Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның Таулы аймағындағы қала
Town in the Highlands of Scotland
Форт-Уильям – Шотландияның Таулы аймағындағы Лохаберде орналасқан қала, Лох-Линне көлінің шығыс жағалауында. 2011 жылғы халық санауы бойынша Форт-Уильямның халқы 10 459 адамды құрады, бұл оны Хайленд кеңесі аймағында және Шотландияның Таулы аймағындағы екінші ірі елді мекен етеді; одан көп халқы бар қала – тек Инвернесс қана. Форт-Уильям – Аралдарға қарай созылатын жол бойындағы маңызды туристік орталық. Оның оңтүстігінде Глен-Ко, шығысында Бен-Невис және Аонах-Мор, батысында Гленфиннан жатыр. Бен-Невис пен көптеген басқа Мунро тауларына жақын болғандықтан, қала тауға серуендеу және альпинизмге қолайлы орталық болып табылады. Сонымен қатар, Форт-Уильям жақын жердегі тау велосипеді трассасымен де әйгілі. Бұл Батыс Хайленд жолының (Милнгави – Форт-Уильям) және Ұлы Глен жолының (Форт-Уильям – Инвернесс) басталу және аяқталу орны. Халықтың шамамен 726 адамы (7,33%) гэль тілінде сөйлей алады.
Fort William is a town in Lochaber in the Scottish Highlands, located on the eastern shore of Loch Linnhe. At the 2011 census, Fort William had a population of 10,459, making it the second largest settlement in both the Highland council area, and the whole of the Scottish Highlands; only the city of Inverness has a larger population. Fort William is a major tourist centre on the Road to the Isles, with Glen Coe just to the south, Ben Nevis and Aonach Mòr to the east, and Glenfinnan to the west. It is a centre for hillwalking and climbing due to its proximity to Ben Nevis and many other Munros. It is also known for its nearby downhill mountain bike track. It is the start/end of both the West Highland Way (Milngavie – Fort William) and the Great Glen Way (a walk/cycle way Fort William–Inverness). Around 726 people (7.33% of the population) can speak Gaelic.
Шығу тегі
Бұл жердегі ең алғашқы жазылған қоныс – 1654 жылы Үш патшалық соғыстарынан кейін Камерон тайпасын "бағындыру" үшін Жаңа үлгідегі армияның базасы ретінде салынған Кромвельдік ағаш қамал. 1688 жылғы төңкерістен кейін салынған қамал шотланд тайпаларының бір бөлігін бақылау үшін оның құрылысын бұйырған Оранж Уильямның құрметіне Форт Уильям деп аталды. Оның төңірегінде өскен елді мекен оның әйелі Англияның Мэри II есімімен Мэрибург деп аталды. Кейін бұл елді мекен Гордонсбург, содан кейін Дункансбург деп өзгертілді, ал соңында тағы да Форт Уильям деп аталды, бұл жолы Камберленд герцогы, Принц Уильямның құрметіне. Содан бері қаланың атын өзгерту туралы әртүрлі ұсыныстар айтылды (мысалы, Инверневис). Форт-Уильямның гельдік атауы – An Gearasdan, қалай пайда болғаны жазылмаған, бірақ ол ағылшын гарнизонынан алынған сөз болуы мүмкін, корольдік гарнизон орналасқаннан кейін, Оранж Уильямның тұсында немесе тіпті бұрынғы Кромвельдік қамалдан кейін қолданысқа енген болуы керек.
