Кіріспе
Шотландиядағы қала Странраер (/UK/s/t/r/æ/n/'r/ɑ:r/ stranRAR, Шотландияда сондай-ақ /s/t/r/ə/n/'/ strən; An t Sròn Reamhar) – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы қала, Лох Райан көлінің және Галлоуэй Рейнін материкке қосатын тасқындықтың солтүстік жағында орналасқан. Странраер – Дэмфрис және Галлоуэйдың шамамен 13 000 халқы бар екінші ірі қаласы. Странраер – Дэмфрис және Галлоуэйдың Вигтоншир аймағының әкімшілік орталығы. Бұрын ол Шотландияны Солтүстік Ирландиядағы Белфаст және Ларне қалаларымен байланыстыратын паром порты болған; аталған қызмет 2011 жылы жақын орналасқан Кэрнрианға көшірілді. Ол Глазгодан оңтүстік-батысқа қарай 87 миль (140 км), Айрден оңтүстік-батысқа қарай 52 миль (84 км) және Дамфристен батысқа қарай 72 миль (116 км) қашықтықта жатыр. Атауы шотланд гаэл тілінен келген, «кең басқабақ» немесе «жуан мұрын» деген мағына береді.
Stranraer (/UK//s//t//r//æ//n/'/r//ɑ:r/ stranRAR, in Scotland also /s//t//r//ə//n//'// / strən ; An t Sròn Reamhar ) is a town in Dumfries and Galloway, Scotland, on Loch Ryan and the northern side of the isthmus joining the Rhins of Galloway to the mainland. Stranraer is Dumfries and Galloway's second largest town, with a population of nearly 13,000. Stranraer is the administrative centre for the Wigtownshire area of Dumfries and Galloway. It was formerly a ferry port, connecting Scotland with Belfast and Larne in Northern Ireland; the service was transferred to nearby Cairnryan in 2011. It lies 87 mile (140 km) southwest of Glasgow, 52 mile (84 km) miles southwest of Ayr and 72 mile (116 km) west of Dumfries. The name comes from Scottish Gaelic An t Sròn Reamhar meaning "the broad headland" or "the fat nose".
Тарих
Лох-Райан шайқасы 1307 жылдың 9/10 ақпанында Странраердің жанында, Шотландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде болды. Шотландия королі Роберт І 1307 жылы Аннандейл мен Каррикке, өзінің ата-бабаларының жерлеріне жорық бастады. Аннандейл мен Галлоуэйге жасалған жорық күштерін оның бауырлары Александр де Брус және Томас де Брус, Кинтайр лорды Малкольм Маккуиллан, ирландиялық қосалқы патша және сэр Реджинальд де Кроуфорд басқарды. Күштердің құрамында 1000 сарбаз бен 18 галера болды. Олар Лох-Райанға жүзіп келіп, Странраер маңына түсті. Жорық күштері Дунгал Макдуолл басқаратын жергілікті күштер тарапынан тез жеңіліске ұшырады. Макдуолл Балиолдардың, Коминстердің және Англия королі Эдуард І-нің жақтасы болды. Тек екі галера ғана құтыла алды. Барлық көшбасшылар тұтқындалды. Макдуолл ирландиялық қосалқы патшаны және Кинтайр лорды Малкольм Маккуилланды дереу жазалады. Александр, Томас және Реджинальд де Кроуфорд Англияның Карлайл қаласына жіберілді, онда олар өлім жазасына кесілді. Маккуилланның және екі ирландиялық басшының бастары король Эдуард І-ге жіберілді. 