Лондон мен Эдинбург арасындағы тарихи жол

Кіріспе

Лондон мен Эдинбург арасындағы тарихи жол. Ұлы Солтүстік жолы орта ғасырлардан бастап 20 ғасырға дейін Англия мен Шотландия арасындағы басты магистраль болды. Ол Лондон, Йорк және Эдинбург қалалары арасында саяхаттайтын пошта дилижанстарын қабылдайтын бағытқа айналды. Қазіргі A1 жолы көбінесе Ұлы Солтүстік жолының бағытын қайталайды. Көптегені сақталған дилижанс қонақ үйлері, жолаушыларға баспана, жылқыға тұрақ және жаңа жылқы алуға мүмкіндік беретін тоқтау орны болды. Бүгінде A1 жолымен жүргенде, аман қалған дилижанс қонақ үйлерін көруге шамасы жоқ, себебі қазіргі маршрут осы қонақ үйлер орналасқан қалаларды айналып өтеді.

Бағыт

Ұлы Солтүстік жолының дәстүрлі басталу нүктесі Лондон қаласының шетіндегі Смитфилд базары болды. Жолдың бастапқы бөлігі Сент-Джон көшесі болды, ол Ситидің шекарасынан басталады (бұрынғы Батыс Смитфилд Барс) және солтүстік Лондон арқылы өтеді. Сент-Джон көшесінен жүз метрден аз жерде, Клеркенвеллге дейін, Хикс Холл тұрды, бұл Миддлсекстің бейбітшілік судьялары үшін бірінші мақсатты сессиялар үйі болды. Зал 1612 жылы Сент-Джон көшесінің ортасындағы арал бетіне (Сент-Джон көшесінің батысқа қарай бұтақталған жері) салынған; бұл ғимарат Ұлы Солтүстік жолдағы (жолдың басында болмаса да) аралықтардың бастапқы деректік нүктесі ретінде пайдаланылған. Оның орны 1782 жылы ғимаратты қиратып тастағаннан кейін де осы мақсатта қолданыла берді. 1599 жылдың тамызында Сент-Джон көшесіндегі бір үйде қуыршақ пьесасы орындалып жатқанда, үйдің шатыры құлап, бес адам қаза тапты. Ред Булл театры 1604 және 1666 жылдар аралығында Лондонның Ұлы өртінде қираған кезде Сент-Джон көшесінде болды. Джеймс Бернет, лорд Монбодо (1714–1799) 13 Сент-Джон көшесінде өмір сүрді. Ол өз үйінде "білімді кешкі ас" өткізді, оның ішінде Джеймс Босуэлл, Роберт Бернс және Сэмюэл Джонсон болды. Ұлы Солтүстік жолы Сент-Джон көшесінен кейін Angel Inn тораптарына дейін созылады, онда жергілікті жолдың атауы Сент-Джон көшесінен Ислингтон жоғарғы көшесіне ауысады. 1829 жылы тарихи Алдерсгейт ауласындағы Сент-Мартин-ле-Грандтағы Бас пошта кеңсесі салынған кезде, автобустар баламалы бағытты, қазіргі A1 жолын пайдалана бастады, пошта кеңсесінен басталып, Алдерсгейт көшесі мен Госвелл жолынан кейін, періштеге жақын ескі жолға қосылады. "Ангел қонақүйі" маңызды орын болды. Хайгейттен бастап бастапқы жол айналма жол болып табылады және қазір Барнет арқылы Хэтфилдке дейінгі A1000 жолы деп аталады. Сол жерден ол қазіргі B197 жолының Стивендж арқылы Балдокқа дейінгі бағытын ұстанды. A1 бағытын қалыңдықпен жалғастыра отырып, келесі кезеңдер Биглсваде мен Алконбери болды, олар тағы да дәстүрлі қонақ үйлерге толы. Алконбериде Ұлы Солтүстік жолы Римдік Ермин көшесімен жалғасқан ескі Солтүстік жолымен қосылды. Мұнда бір белдеуде Лондонға екі жолмен: 65-і - "Олд Норд Роуд" және 68-і - "Грейт Норд Роуд" арқылы жол жүретіндер жазылған. Алконбериден Ұлы Солтүстік жолы Эрмин көшесінің солтүстік желісінен Стилтон арқылы өтеді және Вэнсфордта Нене өзенінен өтеді. Ермин көшесі Уэлланд өзенін қазіргі Стэмфорд қаласынан батысқа қарай бір шақырымдай жерде кесіп өтетін. Ұлы Солтүстік жолы Стамфордтың орталығынан өте өткір екі бұрылысты алып өтіп, Ұлы Кастертоннан бұрын Ермин көшесінің тізбегіне қосылды және Колстервортқа дейін жалғасты (A151 қиылысында). Бұл бөлімдегі қонақ үйлерге Стамфордтағы Джордж және Стилтондағы Белл Инн кірді, олар Стилтон ірімшігін алғашқы сатушылар. Колстервортта Ұлы Солтүстік жолы Рим жолынан батысқа қарай бұрылады және Грантем, Ньюарк, Ретфорд және Баутри арқылы Донкастерге дейін жалғасады. Донкастердің солтүстігінде Ұлы Солтүстік жолы тағы да Эрмин көшесінің қысқа бөлігімен, Рим Риггімен немесе Рим қырқасымен өтеді. Солтүстікке қарай Ұлы Солтүстік жолы Боробридждің маңында Римдік Дере көшесін кесіп өтіп, одан Дишфорт пен Топклиф арқылы Нортхеллертонға, содан кейін Дарлингтон, Дурхам және Ньюкасл арқылы Эдинбургке дейін жалғасты. Боробридждегі көпірден сол жаққа бұрылатын жол Дере көшесімен және Скотт бұрышымен Пенритке және Глазгоға дейін. Бұл бағыттың бір бөлігі бастапқы A1 болды, жергілікті жол Scotch Corner-ден Бартон арқылы Дарлингтонға дейін, бұл бұрынғы Ұлы Солтүстік жолға қайта оралады. Сценалық көліктің алғашқы дәуірінде Йорк Ұлы Солтүстік жолының соңғы пункті болды. Маршрут бойымен Донкастер-Селби-Йорк Донкастер-Феррибридж-Уэзерби-Боробридж-Нортхеллертон-Дарлингтонмен алмастырылды, бұл соңғы бағыт - Эдинбургке дейінгі тікелей жол. Лондоннан Йоркке дейін жүретін алғашқы тіркелген вагон 1658 жылы төрт күндік сапармен жүрді. 1786 жылы осы бағытты жылдам пошта вагондары пайдалана бастады, бұл басқа жолаушылар вагондарының жылдам қызмет көрсетуіне ықпал етті. "Көшірудің алтын дәуірі" кезінде, 1815 және 1835 жылдар аралығында көліктер Лондоннан Йоркке 20 сағат ішінде, ал Лондоннан Эдинбургке 451⁄2 сағат ішінде бара алатын. XIX ғасырдың ортасында автобус қызметі жаңа темір жолдармен бәсекелесе алмады. Лондоннан Ньюкаслға соңғы вагон 1842 жылы, ал Ньюкаслдан Эдинбургке соңғы вагон 1847 жылдың шілдесінде жөнелтілді.