The earliest recorded settlement on the site is a Cromwellian wooden fort built in 1654 as a base for the New Model Army to "pacify" Clan Cameron after the Wars of the Three Kingdoms. The post 1688 revolution fort was named Fort William after William of Orange, who ordered that it be built to control some of the Scottish clans. The settlement that grew around it was called Maryburgh, after his wife Mary II of England. This settlement was later renamed Gordonsburgh, and then Duncansburgh before being renamed Fort William, this time after Prince William, Duke of Cumberland. There have been various suggestions over the years to rename the town (for example, to Invernevis). The origin of the Gaelic name for Fort William, An Gearasdan, is not recorded but could be a loanword from the English garrison, having entered common usage some time after the royal garrison was established, during the reign of William of Orange or perhaps after the earlier Cromwellian fort.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, Лохабердің Форт-Уильям ауданы ежелгі Чаттан кланының, сосын Камерон кланының жері болды, және аймақта негізінен Камерон елді мекендері орналасқан (мысалы, Блармакфолдах). Қалашық салынғанға дейін Инверлохи негізгі жергілікті елді мекен болып табылды, сонымен қатар 1431 жылғы Инверлохи шайқасы мен 1645 жылғы Инверлохи шайқасы осы жерде болған. Оливер Кромвельдің Үш патшалық соғысы кезіндегі басып кіруінен кейін халықты бақылау үшін қамал салынғанда қаланың көлемі артты, содан кейін 1688 жылы Стюарт әулеті құлатылғаннан кейін Якобит көтерілісін басу үшін. 1745 жылғы Якобит көтерілісінде, "Қырқ бес" деп белгілі, Форт-Уильям Якобит күштерімен 20 наурыздан 3 сәуірге дейін екі апта бойы қоршауға алынды. Алайда, Якобиттер үш Ұлы Глен бекінісінің тізбегіндегі тағы екі бекіністі (Август бекінісі мен ескі Джордж бекінісі) басып алғанмен, Форт-Уильямды ала алмады. 1934 жылы Спен өзеніндегі Лагган бөгеті, Британдық алюминий компаниясы үшін Балфур Битти компаниясы Лохабер гидроэлектрлік жобасының бөлігі ретінде аяқталды. Бөгеттің құрылысын C. S. Meik және Уильям Халкроу фирмасы қадағалады, қазір ол Халкроу тобы деп аталады. Бөгет алюминий қорыту зауытына қуат беру үшін салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Форт-Уильям Корольдік теңіз күштерінің жағалау әскерлеріне оқу базасы болды.
Historically, the Fort William area of Lochaber was old Clan Chattan and then Clan Cameron country, and there were a number of mainly Cameron settlements in the area (such as Blarmacfoldach). Before the building of the fort, Inverlochy was the main local settlement and was also the site of two battles—the first Battle of Inverlochy in 1431 and the second Battle of Inverlochy in 1645. The town grew in size as a settlement when the fort was constructed to control the population after Oliver Cromwell's invasion during the Wars of the Three Kingdoms, and then to suppress the Jacobite risings after the 1688 overthrow of the House of Stuart. During the 1745 Jacobite Rising, known as the Forty Five, Fort William was besieged for two weeks by the Jacobite forces, from 20 March to 3 April 1746. However, although the Jacobites had captured both of the other forts in the chain of three Great Glen fortifications (Fort Augustus and the original Fort George), they failed to take Fort William. In 1934, the Laggan Dam on the River Spean was completed as part of the Lochaber hydroelectric scheme by Balfour Beatty for the British Aluminium Company. The supervising engineers were the firm of C. S. Meik and William Halcrow, now known as the Halcrow Group. The dam was built to power the aluminium smelter. During the Second World War, Fort William was the home of , which was a training base for Royal Navy Coastal Forces.
"Либерти Хаус" тобы
2016 жылдың қарашасында Санжиев Гуптаның "Liberty House Group" компаниясы "Рио Тинто" тобынан "Лохабер" алюминий зауытын сатып алды. 2021 жылдың 3 сәуірінде Гүптаның "Гринсилл Капиталмен" байланысты қаржылық қиындықтары кезінде "Жахама Хайленд Эстейтс" (бұрынғы "Алкан Эстейт") 2016 жылы "Рио Тинто Майнз" келісімінің бір бөлігі ретінде сатып алынғаны белгілі болды, себебі пешке көп қуат қажет, сондықтан балқыту зауыты су электр станциясының жанында орналасқан, ол Эстейттің алабынан суды ағызады. Эстейт Бен-Невистің солтүстік бетін қамтиды. Хабарларға сәйкес, Шотландия Ұлттық партиясы Эстейтті су электр станциясы мен алюминий балқыту зауытынан бөлуге тыйым салған, бірақ Гупта оған құлақ аспай, Эстейттің меншігін Ман аралында тіркелген компанияға жүктеді. 2016 жылғы мәміленің құны 330 миллион фунт стерлинг болды және оған Ұлыбританияның Қаржы министрі кепілдік берді. Консервативті партияның қаржы өкілі Мурдо Фрейзер SNP келісімінің бұзылуын сынап, SNP-ді "мемлекеттік қаражатты қорғау үшін қажетті барлық шараларды қабылдауға" шақырды.
