Кіріспе

1960 жылдан бері АҚШ Израильді күшті қолдап келеді. Ол Израиль мен көршілес араб мемлекеттері – әсіресе Иордания, Ливан, Египет – арасындағы жақсы қарым-қатынасты дамытуда маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Сирия және Иран сияқты елдердің қастандықтарын тойтарды. Израильмен қарым-қатынас АҚШ үкіметінің Таяу Шығыстағы сыртқы саясатының маңызды бөлігі болып табылады, ал АҚШ Конгресі осы қолдаушы қарым-қатынасты сақтауға ерекше мән береді. Израиль – АҚШ-тың шетелдік көмектің ең ірі жиынтық алушысы: 2022 жылдың ақпан айына дейін АҚШ Израильге 150 миллиард АҚШ долларын (инфляцияға түзетілмеген) көмек ретінде берген. 1999 жылы АҚШ үкіметі Израильге жыл сайын кем дегенде 2,7 миллиард АҚШ долларын әскери көмек ретінде беруге міндеттенді, 2009 жылы бұл көрсеткіш 3 миллиард долларға, ал 2019 жылы кем дегенде 3,8 миллиард долларға дейін артты. Қаржылық және әскери көмекке қоса, АҚШ саяси қолдауды да кең көлемде көрсетеді. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің вето құқығын Израильді айыптауға бағытталған қарарларға қарсы 42 рет пайдаланған, жалпы вето қолданылған 83 рет ішінде. 1991 мен 2011 жылдар аралығында АҚШ қолданған 24 ветоның 15-і Израильді қорғау үшін қолданылды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі ретінде Голан биіктерін Израильдің басып алынбаған аумағы деп мойындаған жалғыз мемлекет болып қала береді, Иерусалимді Израильдің астанасы деп мойындады және 2018 жылы елшілігін Тель-Авивтен көшірді. Израиль АҚШ-тың НАТО-ға мүше емес, бірақ маңызды одақтасы ретінде танылған, Таяу Шығыста Мысырдан басқа осындай мәртебеге ие ел жоқ. Екіжақты қарым-қатынастар 1948 жылы еврей мемлекетін құруға қатысты американдық симпатия мен қолдау саясатынан басталып, бүгінде аймақтағы бәсекелес мүдделерге қарсы ықпалды теңестіруге тырысатын күшті, бірақ шағын мемлекет пен әлемдік держава арасындағы серіктестікке айналды, атап айтқанда Ресей және оның одақтастары. Кейбір сарапшылар Израильдің АҚШ үшін стратегиялық маңызы зор одақтас екенін, ал бұл қарым-қатынас АҚШ-тың Таяу Шығыстағы ықпалын күшейтеді деп санайды. Олар Израиль ұсынған әскери база АҚШ-тың әскери көмегінің шығындарын ақтайды және Израильді «Таяу Шығыстағы Американың әскери кемесі» деп атайды.

Тарих

Америкалық еврейлер арасында сионизмді қолдау 1912 жылдан бастап Луис Брандейстің Америка сионистер федерациясына қатысы мен 1914 жылы Жалпы сионисттік істер жөніндегі Уақытша атқару комитетінің құрылуына дейін минималды болды; оған Сионисттік ұйым "жақсырақ уақыт келгенше, барлық сионисттік мәселелерді шешуге" уәкілеттік берді. Еуропадағы еврейлердің тағдырына көңіл бөлген және сионисттік мақсаттарға жағымды көзқарас білдірген Вудро Вильсон, Балфур декларациясының мәтініне оның жариялануына аз уақыт қалғанда келісім берді және 1919 жылдың 2 наурызында: "Мен одақтас елдердің, біздің үкіметіміз бен халқымыздың толық келісімімен Палестинада болашақ еврей мемлекеттігінің негізі салынады деп келіскеніне сенімдімін" деді. 1919 жылдың 16 сәуірінде ол АҚШ үкіметінің Балфур декларациясына "білдірген келісімін" растады. Вильсонның мәлімдемелері АҚШ Мемлекеттік департаментінің саясатын сионисттік мақсаттарға қарай өзгертуге әкелмеді. Дегенмен, АҚШ Конгресі 1922 жылдың 21 қыркүйегінде "Палестинада еврей халқы үшін ұлттық ошақ құруды" қолдайтынын білдірген алғашқы бірлескен резолюцияны – Лодж-Фиш резолюциясын қабылдады. Сол күні Ұлттар Лигасының Кеңесі Палестинаға мандат беру туралы келісімді бекітті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, АҚШ-тың сыртқы саясатының шешімдері көбінесе соғыстың талаптарымен диктантталған, жағдайдай әрекеттер мен шешімдер болғанда, Сионисттік қозғалыс 1942 жылдың мамырында Билтмор конференциясында дәстүрлі сионисттік саясаттан және оның жарияланған мақсаттарынан түбегейлі бас тарды. Палестинада еврейлердің "ұлттық ошағын" құруға бағытталған бұрынғы саясат жойылды; олардың орнына, басқа елдер сияқты, Ұлыбритания емес, АҚШ-пен ынтымақтаса отырып, "Палестина еврей мемлекеті ретінде құрылсын" деген жаңа саясат енгізілді. 1944 жылы Конгресс Палестинада еврей мемлекетін құруға АҚШ үкіметінің қолдауын жариялайтын екі резолюцияны қабылдауға тырысты, бірақ Соғыс және Мемлекеттік департаменттер соғыс кезеңіндегі факторлар мен еврей мемлекетін құруға қарсы арабтардың оппозициясы себепті оған қарсылық танытты. Резолюциялар тоқтатылды. Соғыстан кейін "жаңа соғыстан кейінгі кезеңде АҚШ Таяу Шығыстың саяси және экономикалық істеріне қарқынды араласты, бұл соғысқа дейінгі кезеңнің бейтараптық сипатынан өзгеше болды. Трумэн әкімшілігінде Америка Құрама Штаттары аймақтағы американдық мүдделердің түбірлі себептерін қамтамасыз ететін үш сала бойынша саясатын анықтауға және қалыптастыруға мәжбүр болды: кеңестік қауіп, Израильдің құрылуы және мұнай".

Кеннеди мен Джонсон әкімшілігі (19611969)

