1948 жылғы Богота қырқыны және Хорхе Элиэсер Гайтанның қазасы
Bogotazo
1948 ж. Боготада (Колумбия) Жорхе Элиэсер Гайтанның қазасынан туған қырқыстар – «El Bogotazo». Саяси дағдарыс, қаланың қирауы, либералдар мен консерваторлар арасындағы зорлық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1948 жылы Колумбияның Богота қаласында президенттікке үміткер Хорхе Элиэсер Гайтанның қаза тауып, осыған байланысты туған тәртіпсіздіктер.
1948 riots in Bogotá, Colombia over the assassination of pres. candidate Jorge Eliécer Gaitán
"Эль Боготасо" ("Богота" және күшті күшеюді білдіретін "азо" жұрнағынан құралған) – Колумбияның Богота қаласында либералдық көшбасшы және президенттікке үміткер Хорхе Элиэсер Гайтанның 1948 жылғы 9 сәуірде президент Мариано Оспина Перес басқарып тұрған кезде өлтірілуінен кейін болған кең ауқымды тәртіпсіздіктер. 10 сағатқа созылған тәртіпсіздік салдарынан Боготаның орталық бөлігінің көп бөлігі қирады. Гайтанның өлімінен кейін туған қозғалыс елдің ауылдық аймақтарына таралып, 1930 жылы басталған, консервативтік партияның биліктен құлауы және либералдардың күшеуіне байланысты зорлық-зомбылықтың 18 жылға созылған кезеңін одан әрі күшейтті. 1946 жылғы президенттік сайлау либералдардың жеңіліске ұшырауына алып келді, нәтижесінде консервативті Мариано Оспина Перес президент болып сайланды. Екі партия арасындағы билік күресі Колумбия тарихында "Ла Виоленсия" ("Зорлық-зомбылық") деп аталатын, шамамен 1958 жылға дейін созылған кезеңді бастады; осы оқиғадан бастау алған азаматтық қақтығыс бүгінгі күнге дейін жалғасуда.
El Bogotazo (from "Bogotá" and the azo suffix of violent augmentation) was a massive outbreak of rioting after the assassination in Bogotá, Colombia of Liberal leader and presidential candidate Jorge Eliécer Gaitán on 9 April 1948 during the government of President Mariano Ospina Pérez. The 10 hour riot left much of downtown Bogotá destroyed. The aftershock of Gaitan's murder continued extending through the countryside and escalated a period of violence which had begun eighteen years before, in 1930, and was triggered by the fall of the conservative party from government and the rise of the liberals. The 1946 presidential elections brought the downfall of the liberals allowing conservative Mariano Ospina Pérez to win the presidency. The struggle for power between both again triggered a period in the history of Colombia known as La Violencia ("The Violence") that lasted until approximately 1958; the civil conflict that continues to this day originated from that event.
Гайтанның өлтірілуі
Адвокат Гайтан 9 сәуір күні таңертең, қатысқан ісінің сәтті аяқталуынан кейін үйіне келді. Ол шамамен сағат 9-да кеңсесіне қайта оралды, онда ол түске дейін саяси мәселелермен айналысатын. Кейін сол күні оны саяси қолдаушысы Плинио Мендоса Нейра түскі асқа шақырды. Оларға басқа да жақтастар қосылды, олардың ішінде газет редакторы, әріптес саясаткер және дәрігер болды. Олар сыртқа шыққанда, бір адам Гайтанға бірнеше рет тікелей оқ атты. Гайтан жерге құлап түсті.
Gaitán, a practicing attorney, arrived home early on the morning of the 9th of April after the successful ending to a case that he had been involved with. He returned to his office around 9:00 a. m., where he used to work on political matters until the afternoon. Later that day he was invited to lunch by a political supporter, Plinio Mendoza Neira. Other sympathizers would join them as well including a newspaper editor, a fellow politician and a physician. On their way out, the group was surprised by a lone gunman who fired several times at Gaitán from the front. Gaitán fell to the ground.
