Ішек-қарын жолындағы гликопротеин – қатерлі ісік маркері ретіндегі CEA

Кіріспе

Асқазан-ішек жолы эпителийінің люминальды бетіне секрецияланатын гликопротеин. Карциноэмбриондық антиген (CEA) – жасушалардың жабысуына қатысатын өте ұқсас гликопротеиндер жиынтығын сипаттайды. CEA қалыпты жағдайда ұрықтың даму кезінде асқазан-ішек тінінде өндіріледі, бірақ туылмас бұрын өндірілу тоқтатылады. Сондықтан, CEA дені сау ересектердің қанында өте төмен деңгейде (шамамен 2–4 нг/мл) кездеседі. Дегенмен, кейбір қатерлі ісік түрлерінде сарысу деңгейі жоғарылайды, бұл оны клиникалық тесттерде ісік маркері ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Ауыр темекі шегушілерде де сарысу деңгейі жоғары болуы мүмкін. CEA – гликозилфосфатидил инозитол (GPI) жасуша бетіне бекітілген гликопротеиндер, олардың арнайы сиалофукозильденген гликоформалары ішек қатерлі ісігінің метастаздық таралуына маңызды болуы мүмкін колониялық L- және E-селектин лигандтары болып табылады. Иммунологиялық тұрғыдан олар CD66 дифференциациялық кластерінің мүшелері ретінде сипатталады. Осы кластерге CD66a, CD66b, CD66c, CD66d, CD66e, CD66f жатады.

Тарих

ЦЕА алғаш рет 1965 жылы канадалық дәрігер, ғалым және профессор Фил Голд пен канадалық иммунология профессоры Сэмюэл О. Фридман адамның ішек қатерлі ісігінің тіндерінен алынған экстракттерде анықталды.

Диагностикалық маңызы

CEA қан сынағы қатерлі ісік диагнозын қоюда немесе қатерлі ісік ауруын ерте анықтау үшін скринингтік тест ретінде сенімді емес. Көптеген қатерлі ісіктер жоғары CEA деңгейіне әкелмейді. Колоректальды карциномасы бар адамдардың сарысуында CEA деңгейі салауатты адамдарға қарағанда көбінесе жоғары болады (шамамен 2,5 нг/мл-ден жоғары). CEA өлшеуі негізінен колоректальды карциноманың емдеуін бақылау, хирургиялық резекциядан кейінгі рецидивтерді анықтау, биологиялық сұйықтықтарды өлшеу арқылы қатерлі ісіктің таралуын анықтау немесе локализациялау үшін ісіктік маркер ретінде қолданылады. CEA деңгейі асқазан карциномы, бүйрек үсті безі карциномы, өкпе карциномы, сүт безі карциномы және миы қабықшасы карциномы кезінде, сондай-ақ кейбір қатерлі емес жағдайларда, мысалы, ойық ішек қабынуы, панкреатит, цирроз, ХОББ, Крон ауруы, гипотиреоз, сондай-ақ темекі шегушілерде де көтерілуі мүмкін. Ісік хирургиялық жолмен толығымен алынып тасталғаннан кейін жоғарылаған CEA деңгейі қалыпқа оралуы керек және оны, әсіресе колоректальды қатерлі ісіктерді бақылау кезінде қолдануға болады. CEA деңгейінің көтерілуіне бірнеше фактор әсер ететіні белгілі. Ол ісіктің дифференциациялану дәрежесіне кері пропорционалды; жақсы дифференциацияланған ісіктер көбірек CEA бөліп шығарады. Лимфа түйіндеріне және қашықтағы метастаздарға таралған ісіктерде CEA деңгейі мүшелік шектеулі ісіктерге қарағанда жоғары болады, сондықтан ол ісіктің сатысына тікелей пропорционалды. Жалпы, сол жаққа орналасқан ісіктерде оң жаққа орналасқан ісіктерге қарағанда CEA деңгейі жоғары болады. Ішекте түйілуге себеп болатын ісіктерде CEA деңгейі жоғары болады. Бауырдың дисфункциясы CEA деңгейін арттырады, өйткені бауыр CEA метаболизмінің негізгі орны болып табылады. CEA-ға қарсы антидене – CEA-ға қарсы антидене. Мұндай CEA-ға қарсы антиденелер иммуногистохимияда тіндік үлгілердегі гликопротеин экспрессиялайтын жасушаларды анықтау үшін жиі қолданылады. Ересектерде CEA негізінен ісіктік жасушаларда (кейбіреулері қатерлі, кейбіреулері игі) экспрессияланады, бірақ олар әсіресе аденокарциномалармен байланысты, мысалы, ішекте, өкпеде, кеудеде, асқазанда немесе бүйрек үсті безінде пайда болатын ісіктер. Сондықтан оны осы және басқа ұқсас қатерлі ісіктерді ажырату үшін қолдануға болады. Мысалы, ол өкпенің аденокарциномасын мезотелиомадан ажырата алады, ол өкпе қатерлі ісігінің басқа түрі және әдетте CEA оң емес. Тіпті CEA-ға қарсы моноклоналды антиденелердің де белгілі бір деңгейде кросс-реактивтілігі болуы мүмкін, кейде жалған оң нәтижелерге әкеледі, сондықтан оларды әдетте BerEp4, WT1 және кальретинин сияқты басқа иммуногистохимиялық тесттермен бірге қолданады. CEA жоғары экспрессияланатын қатерлі ісіктерде радиоиммунотерапия арқылы CEA-ны бағыттау терапиялық тәсілдердің бірі болып табылады. Инженерлік антиденелер, мысалы, бір тізбекті Fv антиденелері немесе биспецификалық антиденелер, CEA экспрессиялайтын ісіктерді бағыттау және емдеу үшін in vitro және in vivo зерттеулерде перспективалы нәтижелер көрсетті. Денедегі жоғары CEA деңгейі бар аймақтарды анықтау үшін арцитумомаб моноклоналды антиденесі қолданылады.