Президент ретінде Кеннеди Израильмен қауіпсіздік байланыстарын құруды бастады және АҚШ-Израиль әскери одағының негізін қалады. Кеннеди саяси шешімін Ақ үй кеңесшілеріне негіздеп, араб әлеміне көбірек қызығушылық танытқан Мемлекеттік департаменттен жаңылды. Орталық мәселе – Израиль, Мысыр және Иордания арасында бөлінген палестиналықтардың мәртебесі. 1961 жылы Иордания, Сирия, Ливан және Мысырда 1,2 миллион палестиналық босқын тұрды. Алғашында Израильдің құрылуын қолдаған Совет Одағы енді қарсыласы болды және араб әлемінен қолдау күтті. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы көбінесе Израильге қарсы болды, бірақ Қауіпсіздік Кеңесінің барлық шешімдері Американың вето құқығымен қарастырылды. Халықаралық құқық бойынша, БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарлары заңды міндеттеме емес, ал БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарлары міндетті. Кеннеди бейтарап болуға тырысты, бірақ ішкі саяси қысым оны Израильді қолдауға итермеледі. Кеннеди Эйзенхауэр және Трумэн әкімшіліктерінің Израильге қатаң сақтанған қару-жарақ эмбаргосын тоқтатты. Израильді қорғауды моральдық және ұлттық міндеттеме деп бағалап, ол АҚШ пен Израиль арасындағы «ерекше қарым-қатынас» (Голда Меирге сипаттағандай) тұжырымдамасын алғаш рет енгізді. 1962 жылы президент Джон Кеннеди Израильге Hawk әуе шабуылына қарсы зымыранын сатты. Тель-Авив университетінің профессоры Абрахам Бен-Цви бұл сату Кеннедидің «1962 жылғы қарашадағы конгресс сайлауы алдында әкімшіліктің еврейлердің қолдауын сақтау және, мүмкіндігінше, кеңейту және нығайту қажеттілігінен туындады» деді. Шешім қабылданғаннан кейін Ақ үйдің өкілдері американдық еврей көшбасшыларына хабарлады. Алайда, тарихшы Закари Уоллес жаңа саясаттың негізінен Кеннедидің еврей мемлекетіне деген құрметіне байланысты болғанын айтады. Ол Таяу Шығыста тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін Американың қолдауына лайық еді. Кеннеди Израиль үкіметін Димонадағы ядролық материалдар өндіруге қарсы ескертті, ол Таяу Шығыста ядролық қарулану жарысын тудыруы мүмкін деп сенді. Израиль үкіметі ядролық нысанның бар екенін жоққа шығарғаннан кейін, Дэвид Бен-Гурион 1960 жылғы 21 желтоқсанда Израиль Кнессетіне сөйлеген сөзінде Беер-Шебадағы ядролық нысанның мақсаты «құрғақ аймақтар мен шөл далаларындағы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін зерттеу» екенін мәлімдеді. Бен-Гурион Нью-Йоркте Кеннедимен кездескенде, Димона қазіргі уақытта тұзды тазарту және басқа бейбіт мақсаттар үшін ядролық энергияны қамтамасыз ету үшін дамытылып жатыр деп мәлімдеді. 1962 жылы АҚШ және Израиль үкіметтері жылдық тексеру режиміне келісті. Осы тексеру саясатына қарамастан, 1965 жылғы наурыз айында АҚШ Сыртқы істер министрлігінің Таяу Шығыс мәселелері жөніндегі басқармасының директоры Роджер Дэвис Израильдің ядролық қару жасап жатыр деген қорытындыға келді. Ол Израильдің ядролық қаруға қол жеткізу мерзімі 1968-1969 жылдарға белгіленгенін айтты. 1966 жылы ирактық ұшқыш Мунир Редфа Кеңес Одағының МиГ-21 ұшағымен Израильге қонды, ұшақтағы ақпарат АҚШ-пен бірден бөлісті. Линдон Б. Джонсонның президенттігі кезінде АҚШ саясаты Израильді шын жүректен, бірақ ешқандай күмәнсіз қолдау көрсету бағытына өтті. 1967 жылғы алты күндік соғысқа дейін Джонсон әкімшілігі Израильдің шетелдік шабуылдан қорғану қажеттілігін түсінгенмен, АҚШ Израильдің жауабы теңестірілмеген және тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін деп уайымдады. Израильдің 1966 жылғы Саму оқиғасынан кейін Иорданияға шабуыл жасауы АҚШ-ты қатты мазалады, өйткені Иордания да одақтас болды және Шығыс Гор магистральді каналын салу үшін 500 миллион доллардан астам көмек алды, ол кейінгі шабуылдарда іс жүзінде жойылды. Джонсон әкімшілігінің басты уайымы – аймақта соғыс басталса, АҚШ пен Совет Одағы оған тартылатын болады. Өңірдегі мемлекеттермен және Совет Одағымен жүргізілген дипломатиялық келіссөздер, соның ішінде «Қызыл телефонның» алғашқы қолданылуы соғысты болдырмауға мүмкіндік бермеді. Израиль Египет әуе күштеріне қарсы алдын ала соққы жасағанда, Мемлекеттік хатшы Дин Раск дипломатиялық шешімнің мүмкін екенін сезінгендіктен, көңілі қалды. Алты күндік соғыс кезінде Израиль ұшақтары мен торпедалық қайықтар АҚШ әскери-теңіз кемесі «Либертиді» Мысыр суларында шабуылдап, 34 адамды өлтіріп, 171 адамды жарақаттады. Израиль «Либертиді» египеттік «Эль Кусейр» кемесі деп қате санады және бұл оқиға «дос ату» салдарынан болды. АҚШ үкіметі осыны қабылдады, бірақ оқиға көп дау тудырды және кейбіреулер оның қасақана жасалғанына сенді. Алты күндік соғысқа дейін АҚШ әкімшіліктері жақпарушылық көрінісін болдырмау үшін көп күш жұмсады. «Американдық президенттер және Таяу Шығыс» еңбегінде Джордж Ленцзовски былай деп жазады: «Джонсонның президенттігі Американың Таяу Шығыстағы беделі мен орны тұрғысынан бақытсыз, тіпті трагедиялық болды», және бұл АҚШ-Израиль және АҚШ-Араб қарым-қатынастарындағы өрісқатар кезең болды. Ол Таяу Шығыстағы АҚШ-ты 1948 жылға дейін «батыстың ең танымал елі» ретінде қарағаннан, «онымен бірге жүретін сүйкімділік азайғанмен, Араб-Израиль Суэц дағдарысы кезінде Эйзенхауэрдің беделі көптеген Таяу Шығыс орташылдарына АҚШ, ең болмаса, әділ ел екенін көрсетті; бұл көзқарас Кеннеди президенттігі кезінде де сақталды; бірақ Линдон Б. Джонсонның президенттігі кезінде Америка саясаты Израильді қолдау бағытына бұрылды». Ол былай қосты: «1967 жылғы маусымдағы соғыс бұл әсерді растады және 1967 жылдан бастап (1990 жылы жазылған) АҚШ Таяу Шығыста ең сенімсіз, тіпті жек көрілетін елге айналды». Соғыстан кейін Вашингтонда көптеген араб мемлекеттерінің (әсіресе Египеттің) Советтерге қарай бұрылғаны қалыптасты. 1968 жылы Конгрестің күшті қолдауымен Джонсон Израильге Phantom истребителін сатуға келісім берді, бұл АҚШ-тың Израильдің көршілерінен әскери артықшылығын қолдауына үлгі болды. Алайда, АҚШ Ливан және Сауд Арабиясы сияқты араб мемлекеттеріне де әскери жабдықтарды жалғастырды, өңірдегі Советтердің қару сатуына қарсы тұру үшін. Израиль-Египет соғысы кезінде Израильдің арнайы жасақтары Советтер жасаған P-12 радар стансасын «Rooster 53» кодолық атымен операцияда басып алды. Бұрын белгісіз болған ақпарат кейін АҚШ-пен бөлісті. Франция үкіметі 1967 жылы Израильге қару-жарақ эмбаргосын салғанда, Израиль тыңшылары швейцариялық еврей инженерден Dassault Mirage 5 ұшағының жобаларын алып, IAI Kfir ұшағын жасады. Бұл жобалар да АҚШ-пен бөлісті.

Сапалық әскери шеберлік

Сапалық әскери артықшылық (QME) – АҚШ сыртқы саясатындағы түсінік. АҚШ Израильдің сапалық әскери артықшылығын (QME) сақтауға міндеттенеді, яғни оған сандық артықшылығы бар қарсыластарды тойтаруға мүмкіндік беретін технологиялық, тактикалық және өзге де артықшылықтарды. Бұл саясат АҚШ-тың қазіргі заңдарында бекітілген.

