Кіріспе

Омыртқалы жануарлардың жасуша бөлінуі мен қабыну процесіне қатысты ақуыздар отбасы.

S100 ақуыздары – омыртқалыларда кездесетін, екі кальций байланыс орталығымен сипатталатын, спираль-ілмек-спираль ("EF қол типі") құрылымына ие, төмен молекулалық салмақты ақуыздар тобы. Қазірге дейін кем дегенде 21 түрлі S100 ақуызы белгілі. Олар S100 префиксімен белгіленген гендер отбасымен кодталады, мысалы, S100A1, S100A2, S100A3. Бұлар зақымданумен байланысты молекулалық үлгілер (DAMP) ретінде де қарастырылады, ал арил көмірсутекті рецептордың деңгейінің төмендеуі THP 1 жасушаларында S100 ақуыздарының экспрессиясын төмендетеді.

Құрылымы

S100 протеиндерінің көпшілігі ковалентсіз байланыстармен байланысқан екі бірдей полипептидтен (гомодимерлік) тұрады. Олар құрылымдық жағынан кальмодулинге ұқсас. Дегенмен, олар кальмодулинден басқа белгілерімен ажыратылады. Мысалы, олардың экспрессиясы жасушаға қатысты, яғни олар нақты жасуша түрлерінде ғана экспрессияланады. Олардың экспрессиясы қоршаған орта факторларына тәуелді. Ал кальмодулин көптеген жасушаларда кеңінен таралған, әмбебап жасушаішілік Ca2+ рецепторы болып табылады.

Қалыпты жұмыс

S100 ақуыздары әдетте жүйке қабығынан туындаған жасушаларда (Шванн жасушалары және меланоциттер), хондроциттерде, адипоциттерде, миоэпителий жасушаларында, макрофагтарда, Лангерганс жасушаларында, дендриттік жасушаларда және кератиноциттерде кездеседі. Олар кейбір сүт безі эпителий жасушаларында да болуы мүмкін. S100 ақуыздары ақуыз фосфорилирлеуін реттеу, транскрипция факторлары, кальций гомеостазы, цитоскелет құрауыштарының динамикасы, ферменттік белсенділік, жасушалардың өсуі мен дифференциациясы және қабыну реакциясы сияқты жасуша ішіндегі және жасуша сыртындағы түрлі функцияларға қатысады. S100A7 (псориазин) және S100A15 қабыну кезінде, әсіресе псориаз сияқты аутоиммунды тері жағдайларында цитокин ретінде әрекет етеді.

Патология

S100 ақуыздар тобының бірнеше мүшелері белгілі бір ісіктер мен эпидермалық дифференциацияны анықтау үшін маркер ретінде қолданылады. Олар меланомаларда, шваномалардың 100%-да, нейрофибромалардың 100%-да (шваномаларға қарағанда әлсіз), қатерлі перифериялық жүйке қабығының ісіктерінің 50%-да (әлсіз және/немесе ошақты болуы мүмкін), параганглиома строма жасушаларында, гистиоцитомаларда және мөлдір жасушалы саркомаларда табылады. Бұдан әрі, S100 ақуыздары қабыну ауруларының маркерлері болып табылады және қабыну процесіне қатысып, микробқа қарсы әрекет етеді. S100 ақуыздары зертханада анатомиялық патологиядағы жасуша маркері ретінде пайдаланылған.

Номенклатура

"S100" символының префиксі осы ақуыздардың нейтралды pH ортасында 100% қаныққан аммоний сульфатында еритін екенін көрсетеді. Бұл символ жиі дефиспен жазылған, бірақ қазіргі гендер мен ақуыздар номенклатурасы, мысалы HUGO Гендік номенклатура комитетінің номенклатурасы, символдарда дефис қолданбайды.