Кіріспе
ЮНЕСКО тағайындаған мәдени мұра класы.
Материалдық емес мәдени мұра (МЕМ) – ЮНЕСКО белгілі бір аймақтың мәдени мұрасының бір бөлігі деп санайтын практика, көрініс, өрнек, білім немесе шеберлік. Ғимараттар, тарихи орындар, ескерткіштер және артефакттар – мәдени мүлік болып табылады. Материалдық емес мұра – фольклор, әдет-ғұрыптар, сенімдер, дәстүрлер, білім және тіл сияқты материалдық емес интеллектуалдық байлықтан тұрады. ЮНЕСКО мүше мемлекеттері мәдениеттің материалдық емес аспектілеріне назар аудара отырып, материалдық емес мәдени мұраны Дүниежүзілік мұраға қатысты қарастырады. 2001 жылы ЮНЕСКО мемлекеттер мен бейүкіметтік ұйымдар арасында анықтамаға келісу мақсатында сауалнама жүргізді, ал 2003 жылы оны қорғау және насихаттау үшін Материалдық емес мәдени мұраны сақтау жөніндегі конвенция жасалды.
Би мұрасы
thumbnailТанго – Аргентина мен Уругвайдың ортақ мәдени мұрасының бір мысалы. ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне әлемнің түкпір-түкпірінен ән, музыка және тойлармен байланысты би жанрларының алуан түрі де кіреді. Тізімге: Алжирдің Мади сауыт лирасы мен Себиба биі сияқты мерекелік және ритуалдық билер, Уганда биі және Үндістанның Раджастан халық әндері мен Калбелия билері, сондай-ақ Куба румбасы сияқты әлеуметтік билер кіреді. Кейбір билер тек өз елінде ғана орындалады, мысалы, Үндістанның Санкиртанасы – барабан соғу мен ән айтудан тұратын өнер. Дегенмен, басқа би түрлері, тіпті олар өз туған елінің мұрасы ретінде ресми түрде танылса да, бүкіл әлемде кеңінен танылып, орындалады. Мысалы, Испанияның фламенкосы және Аргентина мен Уругвайдың тангосы халықаралық деңгейде танымал. Би – мәдениет, дәстүр, адам денесінің қолданылуы, заттар (костюмдер мен реквизиттер сияқты), музыка, кеңістік және кейде жарық сияқты күрделі құбылыстарды қамтиды. Осының нәтижесінде биде көптеген материалдық және материалдық емес элементтер бірігіп, оны сақтау қиын, бірақ қызықты мұра түріне айналдырады.
Цифрлық мұра
Цифрлық мұра – мұраның цифрлық кеңістіктегі көрінісі және Материалдық емес мәдени мұраның бір саласы. Ол, ең алдымен, мәдени немесе табиғи мұраны сақтау мақсатында цифрлық медиа қолданылуын білдіреді.
Ауызша жалғасу
Материалдық емес мәдени мұра қоғам ішінде ауызша беріледі, және дәстүрді сақтайтын белгілі адамдар болғанымен, МӘМ көбінесе бір адамның дағдылары мен білімінен асып түседі. 2006 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор үкіметінің баяндамасында олардың аймағындағы ауызша мәдениет туралы былай делінген: "Бұл дәстүрлі білімді жалғастыру процесі біздің жанды мұрамыздың ең қызықты жақтарының бірі болып табылады. Қоғамның әрбір мүшесі ортақ білімнің бір бөлігін сақтайды. Маңызды білім қоғамдық шаралар кезінде беріледі, көбінесе бұл процеске ешқандай назар аударилмайды."
Сақтау
ЮНЕСКО конвенциясына дейін бірқатар мемлекеттер өзінің материалдық емес мұрасын қорғауға күш жіберген. Жапония 1950 жылғы Мәдени мүлікті қорғау туралы заңымен материалдық және материалдық емес мәдениетті сақтау және дамыту үшін алғаш рет заңнама енгізді: Маңызды материалдық емес мәдени мүліктер белгіленеді және осы қолөнер мен өнер дәстүрлерінің "иелері" мойындалады, бұл дәстүрлер халық арасында "Жанды ұлттық қазыналар" деп белгілі. Оңтүстік Корея (Кореяның маңызды материалдық емес мәдени мүліктері), Филиппин, Украина, АҚШ, Таиланд, Франция, Румыния, Чехия және Польша сияқты басқа елдер де содан бері ұқсас бағдарламалар құрды. Бұл мәселе заң ғылымында әлі де ашық күйінде қалып отыр.
Ел бойынша ЮНЕСКО тізімдері
Ескертпе: Әр ел өзінің мәдени мұра тізімдерін жүргізе алады, олардың элементтері ЮНЕСКО тізімдеріне міндетті түрде енгізілмеген.
Рейтинг Ел ЮНЕСКО тізіміне енгізілген элементтер саны1
432 🇹🇷 Түркия 303 🇫🇷 Франция 284 🇪🇸 Испания 255 🇮🇷 Иран 246 🇦🇿 Әзербайжан 237 🇭🇷 Хорватия 228 🇮🇹 Италия 199 🇧🇪 Бельгия 1810 🇮🇳 Үндістан 1511 🇦🇪 Біріккен Араб Әмірліктері 1412 🇲🇦 Марокко 1313 🇴🇲 Оман 1214 🇵🇪 Перу 1115 🇦🇹 Австрия 1016 🇩🇪 Германия 917 🇬🇷 Греция 818 🇵🇹 Португалия 719 🇨🇭 Швейцария 620 🇦🇲 Армения 521 🇰🇭 Камбоджа 422 🇵🇸 Палестина 3 🇵🇭 Филиппин 🇧🇦 Босния және Герцеговина 🇰🇪 Кения 🇱🇺 Люксембург 🇳🇱 Нидерланд 🇰🇼 Кувейт 🇶🇦 Катар 🇹🇭 Таиланд 🇾🇪 Йемен 🇦🇱 Албания 🇦🇩 Андорра 🇧🇭 Бахрейн 🇵🇰 Пәкістан