1963 жылы Израиль мен АҚШ арасындағы қақтығыс

Израильская газета "Гаарец" сообщила в 2019 году, что весной и летом 1963 года лидеры Соединенных Штатов и Израиля – президент Джон Ф. Кеннеди и премьер-министры Давид Бен-Гурион и Леви Эшколь – вели напряженную борьбу воль над ядерной программой Израиля. Напряженность была незаметна для общественности обеих стран, и лишь немногие высокопоставленные чиновники с обеих сторон осознавали серьезность ситуации. По словам Юваля Неэмана, Эшколь, преемник Бен-Гуриона, и его соратники рассматривали Кеннеди как предъявившего Израилю реальный ультиматум. По словам Неэмана, бывший командующий ВВС Израиля генерал-майор (в запасе) Дан Толко́вский всерьез опасался, что Кеннеди может отправить американских десантных войск в Димону, где находится ядерный комплекс Израиля. 25 марта 1963 года президент Кеннеди и директор ЦРУ Джон Маккоун обсудили израильскую ядерную программу. По словам Маккоуна, Кеннеди поднял "вопрос о приобретении Израилем ядерных возможностей", и Маккоун предоставил Кеннеди оценку Кента об ожидаемых негативных последствиях ядерной гонки Израиля. По словам Маккоуна, Кеннеди затем поручил советнику по национальной безопасности МакДжорджу Банди руководить госсекретарем Дином Раском, в сотрудничестве с директором ЦРУ и председателем АЭК, для представления предложения "о том, как можно установить ту или иную форму международных или двусторонних гарантий США для защиты от упомянутой угрозы". Это также означало, что "следующая неофициальная инспекция израильского реакторного комплекса [должна] быть проведена незамедлительно и [быть] максимально тщательной". Как заявил Юваль Неэман, Эшколю и его советникам сразу стало ясно, что требования Кеннеди подобны ультиматуму и, следовательно, представляют собой назревающий кризис. Ошеломленный Эшколь в своем первом и предварительном ответе 17 июля запросил дополнительное время для изучения вопроса и проведения консультаций. Премьер-министр отметил, что надеется на укрепление дружбы между США и Израилем в период его пребывания у власти, но "Израиль сделает то, что должен для своей национальной безопасности и защиты своего суверенитета". Барбур, очевидно, желая смягчить резкость письма, заверил Эшколя, что заявление Кеннеди было "фактическим": критики тесных отношений между США и Израилем могут осложнить дипломатические отношения, если Димона останется без инспекции. Египтяне приняли план Роджерса, но израильтяне разделились и не приняли его; они не получили достаточной поддержки в "правительстве единства". Несмотря на доминирование лейбористов в коалиции, официальное принятие резолюции 242 Совета Безопасности ООН и "мир в обмен на вывод войск" ранее в этом году, Менахем Бегин и правый альянс "Гахал" категорически выступали против вывода войск с палестинских территорий; вторая по величине партия в правительстве ушла в отставку 5 августа 1970 года. В конечном итоге план также провалился из-за недостаточной поддержки Никсоном плана своего госсекретаря, который вместо этого предпочел позицию своего советника по национальной безопасности Генри Киссинджера не продолжать эту инициативу. Прорыва не произошло даже после того, как президент Садат Египта в 1972 году неожиданно выслал советских советников из Египта и снова сигнализировал Вашингтону о своей готовности к переговорам. 28 февраля 1973 года во время визита в Вашингтон, округ Колумбия, тогдашний премьер-министр Израиля Голда Меир согласилась с мирным предложением тогдашнего советника по национальной безопасности США Генри Киссинджера, основанным на принципе "безопасность в обмен на суверенитет": Израиль примет египетский суверенитет над всем Синаем, а Египет примет израильское присутствие в некоторых стратегических районах Синая. Советы начали повторно снабжать арабские силы, в основном Сирию. Мейр попросила Никсона о помощи с поставками оружия. После того, как Израиль перешел в состояние полной ядерной готовности и загрузил свои боеголовки в ожидающие самолеты, Никсон приказал начать полномасштабную стратегическую операцию по доставке оружия и припасов в Израиль; этот последний шаг иногда называют "воздушным мостом, который спас Израиль". Однако к тому времени, когда прибыли поставки, Израиль начал брать верх. США и Советский Союз снова опасались, что их втянут в ближневосточный конфликт. После того, как Советы пригрозили вмешательством в поддержку Египта, после продвижения Израиля за линии прекращения огня, США повысили уровень боевой готовности (DEFCON) с четырех до трех, что является самым высоким уровнем в мирное время. Это произошло после того, как Израиль заблокировал Третью армию Египта к востоку от Суэцкого канала. Киссинджер понял, что ситуация предоставляет Соединенным Штатам огромную возможность - Египет полностью зависел от США, чтобы предотвратить уничтожение Израилем армии, которая теперь не имела доступа к еде или воде. Эту позицию позже можно было использовать для того, чтобы позволить Соединенным Штатам выступить посредником в споре и вытеснить Египет из-под советского влияния. В результате Соединенные Штаты оказали огромное давление на израильтян, чтобы они воздержались от уничтожения окруженной армии. В телефонном разговоре с израильским послом Симхой Диниц Киссинджер сказал послу, что уничтожение Третьей египетской армии "не является вариантом". Египтяне позже отозвали свой запрос о поддержке, и Советы согласились. После войны Киссинджер оказал давление на израильтян, чтобы они вывели войска с арабских территорий; это способствовало первым этапам прочного израильско-египетского мира. Американская поддержка Израиля во время войны способствовала нефтяному эмбарго ОПЕК против Соединенных Штатов в 1973 году, которое было снято в марте 1974 года.

Қайта бағалау дағдарысы

1975 жылдың басында Израиль үкіметі Синайдағы АҚШ-тың одан әрі күштерді қайта орналастыру жөніндегі бастамасын қабылдамады. Президент Форд 1975 жылғы 21 наурызда премьер-министр Рабинге Израильдің қатал ұстанымы АҚШ-тың бүкіл әлемдік мүдделерін қиындатқанын және осы себепті әкімшілік Израиль үкіметімен қарым-қатынасын "қайта қарастыратынын" білдірген хат жолдады. Бұған қоса, Израилге қару-жарақ жеткізілімі тоқтатылды. Қайта қарастыру дағдарысы 1975 жылғы 4 қыркүйекте Израиль мен Египет арасындағы күштерді бөліп шығару туралы келісімге келгенмен аяқталды.

Картер әкімшілігі (1977-1981)

Картер әкімшілігі АҚШ-тың Таяу Шығыстағы бейбітшілік процесіне өте белсенді қатысуымен ерекшеленді. 1977 жылғы мамырда Ликуд партиясының Менахем Бегиннің премьер-министр болып сайлануы, оның алдында 29 жыл бойы Израиль үкіметінің оппозициясын басқарғаннан кейін, оккупацияланған аумақтардан Израильдің шығуына қатысты маңызды өзгерістерге әкелді. Рейганның екінші мерзімінде АҚШ пен Израиль арасындағы қарым-қатынас нығайды. 1989 жылы Израильге «НАТО-ға қатыспайтын маңызды одақтас» статусы берілді, бұл оған кеңейтілген қару-жарақ жүйелеріне қол жеткізуге және АҚШ-тың қорғаныс келісімдеріне қатысуға мүмкіндік берді. АҚШ Израильге жыл сайын 3 миллиард доллар көлемінде гранттық көмек берді және 1985 жылы еркін сауда келісімін жасады. Содан бері екі елдің арасындағы барлық кедендік баждар алынып тасталды. Алайда, Израиль Бағдадтағы Осирак ядролық реакторына жасаған әуе шабуылы – «Операция Опера» арқылы қарым-қатынас нашарлады. Рейган Израильге әскери ұшақтардың жеткізілімін тоқтатты және бұл әрекетті қатаң сынады. 1982 жылғы Ливан соғысы кезінде де қарым-қатынас ушықты, АҚШ тіпті Бейруттің Израильмен қоршалуын тоқтату үшін санкциялар енгізуді қарастырды. АҚШ Израильге АҚШ берген қару-жарақтардың тек қорғаныс мақсатында қолданылуын еске салды және Израильге кассеталық оқ-дәрілердің жеткізілімін тоқтатты. Соғыс Израиль мен АҚШ саясатының айырмашылықтарын көрсетсе де, мысалы, Израильдің 1982 жылғы 1 қыркүйектегі Рейганның бейбітшілік жоспарына қарсылығы, бұл Әкімшіліктің Израильге деген ықыласын және АҚШ үшін оның маңыздылығын өзгертпеді. Израильдің әрекеттерін сынағанмен, АҚШ Кеңес Одағы ұсынған Израильге қару-жарақ эмбаргосын енгізу туралы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарына вето қойды. Майкл Орен бұл туралы былай деді: «Президенттің шығанақта АҚШ теңіз күштерінің тұрақты болуын қамтамасыз ету, Таяу Шығыстың дамуына қаржы жұмсау және қауіпті қарулардың таралуына қарсы шаралар қабылдау жоспары туралы баяндады. Алайда, оның бағдарламасының негізгі мақсаты – палестиналықтардың құқықтарын ескере отырып, территорияны бейбітшілікке айырбастау принципіне негізделген араб-израиль келісіміне қол жеткізу болды». Бірінші қадам ретінде Буш Мадридте халықаралық бейбітшілік конференциясын қайтадан шақыру ниетін жариялады. Осылайша Буш пен Бейкер 1991 жылғы қазан айында Мадридтегі бейбітшілік конференциясын өткізуге және барлық тараптарды келесі келіссөздерге қатысуға көндіруге үлкен үлес қосты. Бұш әкімшілігінің Ысқақ Шамир басқаратын Ликуд үкіметімен жақсы қарым-қатынаста болмағаны туралы көп айтылды. Алайда, Израиль үкіметі БҰҰ Бас Ассамблеясының 3379 қарарының күшін жоюға қол жеткізді, бұл қарар сионизмді расизммен теңестірген болатын. Конференциядан кейін, 1991 жылғы желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы 46/86 қарарына қол қойды. Израиль 3379 қарардың күшін жоюды Мадрид бейбітшілік конференциясына қатысу шарты ретінде қойған еді. 1992 жылы Лейбористер партиясы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін АҚШ пен Израиль арасындағы қарым-қатынас жақсарды. Лейборист коалициясы 19 шілдеде оккупацияланған аумақтардағы тұрғын үй құрылысын тоқтатты, бұл Шамир үкіметі Буш әкімшілігінің несие кепілдіктеріне байланысты тоқтатуды талап еткеніне қарамастан жасалмаған еді.