In November 2016, Sanjeev Gupta's Liberty House Group purchased the Lochaber aluminum plant from the Rio Tinto Group. On 3 April 2021, it came to light during Gupta's financial troubles involving Greensill Capital that the Jahama Highland Estates (formerly the "Alcan Estate") had been purchased in 2016 as part of the Rio Tinto Mines deal for the Lochaber aluminium plant, because the furnace requires so much power that the smelter is located near a hydroelectric plant, which drains the basin of the Estate. The Estate includes the north face of Ben Nevis. According to reports, the Scottish National Party mandated that the Estate never be split from the hydro plant and aluminium smelter, but Gupta ignored them and placed ownership of the Estate in a company that is domiciled on the Isle of Man. The 2016 deal was worth £330 million and was guaranteed by the UK Chancellor of the Exchequer. Conservative finance spokesperson Murdo Fraser was critical of the alleged breach of the SNP agreement and urged the SNP to "take whatever steps are necessary to protect public funds".
Ұсынылған даму
"Waterfront" даму жобасы кеңес тарапынан ұсынылған, бірақ халықтың қолдау көрсетпеуі салдарынан сәтсіз аяқталды. Аталған жобаға қонақ үй, дүкендер және тұрғын үйлер кіруі тиіс болған. Жергілікті кеңес бұл жобаны 7 жылдың ішінде жүзеге асыруды жоспарлаған, алайда жобаға қарсы шыққандар оның 2020 жылға дейін аяқталуы күмәнді екенін айтты. 2010 жылдың сәуір айында жоба тоқтатылғаны жарияланды.
A "Waterfront" development was proposed by the council, but failed due to lack of public support. The development would have included a hotel, shops, and housing. The proposed development was slated to take 7 years by the local council, but opponents of the project said that it was unlikely to be completed before 2020. It was announced in April 2010 that the project had been abandoned.
География
Бастапқыда әлі күнге дейін сақталған Инверлочи ауылына негізделген қала, Ұлы Гленнің оңтүстік жағында орналасқан. Форт-Уильям, Шотландияның ең ұзын теңіз көлдерінің бірі – Лох-Линне көлінің солтүстік жағасына жақын, Невис және Лоши өзендерінің құйылатын жерінде жатыр. Олар аралық суаймақ аймағында бірігіп, теңізге құя бермес бұрын қысқа мерзімге бір өзенге айналады. Қала мен оның айналасы таулармен қоршалған. Лохсайд, Каол және Корпах қалалары Лох-Эйл көлінің жағасында орналасқан. Ол Британ аралдарындағы ең биік тау – Бен-Невис, Глен-Невис және көлдің қарсы жағалауындағы Ахнафубуил елді мекеніне жақын жерде жатыр. 1894 жылдың 7 тамызында ашылған алғашқы теміржол станциясы қаланың оңтүстік шетінде болды. Бұл шешімнің салдарынан қала 1970 жылдарға дейін теміржол жолдарымен көлден бөлініп тұрды, содан кейін қазіргі айналма жол салынды және станция солтүстік жаққа көшірілді. Қаланың орталығы – 1990 жылдары жаяу жүргіншілерге арналған бас көшеде орналасқан. Одан бірнеше алаңдар тарайды: Монзи алаңы (Монзи, Пертширдегі Кэмерон Кэмпбеллдерінің есімімен аталып, қаладағы бұрынғы жер иелері); Станция алаңы, онда бұрын ұзақ уақыттан бері бұзылған теміржол станциясы орналасқан; Гордон алаңы (Гордондардың атынан, олар 18 ғасырдың соңында қаланың қазіргі орнындағы жерге ие болған, сол кезде қала Гордонсбург деп аталған); және Камерон алаңы – бұрынғы Town Hall Square алаңы. Сондай-ақ, Фрейзер алаңы да бар, ол қазір Мидл-стритке ашылғандықтан, түзу квадрат пішіндес емес, бірақ онда әлі де Империал қонақ үйі орналасқан. Қаланың негізгі тұрғын аудандары Бас көшеден және A82 магистральдық жолынан көрінбейді. Жоғарғы Ахинторе және Плантация бас көшеден жоғары қарай тіктеп көтеріледі. Инверлочи, Клагган, Ан Эйрд, Лохсайд, Каол, Банави және Корпах қаланың сыртындағы (яғни қаладан тыс) негізгі тұрғын аудандар болып табылады. Бұл аудандар қалаға қарағанда әлдеқайда тегіс жерге салынған. Форт-Уильям – Батыс Хайленд жолының солтүстік басы, Шотландияның таулы аймағы арқылы