1595 жылдың 12 қарашасында "Странрауэр шайқасы" Ниниан Адайрдің Барония жерлерінің бір бөлігі деп аталды, ал 1596 жылы Кинхилт барониясы болып құрылды. Бұл Шотландияның Ұлы мөрінің тізілімінде тіркелген. Ішінара аударма: Линлитгоуда, 12 қараша 1595 жылы, король Ниниан Адайрге Кинхилттен және оның денесінің заңды ұрпақтарына адал қызметі үшін қайтадан растап, бағыштайды, егер олар болмаса, оның ең жақын заңды ұрпақтарына, Адайр есімін және белгісін тасығандарға. Сонымен қатар, король Клаушане де Странраер ауылын баронияның еркін порты ретінде құрады, ол Странраер порты және порты деп аталды; және аталған Ниниан және т.б. сот орындаушысын, қазынашысын, Гильдия деканын, магистратын, бурждарды, лауазымды тұлғаларды тағайындауға құқылы болады; бурждар таңбалау және таңбалау құқығына ие болады [яғни, заң бойынша еркін саудамен айналысуға рұқсат етілген, көлемді тауарларды сату], сатып алу және сату құқығына ие болады [еркін портта ғана рұқсат етілген]; және аталған Ниниан және т.б. аталған порттың барлық кедендік баждарды теңіз және құрлықтан жинауға, сондай-ақ аталған портты қолдауға құқылы болады; және аталған Ниниан және т.б. аталған қаланың жерлерін олардан бас тартқан немесе сатқан адамдардан қайтарып алуға құқылы болады; қала тұрғындары дүйсенбі, сәрсенбі және жұма күндері үш рет кездесе алады. 1600 жылға қарай Странраер батыс Вигтаунширдің сауда орталығына айналды. Осы шамада Странраерге Думфристен салынған әскери жол жетті, бұл Ирландияға адамдарды тасымалдау үшін Портпатрикке оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті. Странраер 1617 жылы патшалық қалашығына айналды. Странраердегі алғашқы порт 18 ғасырдың ортасында салынды, ал 1820 жылдары портты одан әрі дамыту жұмыстары жүргізілді. 1861 жылы Дамфристен темір жол келді (1965 жылы жабылды), бұл Лондонға / Лондоннан ең қысқа сапарды қамтамасыз етті, соның нәтижесінде Странраер аймақтың негізгі порты ретінде бекітілді. 1862 жылы желі портқа тікелей қызмет көрсету үшін кеңейтілді, сонымен қатар Портпатрикке де байланыс ашылды. 1877 жылы солтүстікке қарай Гирван мен Глазгоға темір жол байланысы орнатылды. Странраер келесі 150 жылға жуық ирландиялық паромдар үшін негізгі шотландтық порты болып қала берді. 1953 жылдың 31 қаңтарында "Принцесса Виктория" кемесі Белфаст шығанағының жанында суға батып, 133 адам қаза тапты. Странраер және оның айналасындағы аймақтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды оқиғаларға толы болды, өйткені ол U-кемелеріне қарсы күрестің орталығына айналды. Осы аймақтан ұшатын кемелер Солтүстік Ла-Манш пен Шотландияның оңтүстік-батыс жағалауының суларын қорғауға тырысты. Ұлыбританияға келіп түсетін барлық тауарлар осы екі теңіз арқылы Клайд немесе Мерсиге баратын жолмен өтеді. Шындығында, Supermarine Stranraer ұшатын кемесі осы қаланың атымен аталған. Уинстон Черчилль өзі 1942 жылдың 25 маусымындағы түні Странраерден Боинг ұшағымен АҚШ-қа екінші сапарына кетіп қалды. Черчилль соғыс жылдарында жақын маңдағы Ноккинам ложасында да уақыт өткізді. Странраерде аймақтың тарихы бойынша жұмыстарды жариялайтын белсенді жергілікті тарих қоры бар, бұл жұмыстар жергілікті авторларға тапсырыс беріледі.