Клинтон әкімшілігі (1993-2001)

Израиль мен ФАТХ 10 қыркүйекте өзара тану туралы хаттар алмастырды және 1993 жылдың 13 қыркүйегінде Принциптер декларациясына қол қойды. Президент Билл Клинтон 10 қыркүйекте АҚШ пен ФАТХ диалогты қайта жаңартатынын мәлімдеді. 1994 жылдың 26 қазанында президент Клинтон Иордания мен Израиль арасындағы бейбіт келісімге қол қою рәсіміне куә болды, ал президент Клинтон, Египет президенті Мұбарак және Иордания королі Хусейн 1995 жылдың 28 қыркүйегінде Израиль мен Палестина арасындағы Уақытша келісімге қол қою рәсіміне куә болды. Ақ үй бұл мәлімдемені қабылдамайтынын айтты. Шаррон бұл сөздері үшін кешірім сұраған орнына, АҚШ оны дұрыс түсінбегенін мәлімдеді. Сонымен қатар, АҚШ терроризмге қатысы бар деген күдікпен палестиналықтарды өлтіруге қатысты Израильдің тәжірибесін сынады, бұл кейбір израильдіктерге Усама бен Ладенді "тірі немесе өлі" ұстау саясатына қайшы келді. Бірақ кейіннен Шаронның Буш әкімшілігінен АҚШ үкіметі Израильге қолдау көрсететінін, ал Израиль Батыс жағалаудағы жаңа қоныстар құруын тоқтатса, Палестиналық экстремистерге қарсы бағытталған өлтірулердің кең ауқымды науқанын жүргізуге рұқсат берілгенін білдіргені анықталды. 2003 жылы, Екінші интифаданың және Израильдегі экономикалық құлдыраудың ортасында, АҚШ Израильге 2011 жылға дейін 9 миллиард доллар көлемінде шартты несие кепілдіктерін ұсынды, олар АҚШ-Израиль бірлескен экономикалық даму тобында жыл сайын келісілді. АҚШ-тың барлық соңғы әкімшіліктері Израильдің қоныс салу әрекетін соңғы мәртебені алдын ала анықтау және Палестина мемлекетінің құрылуына кедергі келтіру ретінде қарастырды. Алайда, президент Буш 2002 жылдың 14 сәуірінде жариялаған, кейін "Буш жол картасы" деп аталған меморандумда (Израиль-Палестина келіссөздерінің параметрлерін белгілеген) "жердегі өзгерген жағдайларды, соның ішінде Израильдің ірі халық орталықтарын" және Израильдің қауіпсіздік алаңдауларын ескеру қажеттігін атап өтті, сондай-ақ "1949 жылғы келісім сызықтарына толыққанды оралу күтілуі қиын" деп мәлімдеді. Ол кейіннен шекаралардың нақты мәліметтері тараптар арасындағы келіссөздердің пәні екенін атап өтті. Зорлық-зомбылық кезеңінде АҚШ ресми тұлғалары Израильді қауіпсіздік операциялары барысында қайта басып алынған Палестина аумақтарынан мүмкіндігінше жылдам шығуға шақырды. Буш әкімшілігі БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларын палестиналық және израильдік зорлық-зомбылықты сынау арқылы "теңгерілген" болуын талап етті және бұл стандартқа сәйкес келмейтін қарарларға вето қойды. Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс Таяу Шығыс бойынша арнайы өкілді тағайындамады және Израиль-Палестина мәселесі бойынша тікелей келіссөздерге қатыспайтынын айтпады. Ол 2005 жылы бірнеше рет аймаққа сапар шегіп, израильдіктер мен палестиналықтардың бірлесіп жұмыс істеуін қалады. Әкімшілік Израильдің Газадан шығуын екі мемлекет – Израиль мен Палестинаның бейбітшілік пен қауіпсіздікте қатар өмір сүруіне негізделген шешімге жету үшін Жол картасы процесіне оралудың жолы ретінде қолдады. Газа секторындағы және Батыс жағалаудың солтүстігіндегі төрт кішкентай елді мекендерден қоныс аударушыларды көшіру 2005 жылдың 23 тамызында аяқталды.

Әскери қатынастар

2006 жылдың 14 шілдесінде 2006 жылғы Ливан соғысы басталған кезде АҚШ Конгресіне Израильге 210 миллион долларлық авиациялық отын сату мүмкіндігі туралы хабарланды. Қорғаныс қауіпсіздік ынтымақтастығы агенттігі JP 8 отынының сатылуы, егер одан әрі аяқталса, "Израильге ұшақ паркінің операциялық қабілетін сақтауға мүмкіндік береді" және "авиациялық отын ұшақтар аймақтағы бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау үшін пайдаланылған кезде тұтынылады" деп мәлімдеді. 24 шілдеде АҚШ Израильге "бетон тесіп өтетін" бомбалар беруде екені хабарланды, олар Ливанның "Хезболла" партизандық тобының жетекшісін нысанаға алып және оның бекіністерін жою үшін қолданылатын болады. Американдық БАҚ Израильдің азаматтық нысаналарға кассеталық бомбаларды қолданбау туралы келісімді бұзғаны туралы да сұрақтар қойды. Кассеталық бомбалардың көп бөлігі Израиль әскери өнеркәсібінде жасалған М 85 үлгісінің жаңа оқ-дәрілері болғанымен, Израиль АҚШ-тан сатып алынған ескі оқ-дәрілерді де пайдаланды. Соғыс кезінде азаматтық аудандарға оқ тигеніне қарамастан, азаматтық халықтың көп бөлігі қашып кеткен еді. Израиль Хезболланың тығыз қоныстанған аудандарға орналасуының нәтижесінде азаматтық зардаптар болғанын мойындады. Сонымен қатар, Хезболланың салған ракеталары халықаралық құқықты бұза отырып, солтүстік қалаларын іс жүзінде қараулы елді мекенге айналдырды. Соғыстан кейін көптеген жарылмаған снарядтар қалды, бұл ливандық азаматтар үшін қауіп тудырды. Израиль халықаралық заңды бұзбағанын, себебі кассеталық бомбалар заңсыз емес және олар тек әскери нысаналарға ғана қолданылғанын мәлімдеді.

Тез арада шартсыз атысты тоқтатуға қарсы

15 шілдеде Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Ливанның Израиль мен Ливан арасындағы атысты дереу тоқтатуға шақыруын тағы да қабылдамады. Израильдің "Хаарец" газеті БҰҰ-ның 15 мүшесінің арасынан АҚШ ғана Кеңестің кез келген әрекетіне қарсы болғанын хабарлады. 19 шілдеде Буш әкімшілігі дереу атысты тоқтатуға шақыруды қабылдамады. Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс белгілі бір шарттар орындалуы керек екенін айтты, бірақ олардың қандай екенін нақтыламады. АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Джон Болтон атысты тоқтатуға шақыруды қабылдамады, өйткені мұндай қадам қақтығыстың беткейін ғана шешеді: "Жай ғана атысты тоқтату туралы жариялап, осы мәселенің шешілетінін ойлау, менің ойымша, әділ емес". 26 шілдеде АҚШ, Еуропа және Таяу Шығыс елдерінің сыртқы істер министрлері Римде кездесіп, "қазіргі зорлық-зомбылық пен жағдайды тоқтату үшін атысты тоқтатуға жедел келісімге қол жеткізуге" уәде берді. Алайда, АҚШ Израильдің әскери операциясын күшті қолдады, ал конференция нәтижелері араб және еуропалық көшбасшылардың күтілгенін ақтамады.

АҚШ Иранның ядролық нысандарына Израиль соққыларын бұзады

2008 жылдың қыркүйегінде The Guardian газеті АҚШ-тың өткен мамыр айында Израиль премьер-министрі Эхуд Ольмерттің Иранның ядролық объектілерін бомбалау жоспарына вето қойғанын хабарлады.

АҚШ-Израиль азаматтық ядролық келісім 2010

Армия радиосының хабарлауынша, АҚШ Израильге электр энергиясын, ядролық технологияны және басқа да жабдықтарды жасауға қажетті материалдарды сатуға келісім берген.

Трамп әкімшілігі (2017-2021)

Трамп 2017 жылдың 20 қаңтарында АҚШ президенті қызметіне кірісті; ол Израильдегі жаңа елші, Дэвид М. Фридманды тағайындады. 2017 жылдың 22 қаңтарында Трамптың инаугурациясына жауап ретінде Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяху Батыс жағалаудағы құрылысқа қатысты барлық шектеулерді алып тастау ниетін жариялады. АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсон 2017 жылдың 22 мамырында Бенджамин Нетаньяхудың Дональд Трампқа палестиналық президент Махмуд Аббастың балаларды өлтіруге шақырған, жалған және өңделген видеоны көрсеткенін айтты. Бұл Трамп Израильдің бейбітшілікке кедергі келтіретін фактор емес пе деп ойланып жүрген кезде болды. Нетаньяху Израиль-Палестина қақтығысындағы ұстанымын өзгерту үшін Трампқа жалған видеоны көрсетті. 2017 жылдың қыркүйегінде АҚШ Израильде өзінің алғашқы тұрақты әскери базасын ашатыны туралы хабарланды. 2017 жылдың 6 желтоқсанында президент Трамп Иерусалимді Израильдің астанасы деп мойындады. АҚШ елшілігі Израильдің тәуелсіздігінің 70 жылдығына орай 2018 жылдың 14 мамырында Иерусалимде ашылды. 2018 жылдың мамыр айында президент Трамп Нетаньяхудың Тегераннан Моссадтың құпия түрде шығарған құжаттарын көрсеткеннен кейін, Иранның ядролық бағдарламасы туралы жалған мәлімдеме жасағанын айтқаннан бірнеше күн өткен соң, АҚШ-ты Иранмен жасалған ядролық келісімнен шығарды. Бұдан кейін АҚШ Иранға қарсы санкцияларды жаңартты. 2019 жылдың 25 наурызында президент Трамп Вашингтонда Израиль премьер-министрі Беньямин Нетаньяхумен бірлескен баспасөз конференциясында Голан биіктерін Израильдің бөлігі деп мойындады, осылайша АҚШ Голан биіктеріндегі Израильдің егемендігін мойындаған Израильден басқа алғашқы ел болды. 2020 жылдың тамызында Трамп, Нетаньяху және Мұхаммед бин Заид Әл Нахайян Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы ресми қарым-қатынас орнатылғанын бірлесіп жариялады. Бұдан кейін Бахрейн, Судан және Марокко АҚШ-тың делдалдығымен Израильмен қарым-қатынас орнатты.