The traditional start point for the Great North Road was Smithfield Market on the edge of the City of London. The initial stretch of the road was St John Street which begins on the boundary of the City (the site of the former West Smithfield Bars), and runs through north London. Less than a hundred metres up St John Street, into Clerkenwell, stood Hicks Hall, the first purpose built sessions house for the Middlesex justices of the peace. The Hall was built in 1612, on an island site in the middle of St John Street (where St John's Lane branches to the west); this building was used as the initial datum point for mileages on the Great North Road (despite not being located at the very start of the road). Its site continued to be used for this purpose even after the building was demolished in 1782. In August 1599 during the performance of a puppet play in a house in St John Street the roof fell and killed five people. The Red Bull Theatre was on St John Street between 1604 and 1666, when it was destroyed in the Great Fire of London. James Burnett, Lord Monboddo (1714–1799) lived at 13 St John Street. He held "learned suppers" at his house, with guests including James Boswell, Robert Burns and Samuel Johnson. The Great North Road followed St John Street to the junction at the Angel Inn where the local road name changes from St John Street to Islington High Street. When the General Post Office at St Martin's le Grand, in the historic Aldersgate ward, was built in 1829, coaches started using an alternative route, now the modern A1 road, beginning at the Post Office and following Aldersgate Street and Goswell Road before joining the old route close to the Angel. The Angel Inn itself was an important staging post. From Highgate the original route is bypassed and is now called the A1000 road through Barnet to Hatfield. From there it largely followed the course of the current B197 road through Stevenage to Baldock. Roughly taking the route of the A1, the next stages were Biggleswade and Alconbury, again replete with traditional coaching inns. At Alconbury, the Great North Road joined the Old North Road, an older route which followed the Roman Ermine Street. Here a milestone records mileages to London via both routes: 65 by the Old North Road and 68 by the Great North Road. From Alconbury the Great North Road follows the line of Ermine Street north, through Stilton, and crossed the River Nene at Wansford. Ermine Street crossed the River Welland about a mile to the west of what is now the town of Stamford. The Great North Road passed through the centre of Stamford, with two very sharp bends, re joined the alignment of Ermine Street just before Great Casterton and continued as far as Colsterworth (at the A151 junction). Inns on this section included the George at Stamford and the Bell Inn at Stilton, the original sellers of Stilton cheese. At Colsterworth the Great North Road diverges west of the Roman road and continues through Grantham, Newark, Retford and Bawtry to Doncaster. North of Doncaster the Great North Road again follows a short section of Ermine Street, the Roman Rigg or Roman Ridge. Further north the Great North Road crossed the Roman Dere Street near Boroughbridge from where it continued via Dishforth and Topcliffe to Northallerton and then through Darlington, Durham and Newcastle, on to Edinburgh. A road forked to the left at the bridge in Boroughbridge to follow Dere Street, and Scotch Corner to Penrith and on to Glasgow. Part of this route was the original A1, with a local road from Scotch Corner via Barton to Darlington making the link back to the old Great North Road. In the first era of stage coaches York was the terminus of the Great North Road. Along the route, Doncaster–Selby–York was superseded by Doncaster–Ferrybridge–Wetherby–Boroughbridge–Northallerton–Darlington, the more direct way to Edinburgh, the final destination. The first recorded stage coach operating from London to York was in 1658 taking four days. Faster mail coaches began using the route in 1786, stimulating a quicker service from the other passenger coaches. In the "Golden Age of Coaching", between 1815 and 1835, coaches could travel from London to York in 20 hours, and from London to Edinburgh in 451/2 hours. In the mid nineteenth century coach services could not compete with the new railways. The last coach from London to Newcastle left in 1842 and the last from Newcastle to Edinburgh in July 1847.