The CEA blood test is not reliable for diagnosing cancer or as a screening test for early detection of cancer. Most types of cancer do not result in a high CEA level. Serum from individuals with colorectal carcinoma often has higher levels of CEA than healthy individuals (above approximately 2.5ng/mL). CEA measurement is mainly used as a tumor marker to monitor colorectal carcinoma treatment, to identify recurrences after surgical resection, for staging or to localize cancer spread through measurement of biological fluids. CEA levels may also be raised in gastric carcinoma, pancreatic carcinoma, lung carcinoma, breast carcinoma, and medullary thyroid carcinoma, as well as some non neoplastic conditions like ulcerative colitis, pancreatitis, cirrhosis, COPD, Crohn's disease, hypothyroidism as well as in smokers. Elevated CEA levels should return to normal after successful surgical removal of the tumor and can be used in follow up, especially of colorectal cancers. CEA elevation is known to be affected by multiple factors. It varies inversely with tumor grade; well differentiated tumors secrete more CEA. CEA is elevated more in tumors with lymph node and distant metastasis than in organ confined tumors and, thus, varies directly with tumor stage. Left sided tumors generally tend to have higher CEA levels than right sided tumors. Tumors causing bowel obstruction produce higher CEA levels. Liver dysfunction increases CEA levels as the liver is the primary site of CEA metabolism.]] An anti CEA antibody is an antibody against CEA. Such antibodies to CEA are commonly used in immunohistochemistry to identify cells expressing the glycoprotein in tissue samples. In adults, CEA is primarily expressed in cells of tumors (some malignant, some benign) but they are particularly associated with the adenocarcinomas, such as those arising in the colon, lung, breast, stomach, or pancreas. It can therefore be used to distinguish between these and other similar cancers. For example, it can help to distinguish between adenocarcinoma of the lung and mesothelioma, a different type of lung cancer which is not normally CEA positive. Because even monoclonal antibodies to CEA tend to have some degree of cross reactivity, occasionally giving false positive results, it is commonly employed in combination with other immunohistochemistry tests, such as those for BerEp4, WT1, and calretinin. For cancers that highly express CEA, targeting CEA through radioimmunotherapy is one of the therapy approaches. Engineered antibodies such as single chain Fv antibodies or bispecific antibodies have been used for targeting and therapy of CEA expressing tumors both in vitro and in vivo with promising results
Regions of high CEA levels in the body can be detected with the monoclonal antibody arcitumomab.