Глазгоның шетіндегі Милнгавиге дейін 95 миль (153 км) созылатын ұзақ қашықтықтық маршрут, сонымен қатар Форт-Уильям мен Инвернесс арасындағы Ұлы Глен жолының басталу/аяқталу нүктесі. Гленфиннан, 17 миль (27 км) қашықтықта, Якобит дәуірінен қалған Гленфиннан ескерткіші мен әйгілі Гленфиннан виадугінің орналасқан жері (Bank Of Scotland £10 банкнотында бейнеленген). Виадук соңғы жылдары Дж. К. Роулингтің кітаптарының фильмдерінде көрсетілгеннен кейін, әсіресе «Гарри Поттер және құпиялар палатасы» фильмінен кейін миллиондаған адамға «Гарри Поттер көпірі» деп танымал болды. Гленфиннан «Шарлотта Грей» және «Хайлендер» фильмдерінде де қолданылған. Қаланың сыртында, бір кезде Alcan компаниясы басқарған және Лохабер гидроэлектр станциясымен қуаттандырылған, сол кездегі әлемдегі ең ірі туннельдік жоба болған үлкен алюминий зауыты орналасқан. Бұрын бұл жерге жергілікті тұрғындар «Пугги желісі» деп білетін Лохабер тар теміржолы қызмет көрсеткен.
Originally based on the still extant village of Inverlochy, the town lies at the southern end of the Great Glen. Fort William lies near the head of Loch Linnhe, one of Scotland's longest sea lochs, beside the mouth of the rivers Nevis and Lochy. They join in the intertidal zone and briefly become one river before discharging to the sea. The town and its suburbs are surrounded by mountains. Its suburbs of Lochyside, Caol and Corpach are on the shore of Loch Eil. It is close to Ben Nevis, the highest mountain in the British Isles, Glen Nevis, and the settlement of Achnaphubuil, which is on the opposite shore of the loch. The original railway station, which was opened on 7 August 1894, was at the south end of the town. The consequence of this decision was that the town was separated from the lochside by railway tracks until the 1970s, when the present by pass was built, and the station was relocated to the north end. The town is centred on the High Street, which was pedestrianised in the 1990s. Off this, there are several squares: Monzie Square (named after the Cameron Campbells of Monzie, Perthshire, former landowners in the town); Station Square, where the long since demolished railway station used to be; Gordon Square (named after the Gordons, who in the late 18th century owned land where the town now stands, when the town was named Gordonsburgh); and Cameron Square—formerly known as Town Hall Square. There is also Fraser Square, which is not so square like, since it now opens out into Middle Street, but which still houses the Imperial Hotel. The main residential areas of the town are unseen from the High Street and the A82 main road. Upper Achintore and the Plantation spread steeply uphill from above the high street. Inverlochy, Claggan, An Aird, Lochyside, Caol, Banavie and Corpach outwith (i. e. outside) the town are the other main residential areas. These areas are built on much flatter land than the town. Fort William is the northern end of the West Highland Way, a long distance route which runs 95 mile (153 km) through the Scottish Highlands to Milngavie, on the outskirts of Glasgow, and the start/end point of the Great Glen Way, which runs between Fort William and Inverness. Glenfinnan, 17 mile (27 km) away, is home of the Glenfinnan Monument (Jacobite era) and the famous Glenfinnan Viaduct (as seen on a Bank Of Scotland £10 note). The viaduct has become known to millions in recent years as the "Harry Potter Bridge" after it featured in the films of the books by J. K. Rowling, specifically Harry Potter and the Chamber of Secrets. Glenfinnan has also been used in Charlotte Gray and Highlander. Just outside the town is a large aluminium plant once operated by Alcan and powered by the Lochaber hydroelectric scheme, in its day the biggest tunnelling project in the world. This was formerly served by the Lochaber Narrow Gauge Railway better known locally as the Puggy Line.