Байден әкімшілігі (2021 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Байден әкімшілігінің басында Ақ үй АҚШ елшілігінің Иерусалимде қалатынын растады, ол астана ретінде танылды. Әкімшілік сонымен қатар Абрахам келісімдерін қолдап, оларды кеңейтуді қалаған, бірақ бұл атауды қолданудан аулақ болды, оның орнына оны "нормализация процесі" деп атады. 2021 жылдың 13 мамырында Әл-Ақса мешіті төңірегіндегі қақтығыстан кейін Байден әкімшілігі Израиль мемлекеті мен палестиналық азаматтар арасындағы зорлық-зомбылыққа бейжай қарады деп айыпталды. Екі тараптан келген сыншылар Ақ үйдің реакциясын "әлсіз және кешіккен" деп сипаттады. 2021 жылдың 21 мамырында Израиль мен Хамас арасындағы он бір күндік қақтығыстан кейін атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Байденнің сөзіне қарағанда, АҚШ Палестина басшылығымен бірлесіп Газадағы қираған инфрақұрылымды қайта жаңартуға белсенді қатысады. 2022 жылдың шілдесінде президент Байден және мемлекеттік хатшы Блинкен Таяу Шығысқа сапары аясында Израильге барды. Иерусалимге жасаған ресми мемлекеттік сапары барысында Байден мен премьер-министр Яир Лапид Израильге 10 жылға 38 миллиард долларлық қорғаныс көмегін ұзарту туралы бірлескен мәлімдемеге қол қойды. Бұл пакет 2016 жылы Обама әкімшілігі кезінде қол қойылған болатын. Сонымен қатар, мәлімдемеде Ресейдің Украинаға басып кіруі сияқты жаһандық қауіпсіздік мәселелері талқыланды және екі тарап та Иранның ядролық қаруға ие болуына жол бермеуге міндеттелді. Израильдің 12-ші арнасына берген сұхбатында Байден "егер бұл соңғы шара болса" АҚШ күш қолдануға дайын екенін, ал Иранның Ислам революциялық гвардиясы АҚШ-тың террористік ұйымдар тізімінде қала беретінін, тіпті Иранның ядролық бағдарламасын шектеу үшін JCPOA-ға оралмаса да, экономикалық санкциялардан жеңілдік алу үшін күш қолданылатынын мәлімдеді. Байден мен Лапид сонымен қатар Біріккен Араб Әмірліктерінің президенті Мұхаммед бин Зайед Әл Нахайян мен Үндістанның премьер-министрі Нарендра Модидің қатысуымен I2U2 форумының алғашқы отырысын ашты. Төрт ел азық-түлік қауіпсіздігі, таза энергия, технология және сауда сияқты мәселелер бойынша ынтымақтастықты одан әрі дамытуға келісті және Абрахам келісімдері мен Израильмен бейбітшілік және қалыпқа келтірудің басқа да келісімдерін қолдауын растады. БАӘ Израиль технологияларын пайдалана отырып, Үндістандағы ауыл шаруашылығын дамытуға 2 миллиард доллар жұмсауға уәде берді. 2022 жылдың 29 желтоқсанында Нетаньяхудің оңшыл үкіметі билікке келгеннен кейін және Израиль сот жүйесінің құрылымын өзгерту жоспары бекітілгеннен кейін көптеген американдық еврейлер мен Израиль арасындағы көзқарас айырмашылығы күшейді. 2023 жылдың 22 наурызында Байден әкімшілігі Израильдің АҚШ-тағы елшісін Мемлекеттік департаментке шақырып, Кнессеттің 2005 жылы эвакуацияланған Батыс жағалаудың маңызды аймақтарында заңсыз елді мекендерді салуға рұқсат беретін заңды қабылдауына наразылық білдірді. Израиль баспасөзінде бұл кездесу екі ел арасындағы ерекше жағдай ретінде қарастырылды және Байден мен Нетаньяху үкіметтері арасындағы қарым-қатынастың нашарлауын көрсетеді. 2023 жылдың 29 наурызында Байден Нетаньяхуді "жақын арада" Ақ үйге шақырмау ниетін білдірді. 2023 жылдың қазанында Хамас Израильге күтпеген шабуыл жасағаннан кейін Байден жасалған шабуылды айыптап, "Израиль Үкіметі мен халқына барлық қолдау көрсетуге" дайын екенін мәлімдеді. Шабуылдан кейінгі екі ай ішінде Байден екі рет өзін сионист деп атады. 2023 жылдың 18 қазанында президент Байден Израильге келді және Бен-Гурион әуежайында Израиль президенті Исаак Герцог пен премьер-министр Нетаньяхумен кездесті. 2023 жылдың қазан айында президент Байден Конгреске Хамаспен соғыста Израильге 14,3 миллиард доллар көлемінде шұғыл әскери көмек беруді ұсынды. Бұл шабуыл Израиль-Хамас соғысын басталды. Израиль Газаға қарқынды бомбалау және басып кіруді бастады. АҚШ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде атысты тоқтатуға шақыратын үш қарарға әртүрлі себептермен вето қойды. Ішкі саясатта соғыс солшылдарды бөліп, оңшылдарды біріктірді. Республикашылдар Израильдің қарсы шабуылын және Нетаньяху үкіметін қолдады, ал демократтар Израилге атысты тоқтату үшін қысым жасау туралы ұсыныстар бойынша екіге бөлінді. Соғыс жалғасқан сайын АҚШ-Израиль қарым-қатынасы шиеленісе бастады. АҚШ үкіметі Израильге қатысты сыни пікір білдірді және палестиналық азаматтардың қаза болуы көбейіп, наразылық күшейген сайын, оның ұстанымы да баяу өзгерді. 2024 жылдың 8 ақпанында Байден Газадағы Израильдің әрекеттерін "шексіз" деп сипаттады. Осыдан кейін Байден әкімшілігі Израильден (және басқа елдерден) АҚШ ұсынған қаруды халықаралық құқыққа сәйкес қолданатынына жазбаша кепілдік беруді талап ететін ұлттық қауіпсіздік директивасын жариялады. 20 ақпан күні АҚШ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі үшін "Газадағы барлық кепілдер босатылғаннан кейін мүмкіндігінше тезірек уақытша атысты тоқтату" туралы жобалық қаулы ұсынды. Қаулыда Израильдің Рафахқа шабуылы "жайылымды салдарға" әкелетіні және "қазіргі жағдайда орын алмауы керек" екені айтылды. 4 наурызда АҚШ вице-президенті Камала Харрис Газадағы "аса ауқымды азапты" себепті "дер кезінде атысты тоқтатуға" шақырды. Ол Израиль Газаға көбірек көмек жіберуі керек екенін және "қажетсіз шектеулер" қойып отырғанын айтты. 14 наурыздағы сөйлесінде АҚШ Сенатының көпшілік көшбасшысы Чак Шумер Израиль премьер-министрі Нетаньяхуді "бейбітшілікке кедергі келтіретін" адам ретінде сынады. Ол Нетаньяхудың "Газадағы бейбіт тұрғындардың қаза болуын көтеруге тым дайын" екенін және "Израиль оқшауланған елге айналса, тірі қала алмайтынын" айтты. Шумер Нетаньяху соғыстан кейін билікте қалса, "АҚШ Израиль саясатын қалыптастыруда белсенді рөл атқаруға мәжбүр болады және қазіргі бағытты өзгерту үшін ықпалын пайдаланады" деп қосты. Президент Байден Шумердің сөзін мақұлдап, оның "жайлы алаңдаушылықтарын" көптеген американдықтар бөліседінін айтты. Израиль үкіметі АҚШ-тың қаулыға қарсы дауыс бермегеніне наразылық білдіріп, Вашингтондағы АҚШ шенеуніктерімен Израиль делегациясының кездесуін тоқтатты. АҚШ сонымен қатар Газа үшін Израильдің соғыстан кейінгі жоспарына қарсылығын білдірді.

