Кіріспе
Солтүстік Шотландиядағы Глен Африк (Gleann Afraig) – Шотландияның Таулы аймағындағы Каннич ауылының оңтүстік-батысында, Лох-Несстің батысына қарай 24 шақырым (15 миль) жерде орналасқан кең дала. Африк өзені осы даланың бойымен ағып, Лох Африк және Лох Бейн а' Мхедхойн көлдерінен өтеді. Магистральдық емес қоғамдық жол Лох Бейн а' Мхедхойннің соңына дейін салады, ал одан әрі тек тау жолдары мен жаяу жолдары дала бойымен жалғасады. Глен Африк Шотландиядағы ең әдемі далалардың бірі деп жиі айтылады, және Шотландиядағы ежелгі Каледониялық қарағай ормандарының үшінші ең ірі аймағын, сондай-ақ көлдерді, сортаңды жерлерді және тауларды қамтиды. Бұл аймақ Каледония орманының қорығы, ұлттық көрнекті аймақ және ұлттық табиғат қорығы болып табылады, сонымен қатар бірнеше басқа да қорғау статустарын иеленеді. Даланың ормандары мен ашық кеңістіктері, екі жағындағы таулары саяхатшылар, альпинистер және тау велосипедімен жүрушілер үшін танымал орын.
Glen Affric (Gleann Afraig) is a glen south west of the village of Cannich in the Highland region of Scotland, some 15 mile (24 km) west of Loch Ness. The River Affric runs along its length, passing through Loch Affric and Loch Beinn a' Mheadhoin. A minor public road reaches as far as the end of Loch Beinn a' Mheadhoin, but beyond that point only rough tracks and footpaths continue along the glen. Often described as the most beautiful glen in Scotland, Glen Affric contains the third largest area of ancient Caledonian pinewoods in Scotland, as well as lochs, moorland and mountains. The area is a Caledonian Forest Reserve, a national scenic area and a national nature reserve, as well as holding several other conservation designations. The forests and open landscapes of the glen, and the mountains on either side, are a popular destination for hikers, climbers and mountain bikers.
Тарих
Глен Аффрик, сондай-ақ Гленафрик деп те жазылады, 15 ғасырдан 19 ғасырдың ортасына дейін Чишолм кланы мен Ловат кланы Фрейзерінің жерлерінің бөлігі болды. 15 ғасырдың басында Лорд Ловат жерлерді ұлы Томасқа берді, ол өз кезегінде оны ұлы Уильямға берді, ол Берктің Шотландияның жер иелері тізімінде Уильям Фрейзер, Гвисаханның бірінші иегері ретінде жазылған. 1579 жылы Стратглас иегері Томас Чишолм католик болғандығы үшін түрмеге қамалды. 18 ғасырда Глен Аффриктің құжаттары 1721 жылы Глен Аффриктің шайқасы болып өткен дау-жанжалдың себебі болды. Дадли Марджорибанкс, кейіннен Лорд Твидмут 1846 жылы Глен Аффриктің көп бөлігінде аң аулау құқығын ұзақ мерзімге жалға алды және 1856 жылы "Лэйрд Фрейзерден" Глен Аффрик иелігін сатып алды. Оның отбасы 1755 жылы Гвисаканның түпкілікті грузин стиліндегі сарайын салды. Мүлік Чишолм кланынан Твидмут лордына өткен кезде сақталды. 