Кіріспе
Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы Муцин 16 (MUC 16), сондай-ақ жұмыртқа безі қатерлі ісігімен байланысты ісік маркері CA125 деп те аталады. Бұл ақуыз адамда MUC16 генімен кодталады. MUC 16 муциндер отбасының гликопротеиндеріне жатады. MUC 16 белгілі бір түрдегі қатерлі ісіктерге, ең әсіресе жұмыртқа безі қатерлі ісігіне, немесе қатерсіз жағдайларға шалдыққан кейбір науқастардың қанында деңгейі жоғарылайтын ісік маркері немесе биомаркер ретінде қолданылады.
Mucin 16 (MUC 16) also known as Ovarian cancer related tumor marker CA125 is a protein that in humans is encoded by the MUC16 gene. MUC 16 is a member of the mucin family glycoproteins. MUC 16 has found application as a tumor marker or biomarker that may be elevated in the blood of some patients with specific types of cancers, most notably ovarian cancer, or other conditions that are benign.
Функция
MUC16 – көздің бетінің (мүйіз қабығы мен конъюнктиваны қоса алғанда), тыныс алу жолдарының және әйел репродуктивтік жолы эпителийінің құрамдас бөлігі. MUC16 жоғары гликозильденгендіктен, эпителий жасушаларының апикальды мембранасында шетелдік бөлшектер мен жұқпалы агенттерге қарсы майлаушы кедергі қызметін атқаратын гидрофильді ортаны жасайды. Сонымен қатар, MUC16 цитоплазмалық құйрығы ERM ақуыздар отбасының мүшелерімен байланысу арқылы цитоскелетпен өзара әрекеттеседі. Муцин 16 экспрессиясы құрғақ көз, кистоздық фиброз және бірнеше түрдегі қатерлі ісіктерде өзгеретіні анықталды.
Қатерлі ісікке әсері
MUC16 (CA 125) бірнеше әртүрлі механизмдер арқылы ісік пайда болуы мен ісік клеткаларының көбеюіне ықпал ететіні дәлелденген.
Биомаркер ретінде
CA 125 қан деңгейін тексеру жұмыртқа безі қатерлі ісігін емдеуде пайдалы болуы мүмкін деп ұсынылған. Бұл тест жұмыртқа безі қатерлі ісігі диагнозы қойылған әйелдерге пайдалы ақпарат бере алады, бірақ CA 125 тестілеуі қатерлі ісік деңгейі мен CA 125 көрсеткіштері арасындағы байланыстың сенімсіздігіне байланысты скринингтік әдіс ретінде тиімділігі дәлелденбеді. Жұмыртқа безі қатерлі ісігінен өзге, CA 125 эндометрий қатерлі ісігі, фаллопий түтігінің қатерлі ісігі, өкпе қатерлі ісігі, сүт безі қатерлі ісігі және асқазан-ішек трактісінің қатерлі ісігі сияқты жағдайларда да жоғарылайуы мүмкін. Сонымен қатар, жүкті әйелдерде де бұл көрсеткіш көтерілуі мүмкін. CA 125 қандағы деңгейді көтеретін көптеген жағдайлардың болуына байланысты, бұл тест қатерлі ісікті анықтау үшін қолданылмайды, бірақ жұмыртқа безі қатерлі ісігімен ауыратын науқастарда химиотерапияға жауап беруді, рецидивті және аурудың прогрессиясын бақылау үшін жиі қолданылады.
Метастаздық инвазия
МУК16 ісік жасушаларының метастаздауына қатысатын жасушалар аралық өзара әрекеттесулерге де қатысады деп саналады. Бұл MUC16 мезотелинге – перитонеумның (құрсақ қуысының қабықшасы) мезотелийлік жасушаларында қалыпты жағдайда экспрессияланатын гликопротеинге – таңдаулы түрде байланысатынын көрсететін деректермен расталады. MUC16 және мезотелин арасындағы өзара әрекеттесу ісік жасушаларының перитонеумға енуінің бастапқы қадамын қамтамасыз етеді деп есептеледі. Клетка бетіндегі мезотелиннің N-ұшындағы 64 аминқышқылынан тұратын аймақ (296–359 қалдықтары) MUC16/CA125 үшін функционалдық байланысу домені (IAB деп аталады) екені эксперименттік жолмен анықталды. Мезотелин сонымен қатар мезотелиома, жұмыртқа безінің қатерлі ісігі және жалпақ жасушалы карцинома сияқты бірнеше қатерлі ісік түрлерінде де экспрессияланады. Мезотелин ісік жасушаларында да экспрессияланатындықтан, MUC16 және мезотелиялық өзара әрекеттесулер басқа ісік жасушаларының метастаз орнына жиналуына көмектеседі, осылайша метастаздың мөлшерін арттырады.
Химиотерапияға төзімділік
MUC16 қатерлі ісік жасушаларының дәрілік емге сезімталдығын азайтуда да рөл атқаруы мүмкін. Мысалы, MUC16-ның жоғары экспрессиясы жасушаларды цисплатин сияқты генотоксикалық препараттардың әсерінен қорғайтыны дәлелденген.
Ашылу
CA 125 бастапқыда OC125 деп белгіленген егеуқұйрық моноклоналды антиденесін пайдалану арқылы анықталды. Роберт Баст, Роберт Кнап және олардың зерттеу тобы бұл моноклоналды антиденені 1981 жылы алғаш рет бөліп алды. Бұл протеин "қатерлі ісік антигені 125" деп аталды, себебі OC125 зерттеліп жатқан жұмыртқа безі қатерлі ісігінің жасушаларына қарсы жасалған 125-ші антидене болды.