АҚШ-тың көмегі

[[File:US foreign assistance obligations to Israel by type, 1951 2022. png|thumb|upright=1.4|АҚШ-тың Израильге түріне қарай шетелдік көмек міндеттемелері, 1951–2022. Қазіргі уақытта Израиль АҚШ-тан жыл сайын 3 миллиард доллар көмек алады. Бұл қаражаттың 74 пайызы АҚШ қорғаныс жабдықтарын, қызметтерін және оқуларын сатып алуға жұмсалуы тиіс. Осылайша, Кеннет М. Поллактың айтуынша, "АҚШ-тың Израильге әскери көмегі көптеген адамдар үшін АҚШ өнеркәсібіне берілетін субсидия ретінде қарастырылады". FMF әлемдік тұрақтылыққа үлес қосу, демократиялық сайланған үкіметтерге әскери қолдау көрсету және терроризм мен қару-жарақ саудасын қоса алғанда, трансұлттық қауіп-қатерлерді шектеу арқылы АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған. 1998 жылы Израиль, Конгресс және Әкімшілік басшылары келесі он жыл ішінде Экономикалық қолдау қорын (ЭҚҚ) 1,2 миллиард долларға дейін азайтуға келісті, ал FMF-ті 1,8 миллиардтан 2,4 миллиард долларға дейін арттырды. Жоспарланған қысқартулардан бөлек, терроризмге қарсы күреске қосымша 200 миллион доллар, Уай келісімін іске асыруға 1,2 миллиард доллар, ал 2003 қаржы жылына FMF-ке тағы 1 миллиард доллар көмек бөлінді. 2005 қаржы жылында Израиль FMF-тен 2,202 миллиард доллар, ЭҚҚ-тан 357 миллион доллар және көші-қонды орналастыруға 50 миллион доллар көмек алды. 2006 жылға әкімшілік ЭҚҚ-тан 240 миллион доллар, ал FMF-тен 2,28 миллиард доллар сұрады. 2005 жылдың 28 маусымында Палатада, ал 20 шілдеде Сенатта қабылданған H. R. 3057 заңы бұл сомаларды мақұлдады. Сонымен қатар, Конгресс пен Сенат заңдары бұрынғы Кеңес Одағынан көшіп келгендердің орналасуына 40 миллион доллар бөлді және эфиопиялық яһудилерді Израильге әкелу жоспарларын қолдады. Президент Обаманың 2010 жылғы бюджетінде халықаралық істер бағдарламаларына 53,8 миллиард доллар қарастырылған. Бұл қаражаттың 5,7 миллиард доллары шетелдік әскери қаржыландыруға, әскери білім беруге және бейбітшілік сақтау операцияларына жұмсалады. Оның 5,7 миллиард долларының 2,8 миллиарды, шамамен 50 пайызы Израильге бөлінген. Израиль сондай-ақ АҚШ-Израиль бірлескен экономикалық даму тобында келісілген шарттар орындалған жағдайда қолжетімді болатын 3 миллиард долларлық шартты несие кепілдігіне ие. Бірақ "Вашингтон Таймс" газетінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі тілшісі Илай Лейк 2011 жылдың 23 қыркүйегінде Обаманың президенттік өкілігінің басында "Израиль әскеріне 55 тереңдеу түсетін бомбаны, яғни "бункер жарғыштарды" сатуды қамтитын маңызды жаңа көмекке" рұқсат бергенін хабарлады. Израиль әуе күштерінің бұрынғы басшысы, зейнеткер генерал-майор Эйтан Бен-Элияху, АҚШ-тың Lockheed Martin F 35 Lightning II ядролық қабілетті, жасырын бомбалаушыларын Израильге сатуын қарым-қатынастың маңызды сынағы деп атады. АҚШ заңдары FMF сатуда өтеу келісімдерін қолдануға тыйым салғанмен, Израильдің Өнеркәсіптік ынтымақтастық басқармасы мұндай сатудың шамамен 35 пайызын қамтитын өнеркәсіптік қатысу келісімдерін алуға тырысады. 2013 қаржы жылында 2011 жылғы Бюджеттік бақылау туралы заңда талап етілгендей, АҚШ-тың автоматты бюджеттік секвестрлеу процесі күшіне енді. Бұл процесс белгілі бір дискрециялық шығындарға арналған қаражатты қысқартты, бұл Израильге шетелдік әскери көмекті 157 миллион долларға, ал Израильдің және АҚШ-тың Израильдің зымыранға қарсы қорғаныс бағдарламаларына 32,7 миллион долларға қысқартты. 2013 жылдың қарашасында Стивен Штраус (Гарвард Кеннеди мектебінің оқытушысы) АҚШ-тың Израильге барлық гранттық көмекті кезең-кезеңмен тоқтатуға шақыратын мақала жариялады. Профессор Штраус АҚШ-тың Израильмен тығыз қарым-қатынас орнатуы керек екенін, бірақ Израильдің өзіне қажетті әскери жабдықтарды сатып алуға жеткілікті қаржысы бар екенін айтады. 2023 жылы "палестиналықтарға қарсы жаңа, экстремалды оңшыл Израиль үкіметінің алаңдатарлық әрекеттерін" атап өткен конгрессмен Джамаал Боуман мен сенатор Берни Сандерс ондаған конгресс әріптестері қол қойған және көптеген жақтас ұйымдар қолдаған хат жариялады. Онда Байден әкімшілігінен АҚШ-тың Израильге жыл сайын беретін миллиардтаған долларлық, көбінесе шартсыз қару-жарақ көмегін қайта қарау талап етілді. Республикашылдардың АҚШ Өкілдер палатасы мақұлдаған жоспары Израильге 14,5 миллиард доллар көмек бөлуді қарастырады. Сонымен қатар, Израиль Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-тан басқа кез келген елге қарағанда ең көп әскери көмек алды, бұл көмек 124 миллиард доллардан асты.

Сириямен бейбітшілік келіссөздеріне Вашингтонның қысымы

Сирия Израильден Сирия үкіметімен бейбіт келіссөздерді қайта бастауды бірнеше рет сұрады. Израиль үкіметінің ішінде Сирияның келіссөзге шақыруының қаншалықты маңызды екеніне қатысты пікірталас жүріп жатыр. Израильдің кейбір шенеуніктері Израиль үкіметі ресми түрде бекітпеген Сириямен құпия келіссөздер болғанын мәлімдеді. АҚШ Израильден тіпті Сириямен балама байланыстарды тоқтатуды талап етті, бұл Дамасктың Израильмен бейбіт келіссөздер өткізу ниетіне шынымен бейілді екенін анықтау үшін. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс Израильдің ресми өкілдеріне Вашингтонның бұл мәселедегі пікірін жеткізіп, Сириямен тіпті алдын ала келіссөздерді де бастамау керектігін айтты. Израиль Вашингтонның бейбіт келіссөздерге ресми түрде оралудан бас тарту талабына көп жыл бойы бағынды. Бірақ 2008 жылдың мамыр айында Израиль АҚШ-қа Түркияның делдалдығымен Сириямен бейбіт келіссөздер бастайтынын хабарлады. Бірнеше айдан кейін Сирия Газа соғысына жауап ретінде келіссөздерден бас тартты.

Вашингтонның "бейбітшілік процесі"

Трамптың бейбітшілік жоспары – болашақ Палестина мемлекетінің шекаралары көрсетілген картаны қамтитын АҚШ-тың алғашқы бейбітшілік ұсынысы. АҚШ Израиль мен Палестина ұлттық басқаруы арасындағы бейбіт келіссөздерді жеңілдетуде маңызды рөл атқарды. АҚШ-ты ізгі ниетпен делдалдық қызмет атқарудың орнына, Израиль үкіметінің адвокаты ретінде әрекет еткені үшін, бейбіт келіссөздерді ілгерілету есебінен Израиль үкіметімен келісіп, үйлестіргені үшін сынайды. Мысалы, АҚШ-Израильдің "көңілді жағдай болмауы" саясаты бойынша, АҚШ үкіметі келіссөздерді ілгерілету үшін кез келген идеяны жариялау алдында Израиль үкіметімен міндетті түрде келісуі керек, бұл АҚШ-ты "тәуелсіздік пен икемділіктен" айырған болуы мүмкін.

Венесуэламен жасалған техникалық қызмет көрсету келісім-шарты

2005 жылдың 21 қазанында Вашингтонның қысымымен Израиль Венесуэламен 22 АҚШ-та жасалған F-16 истребительдерін жаңарту бойынша маңызды келісімшартты тоқтатуға мәжбүр болды. Израиль үкіметі бұл мәмілені жүзеге асыру үшін АҚШ-тан рұқсат сұраған, бірақ рұқсат алынбады.