Мәдени сілтемелер

Жолшыбай Дик Турпиннің Лондоннан Йоркке 15 сағаттан кем уақытта қара Бес атты есегімен жасаған қашқыны Ұлы Солтүстік жолының ең әйгілі аңызы болып табылады. Жол бойындағы түрлі қонақүйлер Турпин тамақтанғанын немесе атын демалдырғанын айтады. Харрисон Эйнсворт 1834 жылы жазған «Роуквуд» романында осы саяхатты мәңгілікке сақтап қалды. Тарихшылар Турпиннің ешқашан сапарға шықпағанын, оның орнына Джон Невисон, «Жылдам Ник» атпен белгілі болған, Карл II тұсындағы, Турпин туған және өскен Шеффилд маңындағы Вортлиде 50 жыл бұрынғы жол тонаушысы саяхат жасағанын мәлімдейді. Невисон өзінің кінәсіздігін дәлелдеу үшін Рочестер, Кент қаласына жақын Гадс Хиллден Йоркқа (шамамен 190 миль (306 км)) 15 сағат ішінде атпен барған деген болжам бар. Ратлендтің Стреттон қаласына жақын Ұлы Солтүстік жолының тік, ұзын бөлігінде орналасқан Винчельсия Армз мейманханасы Дик Турпиннің тағы бір жиі тоқтайтын жері болған деседі. Қазір ол «Рам-Джам» қонақүйі деп аталады. Бірде бір жолаушы үй иесіне бір бөшкеден бір мезгілде бірдей ақ және қара сыраны қалай алу керектігін көрсеткен. Ол екі тесік жасады, ал үй иесі бірін бармағымен бітеп, екіншісіне екінші бармағын тығып тастады; алдаушы содан кейін қашып кетті. Әдебиетте сэр Уолтер Скотттың «Мидлотианның жүрегі» романындағы Жанни Динс Лондонға бара жатқан Ұлы Солтүстік жолымен бірнеше елді мекендерден өтеді. Жол Чарльз Диккенстің «Пиквик клубының жылнамасы» шығармасында да кездеседі. J. Б. Пристлидің «Жақсы серіктестер» романындағы бір бөлімде бұл жол туралы айтылады, ол басты кейіпкер Джесс Окройдқа (Йоркширлік) Ноттингем сияқты «екзотикалық» жерлерге апаратын қақпа ретінде көрінеді. Лорд Питер Уимсидің «Сөмкедегі мысықтың қорқынышты хикаясы» атты әңгімесінде Дороти Л. Сайерс мотоциклмен қууды суреттейді. Сол сияқты, Невил Шуттың «Бұзылған қала» романында Генри Уорреннің Мейфэрдегі Гросвенор скверіндегі үйінен Роулиге дейін, содан кейін Адриан қабырғасына жақын Гринхедке дейін жол бойымен түнгі сапар жасалады, онда Уоррен серуендеуге түсіріледі. Оның үй иесі қызметші қызбен кездесуге асығып, Ретфордқа жақын жерде қаза табады. Кассандра Клэрдің «Механикалық ханшайым» романында, «Инфернал құрылғылар» трилогиясының үшінші томында Уилл Херондейл Лондоннан Уэльске Тесса Грейді іздеп бара жатқанда жолға шығады. Бұл жол Х. Г. Уэллстің «Әлемдер соғысы» романында да кездеседі, онда басты кейіпкердің ағасы Барнетке жақын жердегі Ұлы Солтүстік жолын кесіп өтуге тырысады, осы кезде оңтүстіктен келген марсиандардың шабуылынан қашқан лондондықтардың үлкен ағыны солтүстіске қарай жылжып жатыр. Өзінің «Англия, сенің Англияң» атты эссесінің бірінші бөлімінде жазушы Джордж Оруэлл «Ұлы Солтүстік жолындағы жүк көліктерінің қозғалысын» ағылшын өмірінің ерекше бір бөлігі деп сипаттайды. Бұл жол Марк Кнопфлердің «Shangri La» альбомындағы «5:15 AM» әнінде де еске алынады. Лох-Ломондтағы жоғары жол да осы жолға сілтеме жасайды. Стингтің 2016 жылғы «57th & 9th» альбомындағы «Heading South on the Great North Road» әнінде Ұлы Солтүстік жолы Лондонда табысқа жеткен Солтүстік-Шығыс өнерпаздарына құрмет көрсету мақсатында айтылады. «Даунтон Абби» телесериалындағы Лорд Грантхэм кейіпкері Ұлы Солтүстік жолы туралы айтады.