Көлік
A77 солтүстікке қарай Айр, Прествик және Глазго қалаларына дейін созылады. A75 Странрейрден шығысқа қарай Гретнаға дейін өтеді, Карлайлға баратын M6 тас жолымен байланысады. A75 – Еуропалық E18 бағытының бір бөлігі, бірақ барлық Еуропалық бағыттар сияқты, Ұлыбританияда осы бағыт бойынша белгілер қойылмайды. Stranraer қаласынан негізгі ұлттық автобус операторлары қызмет көрсетеді. National Express Лондонға, ал Scottish Citylink (Ulsterbus компаниясымен бірлесіп) Эдинбургке бағыттар ұсынады. Қала ішіндегі және айналасындағы жергілікті көлікті Stagecoach Western және McCulloch's Coaches сияқты жергілікті компаниялар қамтамасыз етеді. Stranraer теміржол станциясы – Глазго Оңтүстік-Батыс теміржол желісінің бір тармағының оңтүстік терминалы. ScotRail компаниясы күнделікті Айр, Глазго-Централ және Килмарнок қалаларына пойыздар қатынайды. Stranraer-ден Батыс жағалау магистраліне қосылу Глазго-Централ арқылы немесе Айр, Килмарнок, Дамфрис қалалары арқылы Карлайлға дейін жүру арқылы жасалуы мүмкін. Глазго-Централ немесе Карлайлдан кететін пойыздар тікелей Лондон Эустонға, сондай-ақ Манчестер Пикадилли, Крю және Бирмингем Нью-стрит сияқты басқа да бағыттарға қатынайды. 2011 жылдың қараша айында Stena Line өзінің паромдық қызметтерін Cairnryan-нан солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Old House Point портына көшірді. Stena Line компаниясының келіп-кетуімен байланысты Stranraer портын қайта құру мүмкін; көлік хабын салу туралы ұсыныстар енгізілді. Кемпбелтаун әуежайы мен Глазго Прествик әуежайы, шамамен 72 км (45 миль) қашықтықта орналасқан, Stranraer қаласына Шотландиядағы ең жақын әуежайлар болып табылады. Солтүстік Ирландиядағы Белфаст қалалық әуежайы 63 км (39 миль) қашықтықта орналасқан.
Экономика
Аймақтағы басты салалар – паром порты, оған қосымша байланысты салалар, туризм және бұрынғыдан келе жатқан дәстүрлі шаруашылық.
Қайта дамыту
Еуропалық Одақ аталмыш аймақты жаңарту мақсатында "Stranraer және Loch Ryan Waterfront Project" жобасын жартылай қаржыландырды. Шамамен 1,29 миллион фунт стерлинг сомасындағы Castle Square дамытуы Странрер қаласының орталығын қайта дамытудың бірінші кезеңі болды және көлік қозғалысының бағытын едәуір өзгертті, Касл көшесі мен Джордж көшесі жаяу жүргіншілерге ыңғайлы болуы үшін тарытылды. 2010 жылдың қаңтарына дейін қала орталығындағы көшелердегі жұмыстар аяқталды, Сент-Джон қамалының маңындағы көшелер қайтадан тас төселіп, бейнесі жаңартылды. Castle Square 2011 жылдың наурыз айында ресми түрде ашылды және одан бері музыкалық және отбасылық іс-шаралар сияқты түрлі шараларды қабылдады. Stranraer қазіргі уақытта оңтүстік-орталық аймақта (Dick's Hill, Ochtrelure және Liddesdale Road аймағының оңтүстік бөлігі, Gallow Hill деп белгіленген) қайта құрылуда.
Тарихи және елеулі ғимараттар
Сент-Джон қамалы – 1500 жыл шамасында Килхилттен келген Адэйрлер салған ортағасырлық мұнаралы үй. Ол тұрғын үй, сот, түрме және әскери гарнизон ретінде пайдаланылған, соңғы рет 1680 жылдардағы "Қан төгілу уақыты" кезінде. 1776 жылы салынған Ескі қалалық әкімшілік ғимаратында қазір Виктория дәуіріндегі Вигтауншир және қаланың полярлық саяхатшылары – сэр Джон Росс және оның жүрегі туысқан немересі Джеймс Кларк Россқа арналған музей орналасқан. Қалада сондай-ақ 1820 жылы салынған Солтүстік-Батыс қамалы мен өзінің жабық керлинг мұз айдыны бар әлемдегі алғашқы қонақ үй де бар.