1860 жылдары лорд Твидмут, жаңа иегер ретінде, үйді едәуір кеңейтті, шотланд сәулетшісі Александр Рейдті пайдаланды, ол Твидмуттың Глен Аффрик иелігіндегі көптеген ғимараттарды, соның ішінде бүкіл ауылды – Томичті және Глен Аффрик аңшылық үйін, "қамал сияқты" деп сипаттады. Твидмут 1846 жылдан бері Глен Аффриктің көп бөлігінде аң аулау құқығына ие болды және иелікті сатып алғаннан кейін Гвисакан үйінің жанындағы мал төлдеу орындарында алтын ретриверлердің алғашқы тұқымын өсірді. Ол Глен Аффрик үйінде өткізген аң аулау кештерінде ретриверлерді тиімді пайдаланды. Ретриверлер басқа иеліктерге жіберілді, өйткені 1870-71 жылдары бірнеше ай бойы ол Глен Аффрик иелігін Лорд Гровенорға жалға берді. 1894 жылы Эдвард Марджорибанкс, 2-ші Твидмут бароны, әкесінен Glenaffric және Guisachan иеліктерін мұра етті. Оның әйелі, баронша Твидмут, Леди Фанни Спенсер Черчилль, Марлбороның 7-ші герцогының қызы болып дүниеге келді және 1904 жылы Глен Аффрик үйінде қайтыс болды. Биік тауларда Гленафрик пен Гисаканның ханымы ретінде танымал болған ол "алтын ретривер итін жақсы көретін" деп хабарланды. Йорк герцогы мен герцогинясы 1897 жылғы 25 қыркүйекте "График" газетінде Гейсачанның Стратгластағы иелігіне, соның ішінде Глен Аффрик үйіне барғандары туралы жазылған. Леди Твидмуттың жүйсі Уинстон Черчилль де 1901 жылы иелікке келді және өзі үшін көлікті қалай жүргізу керектігін үйренді. Марджорбанкс кланының иелігі Эдвардтың ұлы Дадли Черчилль Марджорбанкс 1909 жылы 3-ші Твидмут лорды болғанда аяқталды. Оның әйелі екеуінің екі қызы болды, бірақ еркек мұрагер болған жоқ. Келесі бірнеше жыл бойы, 1918 жылға дейін, иелік Портсмуттың 6-шы графы Ньютон Уоллопқа (1856-1917) тиесілі болды. Мармадук Фурнес, 1-ші виконт Фурнес 1920 және 30-шы жылдары иелік етті. 1936 жылы бүкіл мүлік, сол кездегі үй-жайлар, Хантер мырзаға сатылды. Ол Глен Аффриктің бұғы орманын батысқа қарай және орман шаруашылығы комиссиясына жайылым жерлерінің үлкен аумағын қайтадан сатты. Леди Ислингтон 1939 жылы иеліктің Гвисакан бөлігін сатып алды, бірақ мүлік уақыт өте келе құлдырап кетті. 1962 жылы Гвисакан иелігін Гортулег Фрейзерлерінің ұрпағы сатып алды. 1990 жылы бұл кейінгі ұрпақтың иегері өзінің Фрейзер ата-бабалары туралы кітапша жазды, олар бір кездері Гвисаканға ие болған – "Гвисакан, Дональд Фрейзердің тарихы". Провост Роберт Уоттерспун 1951 жылы Глен Аффрик иелігінің иесі ретінде тіркелген, оны 1944 жылы сатып алып, 1948 жылы "оның жерінің көп бөлігін Орман шаруашылығы комиссиясына" сатты. Оның ұлы, Иэн Уоттерспун 1958 жылы Глен Аффрик үйінде тұрған.
Глен Аффрик тартаны
2023 жылдың сәуірінде «Глен Аффрик тартаны» деп аталатын мата фрагменті Шотландия тартандарының басқармасынан уақытша алынып, V&A Дунди мұражайында қойылды. Тартанның өлшемдері көрсетілмеген, оның түстері – жасыл, қоңыр, қызыл және сары, бірақ олар солған. Бұл тартан 1980 жылдардың басында Глен Аффрикке жақын жердегі торфты батпақтан табылған және шамамен 1500–1600 жылдарға жатсады. Ол 400 жылдан астам уақыт бойы батпақта сақталғандықтан, Шотландияның «ең көне белгілі нағыз тартаны» деп есептеледі.