Иммиграция

Израильдің көп бөлігі яһуди иммигранттарынан тұрады. Израиль, яһудилердің ұлттық қозғалысы – сионизм рухымен келген жаңадан келгендерді қабылдады. Сионизм – көптеген яһудилердің тарихи отандарында өмір сүруге деген құштарлығының көрінісі. Израильге ең көп көшіп келгендер Таяу Шығыс және Еуропа елдерінен. АҚШ Израильге көптеген иммигранттарды қабылдау және оларды қоғамға сіңірудің күрделі міндетін орындауда ерекше рөл атқарды. Израиль құрылғаннан кейін көп ұзамай, президент Трумэн Холокосттан қашқан мыңдаған босқындарды қабылдауға көмектесу үшін 135 миллион доллар көлемінде несие ұсынды. Израиль құрылған алғашқы үш жылдың ішінде иммигранттардың саны елдегі яһуди халқының санын екі есеге арттырды. Израиль тарихы бойында жаппай иммиграция жалғасты. 1989 жылдан бері Израиль бұрынғы Кеңес Одағынан шамамен бір миллион яһудиді қабылдады. АҚШ Израильмен бірлесіп араб елдерінен, Эфиопиядан және бұрынғы Кеңес Одағынан яһудилерді Израильге әкелуге жұмыс істеді және олардың Израиль қоғамына сіңісуіне көмектесті. Бұған қоса, екі ел арасында иммиграция жүзеге асты, көптеген американдық яһудилер жыл сайын Израильге көшіп келеді, ал АҚШ – ізраилдіктердің шетелге (йерида) тұрақты немесе ұзақ мерзімге көшіп кетуі үшін басты бағыт болып табылады.

Корпоративтік алмасу

Израиль мен Америка компанияларының бір-бірінің нарықтарына кеңеюіне көмектесу үшін бірнеше аймақтық Америка-Израиль сауда палаталары жұмыс істейді. Motorola, IBM, Microsoft және Intel сияқты американдық компаниялар Израильді негізгі ҒЗЖ орталықтарын құру үшін таңдады. Израиль Солтүстік Америкадан басқа кез келген елден NASDAQ-та тіркелген компаниялар саны бойынша көш бастап тұр.

Қауіпсіздік туралы өзара түсіністік туралы меморандум

Таяу Шығыстағы қауіпсіздікке төнген қауіптерді жоюға, оның ішінде бірлескен әскери оқулар мен дайындық шараларын жүргізуге, қорғаныс саудасындағы ынтымақтастыққа және техникалық қызмет көрсету орталықтарына қол жеткізуге бағытталды. Осы түсіністік меморандумына қол қою АҚШ және Израиль үкіметтері арасындағы тығыз қауіпсіздік ынтымақтастығы мен үйлестірудің бастауын берді. Израиль мен АҚШ арасындағы қауіпсіздік мәселелері бойынша жан-жақты ынтымақтастық 1981 жылы Израильдің қорғаныс министрі Ариэль Шарон мен АҚШ-тың қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер "АҚШ пен Израиль арасындағы достық байланысты мойындайтын және екі елдің өзара қауіпсіздік қарым-қатынасына негізделген" түсіністік меморандумына қол қойған кезде ресми мәртебе алды. Меморандумда бірқатар шаралар қарастырылды.

Зымыраннан қорғаныс бағдарламасы

АҚШ пен Израиль арасындағы стратегиялық қарым-қатынастың бір қыры – баллистикалық зымырандарды ұшырып түсіру және жоюға арналған "Arrow" баллистикалық зымыранға қарсы бағдарламасын бірлесіп әзірлеу. Бұл бағдарламаны Израиль де, АҚШ та қаржыландырады. "Arrow" сонымен қатар АҚШ-қа қосымша қару-жарақ жүйелерін әзірлеуге қажетті зерттеулер мен тәжірибе ұсынды. Қазірге дейін бағдарламаны әзірлеуге кеткен шығын 2,4 – 3,6 миллиард доллар аралығында, ал АҚШ соңғы шығындардың 50 пайызын төлейді. АҚШ Израильдің "Темір күмбез" қысқа қашықтықтағы зымыранға қарсы қорғаныс жүйесіне де қаржылай көмек көрсетті: 2011 жылдан 2022 жылға дейін АҚШ "Темір күмбез" жүйесіне 2,6 миллиард АҚШ доллары бөлді.

Ішкі қауіпсіздік

Федералды, штаттық және жергілікті деңгейде Ішкі қауіпсіздік саласында Израиль мен Америка арасында тығыз ынтымақтастық орнатылған. Израиль АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаментімен Ішкі қауіпсіздікті күшейту мақсатындағы бастамаларды әзірлеуге бірінші болып қатысты. Осы аяқта, серіктестік саяхат және сауданы қорғау және дайындық сияқты көптеген салаларды қамтиды. Американ және Израиль құқық қорғау органдарының қызметкерлері мен Ішкі қауіпсіздік қызметтерінің өкілдері екі елде де үнемі кездесіп, терроризмге қарсы күрес техникаларын, сондай-ақ барлау мәліметтерін жинау және қауіптердің алдын алу бойынша жаңа идеяларды зерттейді. 2005 жылдың желтоқсан айында АҚШ және Израиль Израильдің ең ірі теңіз порты – Хайфаға арнайы құралдар орнату арқылы ядролық және басқа радиоактивті материалдарды контрабандалық жолмен тасымалдауды анықтау мақсатында бірлескен жобаны бастау туралы келісімге келді. Бұл жоба АҚШ Энергетика министрлігінің Ұлттық ядролық қауіпсіздік басқармасының ядролық және басқа радиоактивті материалдардың заңсыз айналымын анықтау, тоқтату және алдын алу үшін шетелдік серіктестермен бірлесе жұмыс істейтін ядролық қаруды таратпау бағдарламасының бір бөлігі болып табылады.

Әскери базалар

АҚШ Израильде, Airwing 7 әуе базасында алты әскери резервтік қорын сақтайды және осы жерлерде 300 миллион долларға жуық әскери жабдық орналасқан. Бұл жабдық АҚШ-қа тиесілі және Таяу Шығыстағы американдық күштердің пайдалануына арналған, бірақ дағдарыс кезінде Израильдің қажеттілігіне де берілуі мүмкін. АҚШ осы жерлерде истребительдер мен бомбалаушы ұшақтарды да сақтайды деген мәлімдемелер бар, ал базалардың бірінде АҚШ теңіз жаяу әскері мен арнайы күштері үшін 500 төсектік аурухана орналасқан деп есептеледі. Америкалық әскери журналист және сарапшы Уильям Аркиннің "Кодтық аттар" атты кітабында АҚШ Израильдегі кем дегенде алты нысанда қару-жарақ, көлік құралдары мен әскери жабдықтарды, тіпті 500 төсектік аурухананы АҚШ теңіз жаяу әскері, арнайы күштері және Әуе күштерінің Таяу Шығыстағы соғыс жағдайына дайындық үшін алдын ала орналастырғаны айтылады. Дегенмен, Израиль ғана емес, Таяу Шығыста АҚШ әскери базаларын орналастырған ел; Түркия, Мысыр, Иордания, Сауд Арабиясы (көбісі 2003 жылы алынып тасталды), Оман, сондай-ақ Парсы шығанағындағы Кувейт, Бахрейн (АҚШ Бесінші флотының штаб-пәтері), Катар және Біріккен Араб Эмираттарында да американдық нысандар бар. Бахрейндегі АҚШ Бесінші флотының штаб-пәтері Парсы шығанағы аймағындағы Иранның ықтимал агрессиясын тоқтату және қадағалау үшін құрылған. Димона радарлық кешені – Димона қаласының жанындағы Израильдің оңтүстігіндегі Негев шөлінде орналасқан американдық радарлық кешен. Кешендегі екі 122 метрлік радар мұнарасы баллистикалық зымырандарды ғарышта қадағалап, жердегі зымырандарға оларды жою үшін қажетті мақсаттық деректерді ұсынады. Ол зымырандарды үлкен қашықтықтан анықтай алады. Кешен АҚШ әскерилеріне тиесілі және олар басқарады, ал Израильге тек екінші қолдан алынған барлау ақпаратын ұсынады. Кешен мұнаралары әлемдегі ең биік радар мұнаралары және Израильдегі ең биік құрылыстар болып табылады.

