Кіріспе
Карбоксил қышқылының химиялық формуласы (CH3)2CHCH2CO2H CH3CH2. 3-Метилбутано қышқылы, сондай-ақ β-метилмай қышқылы немесе көбінесе изовалериян қышқылы деп те аталады, бұл химиялық формуласы (CH3)2CHCH2CO2H болатын тармақталған тізбекті алкил карбоксил қышқылы. Ол қысқа тізбекті май қышқылы болып саналады. Басқа төмен молекулалық салмақты карбоксил қышқылдары сияқты, оның да жағымсыз иісі бар. Бұл қосылыс табиғатта кездеседі және көптеген тағамдарда, мысалы, ірімшік, соя сүті және алма шырынында табылады.
3 Methylbutanoic acid, also known as β methylbutyric acid or more commonly isovaleric acid, is a branched chain alkyl carboxylic acid with the chemical formula (CH3)2CHCH2CO2H. It is classified as a short chain fatty acid. Like other low molecular weight carboxylic acids, it has an unpleasant odor. The compound occurs naturally and can be found in many foods, such as cheese, soy milk, and apple juice.
Тарих
3 Метилбутано қышқылы – көпжылдық гүлдейтін валериана (Valeriana officinalis) өсімдігінің шағын құрамына кіретін зат, осы өсімдіктен ол изовалерин қышқылы деген қарапайым атауын алды: валериан қышқылының изомері, оның жағымсыз иісімен ұқсас. Бұл өсімдіктің кептірілген тамыры ежелгі заманнан бері емдік мақсатта қолданылып келеді. Олардың химиялық табиғаты алғаш рет 19 ғасырда фюзель спиртінің құрамындағы бес көміртекті амил спиртін тотықтыру арқылы зерттелді.
Реакциялар
3 Метилбутано қышқылы қалыпты карбон қышқылы сияқты реакцияға түседі: ол амид, эфир, ангидрид және хлорид туындыларын түзетуге қабілді. Басқа туындыларды алу үшін қышқыл хлориді аралық өнім ретінде жиі қолданылады. Бұл қышқыл β-гидроксиизовалерин қышқылын – басқаша айтқанда, β-гидрокси-β-метилмасло қышқылын – Galactomyces reessii саңырауқұлағының микробтық тотығу арқылы синтездеуіне пайдаланылған.
Қолданылуы
Изовалериялық қышқылдың күшті, өткір иісі ірімшік немесе терге ұқсас, бірақ оның этил изовалерат сияқты ұшпалы эфирлері жағымды иіске ие және парфюмерияда кеңінен қолданылады. Бұл, сондай-ақ, Brettanomyces ашытқыларын қолданып жасалған шарапқа қосылатын негізгі хош иіс. Brettanomyces ашытқыларының өндіретін басқа қосылыстары: 4-этилфенол, 4-винилфенол және 4-этилгуаякол. Шараптағы изовалериялық қышқылдың шамадан артық болуы көбінесе кемшілік деп есептеледі. Ол хмель шайырларының тотығуынан немесе Brettanomyces ашытқыларының болуынан пайда болуы мүмкін.
Биология
Изовалерин қышқылы және оның эфирлері көптеген тағамдардың табиғи құрауы болып табылатындықтан, ол сүтқоректілерде, оның ішінде адамдарда да кездеседі. Изовалерил коферменті А тармақталған тізбекті аминқышқылдардың метаболизміндегі аралық зат. Изовалерин қышқылы – тері бактериялары лейцинді метаболизмдеген кезде түзілетін және қатты ессіз иіске себеп болатын маңызды компонент. Сонымен қатар, сирек кездесетін изовалерин қышқылдық ацидемия ауруы осы метаболиттің деңгейін көтеруі мүмкін.
Тұздары мен эфирлері
Изовалерат немесе 3-метилбутаноат ионы (CH3)2CHCH2COO− – қышқылдың конъюгацияланған негізі. Ол физиологиялық pH деңгейіндегі биологиялық жүйелерде кездесетін түрі. Изовалерат немесе 3-метилбутаноат қосылысы – қышқылдың тұзы немесе эфирі.