Білім
Странраер қаласында бес бастауыш мектеп бар: Белмонт, Парк, Рефад, Шеухан және Сент-Джозеф Р.С., ал жергілікті аймақтағы ауылдарда әдетте өздерінің жергілікті мектептері немесе балабақшалары болады. Stranraer Academy орта мектебі – бір заманауи ғимараттан тұратын жалпы білім беретін мектеп (жаңа ғимараттың 2-ші кезеңі 2010 жылы аяқталды). Мектепте шамамен 1200 оқушы, 90 қызметкер бар және Stranraer, the Rhins және Machars, Wigtownshire аймақтарына қызмет көрсетеді. Stranraer Academy-де Stranraer-ден тыс аймақтардан тағы жеті байланысты бастауыш мектеп бар: Гленлюс, Касл Кеннеди, Драммор, Киркколм, Лесвальт, Сэндхед және Портпатрик. Алғашқы Stranraer Academy 1845 жылы қазіргі Dumfries және Galloway колледжінің Stranraer кампусы орналасқан жерде ашылды. 1965 жылы жаңа академия (В блок) жаңа орта мектептің (А блок) қасында салынды, ал 1970 жылы мектептер біріктірілді. Дамфрис және Галлоуэй колледжінің қалада кампусы бар. 1990 жылы қаладағы Академия көшесінде Джон Нивен жоғары білім беру колледжі салынды; кейіннен ол Дамфрис және Галлоуэй колледжіне қосылды.
Спорт
Қалада жергілікті жартылай кәсіби футбол командасы "Stranraer F.C." орналасқан, олар "Stair Park" стадионында ойнайды. Қазіргі уақытта олар Шотландияның екінші лигасына қатысады. "Wigtownshire RFC" регби командасы да қалада орналасқан, олар "London Road Playing Fields" алаңында, "Stair Park" стадионының қарсы бетінде ойнайды және қазіргі уақытта Батыс лигасының 2-ші дивизионында. "Stair Park" стадионында BMX және скейтборд трассалары, сондай-ақ кез келген ауа райында ойнауға болатын теннис және нетбол корттары да бар. Қалада бассейн (су серсегімен), фитнес орталығы, спорт залы және кеңес басқаратын "Ryan Centre" орталығында үлкен спорт залы, сондай-ақ басқа да футбол алаңдары, саябақтар мен көп мақсатты алаңдар бар. Stranraer жылдар бойы шотланд кёрлингінің орталығы болып келді. Қала әлемдегі жабық мұз айдыны бар (North West Castle) алғашқы қонақ үйге ие, және әлем чемпионы, Хэмми Макмилланның туған жері, қазіргі тұрғыны. Қалада жыл сайын Шотландия әйелдер кёрлинг чемпионаты және жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионаты сияқты бірнеше кёрлинг чемпионаттары өтеді. 2019 жылы 7-13 шілде аралығында Stranraer қаласында Шотландия жағалаулық ескек чемпионаттары, "Skiffieworld" өтті. Апта ішінде 50-ден астам клуб "St Ayles Skiff" ескектерімен жарысты.
Мемлекеттік қызметтер
NHS Dumfries and Galloway қалада медициналық қызметтер ұсынады. Галлоуэй қауымдық ауруханасы 2006 жылы ашылып, қаладағы Гаррик және Далримпл ауруханаларының орнын басты. Жалпы тәжірибелі дәрігерлердің (GP) қызметтері жаңа аурухананың жанындағы Уэверли медициналық орталығында орналасқан. Қалада қарттарға арналған бірнеше күтім үйлері бар, олардың ең ірісі – қала шетінде орналасқан және CIC компаниясы басқаратын Торникрофт.
Медиа
Жергілікті "Stranraer and Wigtownshire Free Press" газеті қалада орналасқан және бұрын қаланың Сент-Эндрюс көшесінде басылған. "Galloway Gazette" газеті де қала мен айналасындағы аймақты қамтиды. Жергілікті жаңалықтар мен телеарналардың бағдарламаларын BBC Scotland және ITV Border ұсынады. Телевизия сигналдары жергілікті қайталағыштан (ретранслятордан) қабылданады. Stranraer қаласының жергілікті радиостанциялары – BBC Radio Scotland (94.1 FM) және Greatest Hits Radio Dumfries & Galloway (96.5 FM) эфирде.
Климат
Ұлыбританияның көп бөлігі сияқты, Странраерде де мұхиттық климат (Köppen: Cfb) басым. Странраерге ең жақын метеостанция Странраердің оңтүстігіне шамамен 8 шақырым қашықтықта орналасқан RAF West Freugh базасында орналасқан.