Кіріспе

Франк Джонсон Гудноу (18 қаңтар 1859 – 15 қараша 1939) – американдық білім беруші және құқық ғалымы. Ол Америка саясаттану қауымдастығының алғашқы президенті болды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі еді.

Жеке өмір

Ол 1886 жылы Элизабет Лайлға (1861–1942) үйленді және 3 баласы болды: Изабель С. (Е. Кендалл Гиллетт әйелі), Дэвид Ф. және Лоис Р. (Жон В. А. МакМюррей әйелі).

Ерте өмір және білім

Ол 1903 жылы Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келген. Губернатор Теодор Рузвельт оны Үлкен Нью-Йорк үшін жаңа жарғыны әзірлеу комиссиясының мүшесі етіп тағайындады, ал президент Тафт оны Экономика және тиімділік жөніндегі комиссиясына мүше етіп сайлады. 1914 жылы ол Джонс Хопкинс университетінің үшінші президенті болды. Хопкинс университетінде оның ең басты еңбегі – бакалавр дәрежесін жоюға жасаған әрекеті, яғни білім берудің алғашқы екі жылын қысқарту. Гудноу жоспары немесе Жаңа жоспар деп аталған бұл жоба бойынша студенттер басқа университеттерде екі жыл оқығаннан кейін Хопкинске түсіп, бакалавр дәрежесін алмай тікелей жоғары дәрежеге үміткер болар еді (қазіргі аға колледждердің рөліне ұқсас). Жоспар қысқа мерзімге іске асырылғанымен, негізінен студенттерді колледж білімінің ортасында Хопкинске ауысуға көндіру қиын болғандықтан сәтсіз аяқталды. Бұл жоспар 1950 жылдардың басында президент Детлев В. Бронк басшылығымен шамамен сол түрінде қайтадан қолға алынды, бірақ нәтижесі оң болмады. Гудноу жақсы қаржы басқарушы ретінде танылып, өзінің он бес жылдық президенттік кезеңінде университеттің кірісін едәуір арттырды. 1929 жылы Гудноу Джонс Хопкинс университетінің президенті қызметінен қанағаттанды, оның орнын Жозеф Свитман Эймс басты, бірақ одан кейін ол өзінің мамандану пәндерінен аспирантуралық лекцияларын оқып жүрді. Сонымен қатар, ол біраз уақыт Мэриленд университетінің регенті және Балтимор қалалық мектеп комиссарлары кеңесінің мүшесі болды.

Гудноу және мемлекеттік басқару

Гудноу мемлекеттік басқару және әкімшілік құқық саласындағы маңызды ертедегі ғалым, сондай-ақ үкімет сарапшысы болып саналады. Гудноу мемлекеттік басқарудағы құқықтың орталық рөлін қорғады. (Басқа мемлекеттік басқару теориялықтары мемлекеттік қызметкерлерді басқа заңдық емес құндылықтар басшылыққа алуы керек деп мәлімдеді.) Оның алғашқы кітабы "Салыстырмалы әкімшілік құқық: АҚШ, Англия, Франция және Германияның ұлттық және жергілікті әкімшілік жүйелерін талдау" (1893) саяси ғылымның дамып келе жатқан саласына екі маңызды үлес қосты. Бұл мемлекеттік басқаруды жүйелі түрде зерттеудің алғашқы жұмыстарының бірі және салыстырмалы әдіс-тәсілді қолдану бойынша АҚШ-тағы пионерлік еңбек болды. Оның ең ықпалды еңбегі "Саясат және әкімшілік: Үкімет туралы зерттеу" 1900 жылы жарық көрді және ұзаққа созылған пікір талас тудырды. Гудноу сонымен қатар белгілі және ықпалды прогрессист болды, ол 1916 жылғы эссесінде Американың негізін қалаушы принциптеріне сынды көзқараспен қарады: "Америкалық еркіндік туралы түсінік". Вудро Вильсонның бұрынғы зерттеулерінің ықпалымен Гудноу үкіметтің екі ерекше функциясы арасындағы айырмашылықты анықтады, саясатты "үкіметтік саясатты басқаруға немесе оған әсер етуге" қатысты сала ретінде, ал әкімшілікті "осы саясатты іске асыруға" қатысты сала ретінде қарастырды. Бұл айырмашылық Дуайт Уолдоның "Әкімшілік туралы зерттеуі" (1955) еңбегінде қатты сынға ұшырады, бірақ кейіннен ғалымдар оны қайта қарастырды. Олар Гудноудың бұл айырмашылықты "типологиялық" деп қарастырғанын, ол талдау мақсатында пайдалы екенін айтты.