Күдікті
Гайтанды өлтірген күдікті адам оңтүстікке қарай қашып, ашулы халықтың қууына түсті. Полиция қызметкері Карлос Альберто Хименес Диас жағдайды бақылауға тырысты. Полиция мәліметтеріне сәйкес, күдікті Хименеске "Ми кабо, но дехе кэ ме матен" ("Менің капралым, мені өлтіруге рұқсат берме") деп айқайлап тапсырды. Кейбір куәгерлер жергілікті газеттермен (El Tiempo және El Espectador, сол жылғы сәуір-мамыр нөмірлері) сұхбаттасу кезінде дәріханаға әкелінген адамның тұтқынға алынған адам емес екенін, ал шатасудың салдарынан офицер Хименес қателесіп, өйткені басқа адам да сұр шляпа кигенін мәлімдеді. Дәріхана иесінің сөзіне қарағанда, ол тұтқыннан Гайтанды неге өлтіргенін сұрағанда, ол: "¡Ай Сеньор, косас подеросас! ¡Ай, Вирхен дель Кармен, сальваме!" ("Уа, Раббым, қандай күшті нәрселер! Уа, Карменнің Әйелі, мені құтқарып ал!") деп жауап берді. Содан кейін есіктерге шабуыл жасалып, күдікті халықтың қолына тиді. Оның жалаңаш денесі кейіннен Боливар алаңында, Президенттік сарайдың сыртында табылған. Оның беті кірпішпен ұсатылған, ал денесі қиратылған. Көшеден өткен Габриэль Рестрепо оның киімдерінің қалдықтарын жинап, жеке құжаттарын тапты, олар оны 26 жасар Хуан Роа Сьерра екенін көрсетті. Гайтанның өліміне қатысты көптеген теориялар бар, кейбіреулері Хуан Роа Сьеррадан басқа адамдар бұл қылмысты жоспарлап орындады, ал басқалары соңғысы нағыз қылмыскер емес екенін айтады. Роа Сьерра кедей отбасында дүниеге келген. Роа Сьерраның бауырларының арасында психикалық аурулар болған, ал ол өзі де тұрақсыз болған болуы мүмкін. Ол жұмыссыздықтан Гайтанның кеңсесіне жиі жұмыс сұрап келген, бірақ Гайтан оны қабылдаған емес. Роа Сьерраны білгендердің айтуынша, ол ешқашан қару қолдануды үйренбеген, бірақ Гайтанды өлтірген адам дәл атып, нысанаға тиген. Құжаттарға сәйкес, Гайтанды өлтірген қару қылмыстан екі күн бұрын сатылған, бұл Роа Сьерраға қаруды пайдалануды үйренуге жеткілікті уақыт бермеген. Сондықтан, бұл қылмыс саяси себептермен және шетелдік елдердің мүдделерін ілгерілету үшін жоспарланған деген болжам пайда болды, бірақ бұл ешқашан расталмады. Басылымдарда Мариано Оспина Перес үкіметі, Либералдық партияның кейбір топтары, Колумбия Коммунистік партиясы, Фидель Кастро, ЦРУ және оның өліміне қатысы болуы мүмкін басқа да адамдар туралы ақпараттар келтірілген.
The man suspected of killing Gaitán ran away heading south and pursued by an angry crowd. A policeman, Carlos Alberto Jiménez Díaz, tried to control the situation. According to police reports, the man surrendered to Jiménez, calling:"Mi cabo, no deje que me maten" (My corporal, don't let them kill me)In an attempt to avoid the mob, Jiménez locked both himself and his prisoner in the nearby Granada drugstore. Some witnesses subsequently interviewed by local newspapers (El Tiempo and El Espectador, issues from April to May, same year) claimed that the man who was taken into the drugstore was not the same one who was captured, and that in the confusion Officer Jiménez was mistaken because the other man was also wearing a gray hat. According to the drugstore owner, when he asked the prisoner why he had killed Gaitán, he replied:"¡Ay Señor, cosas poderosas! ¡Ay, Virgen del Carmen, sálvame!" (Oh Lord, powerful things! Oh Virgin of Carmen, save me! )After that, the doors were charged and the man was taken by the mob. His naked corpse was found later, in the Bolívar Square, outside the Presidential Palace. His face was crushed with a brick, and his body was mutilated. A bystander, Gabriel Restrepo, collected the remains of his clothes and found some personal documents, which identified him as 26 year old Juan Roa Sierra. There have been a number of theories concerning Gaitán's murder, some claiming that the assassination was planned and undertaken by other persons in addition to Juan Roa Sierra; or that the latter was not the real killer. Roa Sierra was born into a poor family. There was a history of mental illness amongst Roa Sierra's brothers, and he may himself have been unstable. He was seen often in Gaitán's office asking for a job, since he was unemployed, but Gaitán had never received him. Some people who knew Roa Sierra stated that he never learned to shoot a gun, although Gaitán's assassin had fired accurate shots. Evidence shows that the gun used to kill Gaitán was sold two days before the crime, which does not provide enough time for Roa Sierra to learn to use a gun. So, it has been theorized that the crime was planned for political reasons and to promote interests of foreign countries, but this has never been corroborated. Publications have mentioned among others: the government of Mariano Ospina Pérez; sectors of the Liberal party; the Colombian Communist party; Fidel Castro; the CIA; and others that may have been involved in his murder.