Климат
Форт-Уильямда мұхиттық климат (Cfb) – орташа, бірақ көбінесе салқын температуралы және жауыны көп болатын аймақ. Форт-Уильям Британ аралдарындағы жауыны ең көп жайлардың бірі, ең жауыны көп айы – желтоқсан.
Fort William has an oceanic climate (Cfb) with moderate, but generally cool, temperatures and abundant precipitation. Fort William is one of the wettest locations in the British Isles, with December being the wettest month.
Көлік
Батыс Хайленд желісі Форт-Уильям арқылы өтеді. Аймақтағы қиын жер бедеріне байланысты, Глазгодан оңтүстікке қарай созылатын желі солтүстік-шығыстан кіреді. Глазгодан Маллайгқа дейінгі пойыздар Форт-Уильям теміржол станциясында кері жүруге мәжбүр. Түнгі пойыз, «Каледониялық ұйқышыл» Форт-Уильямда аяқталады; бұл қызмет халық арасында «Арлан аулаушысы» деп белгілі. Жергілікті автобустар мен экспресс-автобустардың аялдамалары теміржол станциясына жақын, MacFarlane Way көшесінде орналасқан. Каледония каналы Шотландияның шығыс жағалауындағы Инвернесс пен Форт-Уильямның жанындағы Корпахтағы батыс жағалауын байланыстырады. Corran паромдары Лох-Линне көлінен өтіп, A82 және A861 тас жолдарын жалғастырады. Форт-Уильям A82 тас жолында орналасқан. Ең жақын магистральға қосылу осыдан 98 миль оңтүстік-батысқа қарай, Эрскин Ренфрушир маңындағы Эрскин көпірінен кейінгі M898 магистралінің қиылысы (A82 тас жолынан), содан кейін M8 магистраліне және оңтүстікке қосылады.
The West Highland Line passes through Fort William. Owing to the difficult terrain in the area, the line from Glasgow to the south, enters from the north east. Trains from Glasgow to Mallaig, the terminus of the line, have to reverse at Fort William railway station. An overnight train, the Caledonian sleeper, has its terminus at Fort William; this service is known colloquially as "The Deerstalker". The stands for local buses and express coaches are on MacFarlane Way adjacent to the railway station. The Caledonian Canal connects the Scottish east coast at Inverness with the west coast at Corpach near Fort William. The Corran Ferry crosses Loch Linnhe, connecting the A82 to A861. Fort William is located on the A82. The closest motorway access is the junction after Erskine bridge (just off the A82) of the M898 near Erskine Renfrewshire, 98 miles to the south west, joining onto the M8 motorway and the south.
Тау велосипедтері
Қаланың шетінде, Невис Range Гондоласына параллель, жыл сайын мыңдаған туристерді, оның ішінде халықаралық жарысқа қатысушылар мен жанкүйерлерді қызықтыратын үлкен тау велосипеді трассасы бар. 2002 жылдан бері Форт-Уильям жыл сайын UCI Mountain Bike World Cup турнирін қабылдап келеді, ал 2007 жылы UCI Mountain Bike & Trials World Championships («The Worlds») жарысын өткізді. Трассаның төменгі бөлігінде әртүрлі маршруттарда сынақтар өткізіледі. Форт-Уильям 2014 және 2018 жылдары Дүниежүзілік төзімділік тау велосипедтері ұйымының (WEMBO) жеке 24 сағаттық чемпионатының өтуіне ұйымдастырды. Бұл жарысқа қатысушылар 24 сағат бойы жарысады, ал ең көп айналым жасаған жүргізуші жеңіске жетеді.
Just outside the town, parallel to the Nevis Range Gondola, there is a large downhill mountain bike track which attracts thousands of visitors every year, including international competitors and fans. Each year since 2002, Fort William has hosted a round of UCI Mountain Bike World Cup and, in 2007, it hosted the UCI Mountain Bike & Trials World Championships ('The Worlds'). A trials competition is held at the various courses at the bottom. Fort William has hosted the World Endurance Mountain Bike Organisation (WEMBO) solo 24 hour championship in 2014 and again in 2018. The event consists of riders racing for a full 24 hours and is won by the rider who has completed the greater number of laps.