Гудноу, империализм және нәсіл теориясы

Гудноу 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін американ империясының дамуын қолдады. 1900 жылы ол Колумбия университетінде «АҚШ-тың жаңа бейімделуіне байланысты туындаған талаптарды қанағаттандыру үшін» «елге қызмет етуге ниеттенгендерді» оқыту арқылы «колониялық әкімшіліктің тарихы мен принциптері» курсын ашты. Гудноудың курсы Колумбия университетінде 1911 жылға дейін оқытылды. Гудноу колониялық әкімшіліктің принциптері бойынша оқулық жазуды жоспарлаған болуы мүмкін. Оның қағаздарында бес жүз бетке жуық көлемдегі жұмыс істеп тұрған қолжазба сақталған. Сондай-ақ, тәуелділіктерді басқару және «ұлттар аралық қатынастар» тақырыбындағы қысқа қолжазбалар да бар. Гудноу тәуелділіктерге сапарлар жасап, колониялық шенеуніктермен хат алмасып, американдық және еуропалық ғалымдардың колониялық әкімшілік туралы еңбектерін зерттеді. Гудноудың Колумбия университетіндегі курсы және оған қоса берілген қолжазба тәуелділіктердегі «әкімшілік жүйелерді» жобалау принциптерімен айналысты. Гудноу «қоныс аудару колонияларын» – ақ адамдардың қоныстануына қолайлы, қоңыржай климатты аймақтардағы колонияларды және негізінен сауда немесе шикізатты өндіру үшін құрылған «өндірістік колонияларды» ажыратты. Гудноу қоныс аудару колонияларында «туған халықтарға қалай қарау керек деген мәселені шешудің қажеті жоқ, себебі бұл мәселе олардың жойылатындығын мойындау арқылы өзінен-өзі шешіледі» деді. Гудноу колонизацияның ақ мемлекеттердің экономикалық мүдделеріне қызмет ететінін мойындады. Бірақ ол Рудярд Киплингтің сөздерін келтіріп, «ақ адамның міндеті» туралы жазды – «біздің бақытсыз бауырларымызға» «жоғарырақ және жақсырақ өркениетті» әкелу «міндеті немесе тағдыры». Филиппинде Гудноу «филиппиндіні ғасырлар бойы тәжірибе жинаған ақ адам сияқты қарастыру» қателік болар еді деді. Ол империялық мемлекеттердің өркениет тарату процесінде «әкелік, тіпті деспотиялық басқару әдістерін» қолдануының заңды екенін айтты. Гудноу Қытайда да жұмыс істеді. 1912 жылдың қазанында ол Карнеги халықаралық бейбітшілік қорының ұсынысы бойынша Қытай үкіметіне конституциялық кеңесші болып тағайындалды, бұл оны 1913 жылдың наурызында Қытайға жеткізді. 1913–1914 жылдары ол Қытайдағы Юань Шикай үкіметінің заң кеңесшісі қызметін атқарды. Юань Гарвард университетінің бұрынғы президенті Чарльз Элиоттың ұсынысы бойынша Гудноуды жалдады және оған жаңа конституция жобасын жасауды тапсырды. 1913 және 1915 жылдар аралығында Гудноу конституцияның екі нұсқасын жазды. Біріншісі Юаньды өмір бойына президент етіп бекітіп, оған бюджет және сыртқы саясат бойынша кең өкілеттіктер берді. 1915 жылы аяқталған екінші нұсқа Юань өмірден ерте кетпесе, оны император еткен болар еді. Гудноу қытай халқының демократиялық үкіметке дайын еместігін айтқандығымен белгілі болды – бұл позицияны Юань 1915–1916 жылдары Қытай императоры болуға тырысқанда пайдаланды. Гудноу «қытай халқының санасында жеке құқықтар идеясының дерлік жоқтығы» және «абсолюттік үкіметтің» қажеттілігі бар екенін мәлімдеді: «Батыстың жағдайларына негізделген саяси ұйымды Қытайда тиімді қабылдауды күтудің қажеті жоқ».

Джонс Хопкинс университетіндегі сегрегация

1925 жылдың қараша айында У. Э. Б. Дю Бойс Джонс Хопкинс университетінің президенті Гудноуға университет ұсынған қосымша курсқа қара терілі студенттердің шығарылғандығы туралы хабарды растауды сұрады. Бір күннен кейін Гудноу Дю Бойске жауаптап, ол "Мэриленд штатының білім беру саясатын" іске асыруға ниеттенгенін мәлімдеді, ол саясат – "штаттың барлық мектептеріндегі барлық нәсілдердің бөлінісін" көздейді. Дю Бойс төрт күннен кейін жауаптап, Гудноуды "жергіліктілікке және нәсілдік дискриминацияға мойын бұрмауға" шақырды. Гудноудан жауап келгені туралы жазба қалмаған.

Қазіргі заманғы сыйлық

Фрэнк Дж. Гудноу атындағы ерекше қызмет сыйлығы 1996 жылы саяси ғылым саласының дамуына және Америка саяси ғылым қауымдастығының нығаюына елеулі үлес қосқан тұлғаларды марапаттау мақсатында тағайындалды.