Ақпараттық байланыс

АҚШ пен Израиль 1950 жылдан бері барлау мәселелері бойынша ынтымақтастықпен келеді. Израиль 1956 жылы Сталинді айыптаған Хрущевтің құпия сөзін жариялауға себепкер болды. Суық соғыс бойында Израиль АҚШ-қа араб елдерінен алынған советтік қару-жарақ жүйелері туралы ақпарат ұсынды. Израиль АҚШ-қа Таяу Шығыс аймағындағы адамдардан алынған барлау деректерінің көп бөлігін де қамтамасыз етеді. Иран революциясы мен 1983 жылғы Бейрут казармасының жарылысынан кейін ЦРУ ізраилдік барлауға көбірек сене бастады. Осы аралықта АҚШ Израильге спутниктік суреттерді ұсынды, ал 1980 жылдардың басында ЦРУ өзінің ең жақын НАТО одақтастарынан жасырған барлау ақпаратын Израильге беруді бастады деген хабар бар. Атап айтқанда, Израиль операция "Опера"дан кейін қолжетімділігі шектелгенімен, KH-11 "Кеннан" әскери спутнигінен алынған барлық ақпаратқа дерлік қол жеткізе алды. Ұлттық қауіпсіздік агенттігі Израильге американдық азаматтардың жеке мәліметтері мен хабарламаларын қамтитын, сүзгіленбеген ақпараттарды ұсынатынын мойындады.

Израильге қарсы американдық тыңшылық

Екі ел де өзара тығыз барлау қызметтестігіне қарамастан, бір-біріне қарсы тыңшылық операцияларын белсенді жүргізіп келеді. АҚШ негізінен Израильдің саяси, әскери және барлау орталықтарына енуге және Израильдің ядролық және конвенциялық емес қабілеттері туралы ақпарат жинауға тырысты, ал Израиль АҚШ үкіметіне де еніп, өзінің әскери және ядролық қабілеттерін арттыру мақсатында АҚШ-та өнеркәсіптік тыңшылықпен айналысты. Ең танымал және көп талқыланған тыңшылық ісінде 1985 жылы АҚШ Әскери-теңіз барлау қызметінде жұмыс істейтін азаматтық сарапшы Джонатан Поллард тұтқындалды және Израиль агенттеріне жоғары құпиялы құжаттарды беруде айыпталды. Ол ұлттық қорғаныс ақпаратын шетелдік үкіметке жеткізуге қатысқандығы үшін кінәлі деп танылды және өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Кейіннен Израиль оған азаматтық берді және оны босатуды бірнеше рет сұрады. 1996 жылы екі тыңшылық оқиғасы мәлім болды. Ұлттық қауіпсіздік агенттігі Израильдің Вашингтондағы елшілігінің телефон желілерін тыңдап, Израильдің қауіпсіздік кодтарын бұзып, Израильдің ең құпия саяси ақпаратын АҚШ-қа жеткізгені анықталды. Тыңшылық кеңінен танымал болған "Мега-дау" оқиғасынан кейін ашылды, сол кезде NSA тыңдаған телефон қоңырауы жарияланды. Израильдің компьютерлер және электроника саласындағы тәжірибесі мен оның электрондық код жүйесінің күрделілігіне байланысты, NSA қауіпсіздік кодын алу үшін ізбасар қолданды деген кең пікір қалыптасты. "Мега-дау" оқиғасының нәтижесінде Израильдің барлау қызметінің АҚШ үкіметінде жоғары лауазымды ізбасары бар деген айып та таралды. 2004 жылдың 10 қарашасында АҚШ су асты кемесі Хайфа қаласының жағалауынан он сегіз шақырым қашықтықта Израильдің теңіз суларына кірді. Су асты кеменің миссиясы ешқашан жарияланбады. Ол қаланың теңіз базасы мен штаб-пәтері және басқа да маңызды инфрақұрылым туралы ақпарат жинауға тырысқан деп болжанып, сондай-ақ Израильдің теңіз электрондық сигналдарын ұстап алуға және Израильдің жауап беруін сынауға ниеттенген болуы мүмкін. Сондай-ақ, Израильдің теңіз штабы мен басқа да маңызды объектілерге сенсорларды орнатуға тырысқан болуы мүмкін. Израиль суларына кіргеннен кейін бірнеше минут өткен соң, су асты кемесі Израиль теңіз күштерімен анықталды және одан әрі іздеу жұмыстары жүргізілді. Бастапқыда су асты кемесі НАТО елдеріне тиесілі деп саналды, бірақ кейін ол американдық екені расталды. Израильдің Бас штабы достық елдің мүлігіне шабуыл жасау туралы бұйрық бермеді. Бірнеше сағаттан кейін су асты кемесі суға батып, қашып кетті, бәлкім, оның бақылауда екенін анықтады. Израиль теңіз күштері оны қуу үшін жылдам күзет кемелерін, зымырандық қайықтар мен тікұшақтарды жіберді. Су асты кемесі табылған жоқ, бірақ әскери дереккөздер оның миссиясын орындай алмағанын мәлімдеді. Израильдік шенеуніктердің сөзіне қарағанда, мұндай тыңшылық миссиялары жиі орын алады және Израиль бұрын да батыстың тыңшылық су асты кемелерін ұстап алған. 2013 жылдың желтоқсанында Эдвард Сноуден жариялаған құжаттар 2009 жылдың қаңтар айында NSA және оның британдық әріптесі GCHQ Израиль премьер-министрі Эхуд Ольмертке тиесілі электрондық пошта мекенжайына тыңшылық жасағанын және Израильдің қорғаныс министрі Эхуд Барак пен оның бас штабы Йони Корен арасындағы электрондық хат алмасуын бақылағанын көрсетті.

Израильдің АҚШ-қа қарсы тыңшылық жасауы

"Израильдіктер тыңшылық саласында, оның ішінде АҚШ-қа қарсы да, өте агрессивті" екендігін айтады. "Олардың басты мақсаты – Израиль мемлекетінің қауіпсіздігін қорғау, және сол мақсатқа жету үшін не қажет болса, соның бәрін істейді", – дейді бұрынғы АҚШ-тың жоғары лауазымды барлау қызметкері. 2014 жылдың мамыр айында Сноуден алған және журналист Гленн Гринвальд жариялаған Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің құжатында ЦРУ Израильдің АҚШ-та кең ауқымды тыңдау желісін құрғанына алаңдаушылық білдірілген. Екі елдің де қорғаныс министрлері бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Чак Хейгел бұл есепті растайтын фактілердің жоқтығын айтты, ал Моше Яалон Израильдің барлау қызметінің басшысы болған кезде АҚШ-қа тыңдау жасауға рұқсат берілмегенін, "ал қорғаныс министрі ретінде АҚШ-қа тыңдау жасауға ешқандай рұқсат бермеймін" деді. 2019 жылдың қыркүйегінде аяқталған екі жылдық мұқият зерттеуден кейін АҚШ-тың барлау қауымдастығы мен ФБР бірнеше бұрынғы жоғары лауазымды АҚШ қызметкерлерінің сөзінше, "Ақ үй мен Вашингтонның басқа да маңызды аймақтарының жанындағы ұялы телефондарды бақылау құрылғыларына ізраилдіктердің жауапты екендігі анық болды". Оның айтуынша, Эпштейннің тыңшылық қызметі қуатты адамдар туралы шантаж үшін қолдануға болатын құпия ақпаратты жинауға бағытталған. Эпштейннің құрбаны Вирджиния Гиуффре де Эпштейннің барлау қызметінде жұмыс істегенін мәлімдеді, және Twitter-де Reddit бетіне сілтеме жасап, Эпштейннің тыңшы екенін және шантаж операциясын жүргізгенін айтты.

Визасыз келу бағдарламасы

Израиль 2005 жылы АҚШ үкіметінің Визасыз келу бағдарламасына қатысуға өтініш берді. Бұл бағдарлама бойынша таңдалған елдердің азаматтары туризм және бизнес мақсатында 90 күнге дейін АҚШ-қа виза алмастан кіре алады. Өкілдер палатасы бұл өтінішті мақұлдады, бірақ Сенат қабылдамады. Израиль екі негізгі талапты орындамады: барлық азаматтарының қолында биометриялық паспорт болмады, сондай-ақ израильдіктерге виза беруден бас тарту көрсеткіші 3%-дан асып кетті. Бұған қоса, АҚШ Израильге кіретін палестиналық-американдықтарға басқа американдық азаматтарға қарағанда қосымша қауіпсіздік тексерулері жүргізілмеуін талап етті. 2013 жылдың қаңтар айында Израильді бағдарламаға қосуды көздейтін жаңа заң жобасы Мәжіліске ұсынылды, оның жақтастары Израильдің қазіргі талаптарға сай келетінін айтты. 2014 жылдан бері Израиль американдық азаматтардың елге кіруіне үнемі кедергі келтіріп отыр.

Израиль сот реформасы

Байден әкімшілігі Нетаньяху үкіметінің "әділет реформасы" жоспарларына қарсы екенін білдірді және осыған қатысты бірнеше рет мәлімдеме жасады.