The highwayman Dick Turpin's flight from London to York in less than 15 hours on his mare Black Bess is the most famous legend of the Great North Road. Various inns along the route claim Turpin ate a meal or stopped for respite for his horse. Harrison Ainsworth, in his 1834 romance Rookwood, immortalised the ride. Historians argue that Turpin never made the journey, claiming that the ride was by John Nevison, "Swift Nick", a highwayman in the time of Charles II, 50 years before Turpin who was born and raised at Wortley near Sheffield. It is claimed that Nevison, in order to establish an alibi, rode from Gad's Hill, near Rochester, Kent, to York (some 190 mile (306 km)) in 15 hours. The Winchelsea Arms, an inn on a long straight section of the Great North Road near Stretton, Rutland, was reputed to be another haunt of Dick Turpin. It is now called the Ram Jam Inn after a story from the coaching days. A coach passenger undertook to show the landlady the secret of drawing both mild and bitter beer from the same barrel. Two holes were made and she was left with one thumb rammed against one and the other jammed into the other; the trickster then made off. In literature Jeanie Deans of Sir Walter Scott's novel The Heart of Midlothian travels through several communities on the Great North Road on her way to London. The road features in The Pickwick Papers by Charles Dickens. Part of the J. B. Priestley novel The Good Companions mentions the road, which represented to protagonist Jess Oakroyd (a Yorkshireman) the gateway to such 'exotic' destinations as Nottingham. The Lord Peter Wimsey short story "The Fantastic Horror of the Cat in the Bag" by Dorothy L. Sayers features a motorcycle chase along it. Similarly, Ruined City by Nevil Shute features an all night drive from Henry Warren's house in Grosvenor Square, Mayfair, along the road as far as Rowley and then to Greenhead near Hadrian's Wall, where Warren is dropped off to go walking. His chauffeur, keen to get home for a date with the maid, is killed near Retford. In Cassandra Clare's Clockwork Princess, the third volume of The Infernal Devices trilogy, Will Herondale takes the road after leaving London on his way to Wales to find Tessa Gray. The road also features in The War of the Worlds by H. G. Wells, as the protagonists' brother tries to cross the Great North Road somewhere near Barnet through a frenzied exodus of refugees from London, driven north by the approach of Martians from the south. In the oft quoted first part of his essay England Your England, writer George Orwell refers to the "to and fro of the lorries on the Great North Road" as being a characteristic fragment of English life. The road is mentioned in Mark Knopfler's song, "5:15 AM", from the album Shangri La. The High Road mentioned in Loch Lomond is also a reference to it. The song "Heading South on the Great North Road" on Sting's 2016 album 57th & 9th refers to the Great North Road in paying tribute to artists from the North East who found success in London. The character of Lord Grantham references the Great Northern Road in the television series Downton Abbey.