Туризм
Глен Аффрик таулы саяхатшылардың арасында танымал, себебі ол көптеген Мунролар мен Корбеттерге қолжетімділік береді. Гленнің солтүстік жағы сегіз Мунро шыңдары бар қырқаны құрайды, соның ішінде Ұлы Гленнің солтүстігіндегі ең биік шың – Карн Эйге. Осы қырқаның батыс жағындағы үш Мунро – Сгурр нан Кеатреамнан, Муллах на Дереагейн және Ан Соча – Шотландиядағы ең шалқар төбелердің қатарында, және көбінесе Шотландия Жастар Жатақханалары Ассоциациясының Ақтөбедегі жатақханасынан басталып өрленеді. Жатақханадан шығысқа қарай 5 шақырым жерде "Страуберри Коттедж" альпинистік үйі орналасқан, ол "An Teallach" альпинистік клубымен күтіледі және "The Scotsman" газеті "елдегі ең жақсы жабдықталған үйлердің бірі" деп сипаттаған. Глен Аффрик сонымен қатар гленнің оңтүстігі мен батысындағы Мунро шыңдарына бағыттардың бастапқы нүктесі болып табылады, бірақ оларға Кинтейл аймағынан да қол жеткізуге болады. Аффрик Кинтейл жолы – Лох-Несс көлінің жағасындағы Драмнадрохиттен Глен-Уркхарт және Глен Аффрик арқылы Кинтейлдегі Морвичке дейінгі ұзақ жол. Бұл жол жаяу жүргіншілер мен тау велосипедшілері үшін де қолайлы, әдетте төрт күнде жүріп өтуге болады. Гленнің төменгі бөліктерінде қысқа белгіленген жолдар қарастырылған, олар саяхатшыларды Плодда және Дог шарлауықтары сияқты көрікті жерлерге және тамашалау алаптарына жеткізеді.
Су электр жүйесі
Бұл шатқал Солтүстік Шотландияның Гидроэлектрлік Кеңесі құрған Аффрик/Бьюли гидроэлектрлік схемасының бір бөлігі болып табылады. Жақын орналасқан Глен Каннихтегі Муллардох көлі бөгеттелген, ал туннель суды Бейн а' Мхедхойн көліне жеткізеді, ол да бөгеттелген. Одан әрі, тағы бір туннель суды Каннихке жақын орналасқан Фаснакиль электр стансасына апарып тірейді. Бұл схемадағы өзендер Атлант мұхитының лосось балығы үшін маңызды болғандықтан, өзендердегі су ағыны келісілген деңгейден жоғары ұсталып тұрады. Лох-Бейнн а'Мхедхойн бөгетінде лосось балығының өтуіне мүмкіндік беретін Борланд балық өткелі орнатылған.
Қорғау атаулары
Ұлттық табиғи қорық болудан өзге, Глен Аффрик – Каледония орман қорығы және ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын аумақ (SSSI). Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл NNR-ді II санаттағы қорғалатын аумақ ретінде жіктемелі. Аймақтың көп бөлігі алтын бүркіттерді қорғауға арналған Еуроодақтың арнайы қорғау аймағының құрамына кіреді, сондай-ақ Еуроодақтың арнайы қорғау аймағы ретінде де жіктелген. Глен Аффрик, Шотландиядағы ұлттық парктері мәселесін қарастыру үшін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған Рамсей комитеті тарапынан ұлттық парктің құрамына енгізу ұсынылған. 2013 жылы Шотландиядағы ұлттық парктеріне қолдау көрсетушілер тобы бұл аумақты ұлттық парк мәртебесіне ие болуға лайық деп танылған жеті аумақтың бірі деп атады. Алайда, 2019 жылға дейін ешқандай ұлттық парк мәртебесі берілген жоқ. 2016 жылдың қыркүйек айында Қоршаған орта, климаттық өзгерістер және жер реформасы министрі Розанна Каннингем Шотландия Парламентіне Шотландия үкіметінің Шотландияда жаңа ұлттық парктерін құру жоспары жоқ екенін, керісінше, қолданыстағы екі ұлттық паркке назар аударуды көздеп отырғанын мәлімдеді.