арасында В. Б. Йейтс, Мод Гонне, Роза Кавана, Роза Мулхолланд, Джордж Сигерсон және Кэтрин Тайнан есімдері болды. Ол сонымен қатар сепаратистік қозғалыстың тәжірибелі қайраткері ретінде жұмыс істеді, "Жас Ирландия" қоғамында белсенділік танытып, Бур соғысында бурлардың тарапын қолдаған Ирландия-Трансвааль комитетінің төрағасы болды.

Саяси көзқарас

Ол Ирландияның Ұлыбританиядан толық тәуелсіздігін жақтаған сепаратист еді. Бірақ ол республикашыл емес, конституциялық монархияшыл болды. Ол физикалық күш қолдануды жақтады, алайда О'Донован Россаның "Skirmishing Fund" арқылы насияттаған жеке зорлық-зомбылық актілеріне қарсы болды, революциялық әрекеттерге мұқият дайындалу қажет деп есептеді. Ол Майкл Дэвитт пен Парнеллдің жер мәселесін қозғау науқанына қатысты қарсылық танытты. Өмірінің көп бөлігінде ол парламенттік іс-қимылдың барлық түрлеріне қарсы болды, әсіресе бұрынғы фениандық парламент депутаты Джон О'Коннор Пауэрге өшпенділікпен қарады. Дегенмен, ол 1890-91 жылдардағы жарылыс кезеңінің бастапқы күндерінде Парнеллді қолдады. Ол дін мен саясатты бөліп қарастырды, шіркеутің саясатқа араласпауы керек деп ойлады. 1886 жылы "Dublin University Review" журналында жарияланған мақаласында тәуелсіз Ирландияда протестанттардың өз құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беру қажеттігін біраз дәрежеде түсінгенін көрсетті. Замандастарының көптеген зиялылары сияқты, ол ирланд тіліне қызығушылық танытпады, бірақ 1880 жылдардан бастап гаэль тілін жаңғырту қозғалысына жандара қолдау көрсетті.

Жеке өмір

О'Лири ешқашан үйленбеген, бірақ жас әйелге ғашық болған, кейіннен ол монастырға кеткен деген болжам бар. 1864 жылы Джеймс Стивенстің үйлену тойында куәгер болды. Католик отбасында өскенімен, өмірінің басынан ақ діннен бас тартып, 1906 жылғы Рождествоға дейін, өліміне жақын шіркеумен қайта табысты. Ол Типперри қаласындағы туыстарынан мүлік мұраға алған. Өмірінің көп бөлігінде бұл оған лайықты табыс әкеліп, ақша табу қажеттігін тудырмады, соның арқасында ол бас бостандық күрескерлеріне қаржылай көмектесе алды. Бірақ 1889-91 жылдардағы «Кампания жоспары» кезіндегі қозғалысқа ұшырады, оған жалдама төлемдері толығымен тоқтатылды. Типперри қаласында оны «қатал жер иесі» деп есінде сақтаған.