Басқалар
Форт-Уильямда екі маңызды шинти командасы бар: Форт-Уильям Шинти клубы және Килмалли Шинти клубы. Сонымен қатар, Форт-Уильям ФК футбол командасы Шотландияның Солтүстік Каледония лигасында өнер көрсетеді және өз алаңындағы ойындарын Клагган паркінде өткізеді. Форт-Уильямда Солтүстік Шотландия Крикет Ассоциациясы лигасына (NoSCA) қатысатын крикет клубы да бар. Бұған қоса, қалада Лохабер регби клубы және 1954 жылы құрылған Лохабер яхт клубы, қоғамдық әуесқой спорт клубы орналасқан. Қалада «Форт-Уильям гольф клубы» деп аталатын бір гольф клубы бар, онда он сегіз лунка бар және ол жыл бойы ашық; сондай-ақ, апта сайын жарыстар ұйымдастырылады.
Fort William has two major shinty teams: Fort William Shinty Club and Kilmallie Shinty Club. It also has a football team, Fort William F. C., that competes in the Scottish North Caledonian League and plays home games at Claggan Park. There is also a cricket club at Fort William that participates in the North of Scotland Cricket Association league (NoSCA). In addition, the town is home to Lochaber Rugby Club and to the Lochaber Yacht Club, a Community Amateur Sports Club that was founded in 1954. The town also has one golf club, called Fort William Golf Club, which has eighteen holes and is open year round; it also hosts weekly competitions.
Фильм түсіру орны ретінде
Форт-Уильямда немесе оның жанында түсірілген фильмдердің қатарында «Адам болу», «Батыл жүрек», «Хайленд», «Қалмақтар», «Гарри Поттер» және «Роб Рой» бар. «Rockface» телесериалының көп бөлігі Форт-Уильям маңында түсірілді, ал «Monarch of the Glen» сериалының кейбір түсірілімдері Лохэбер аймағында, бірақ көбінесе Ньютонмор қаласының жанында өтті. «Жергілікті батыр» фильмі Хьюстонның ішкі көріністерін Форт-Уильямда түсірді.
Movies filmed in or near Fort William include Being Human, Braveheart, Highlander, Restless Natives, Harry Potter and Rob Roy. The TV series Rockface was filmed mainly around Fort William and some scenes of Monarch of the Glen were filmed around Lochaber, although mostly near Newtonmore. Local Hero shot the internal Houston scenes in Fort William.
Фестивальдар
Таулар мен оларды қоршаған мәдениетті тойлау және қаланың экономикасына альпинизм мен жаяу серуен туризмінің маңыздылығын мойындау мақсатында Форт-Уильям тау фестивалі жыл сайын өткізіледі. Бірнеше жыл бойы бұл волонтерлер ұйымдастырған фестиваль көбінесе фильмдерге арналған болса, 2007 жылғы «Жоғарғы Таулы аймақтың мәдениет жылынан» бастап оның көлемі кеңейтіліп, атауынан «фильм» деген сөз алынып тасталды.
In a celebration of mountains and the culture that surrounds them, and in recognition of the importance of climbing and walking tourism to the town, the Fort William Mountain Festival is held there each year. For a number of years, this volunteer led festival has concentrated mostly around film but, starting in the Year of Highland Culture – Highland 2007, its scope was widened, and it dropped the word 'film' from its title.
Білім
Лохабер орта мектебі – жергілікті жоғары мектеп және айналасындағы ауылдарды қоса, кең аумақты қамтиды. Вест-Хайленд колледжі – Хайлендтер және аралдар университетінің құрамындағы бөлімше. Колледжде Adventure Studies (SOAS) мектебі орналасқан, ол кәсіби білім беру курстарын (FE) және жоғары білім бакалавр дәрежесін (HE) ұсынады.
Lochaber High School is the local high school and serves a large catchment area which includes the surrounding villages. West Highland College is part of the University of the Highlands & Islands. It hosts the School of Adventure Studies (SOAS) offering both FE courses & HE honours degrees.