Кіріспе

1981 жылғы Гор Видалдың "Жаратылыс" романы – Гор Видалдың 1981 жылы жарық көрген тарихи-эпикалық романы. 2002 жылы ол қалпына келтірілген нұсқасын жариялады, бұрынғы редактор кесіп тастаған төрт тарауын қайта қосып, оның неге болғанын және неліктен кесілген тарауларды қалпына келтіргенін түсіндіретін қысқаша алғы сөз қосты.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиғада біздің заманымызға дейінгі VI-V ғасырлардағы Ахеменидтік парсы дипломаты "Кир Спитаманың" өмірі баяндалады. Ол сол кездегі түрлі империялар, патшалықтар мен республикалардың саяси және діни нанымдарын салыстырып, танымал әлемді аралап саяхаттайды. Өмірі бойында ол өз заманының көптеген белгілі философтарымен кездеседі, олардың ішінде Зороастр, Сократ, Анаксагор, Будда, Махавира, Лао Цзы және Конфуций бар. Өзін парсы екенін батыл айтады, гректерді кемсітеді, бірақ өзінің анасы грек болғандықтан, жартылай грек еді. Зороастрдың немересі, оның қазасынан аман қалған Кир, Ахеменидтер сарайында асыл текті адам ретінде өседі және мектептес дос Ксеркспен жақын қарым-қатынас жасайды. Кирдің тілдерге қабілетінің арқасында Ахеменид патшасы Дарий I оны Үндістанның бірнеше патшалықтарына елші ретінде жібереді, және іс жүзінде Дарийдің Ганга жазығын басып алу және жаулап алу мақсатымен ақпарат жинау үшін тыңшы ретінде жібереді. Кир сол жерде кездесетін көптеген діни теорияларға қызығушылық танытады, бірақ әлемдік сарай адамы болғандықтан Будданың Нирвана тұжырымына әсерленбейді. Билікке келгеннен кейін Кирдің бұрынғы мектептесі, енді патша Ксеркс I, оны Қытайға жібереді, онда ол бірнеше жыл соғысып жатқан Орта Мемлекеттің бірнеше патшалықтарында тұтқын және "құрметті қонақ" ретінде болады, және Конфуциймен көп уақыт өткізеді. Буддадан өзгеше, ол "әлемді түзетуге, одан қашып құтылуға емес" ұмтылады. Кир отанына оралғанда, Ксеркс патшаның жеңіліске ұшырағанын және грек-парсы соғыстарының аяқталғанын көреді. Соңынан Кир зейнетке шығады, бірақ Ксеркс патшаның мұрагері Артаксеркс I оны Афинаға елшілік қызметіне шақырып, Перикл мен оның арасындағы құпия бейбіт келісімге куә болады. Оқиға оның грек шөбересі Демокритке есіне түскендей, бірінші тұлғада баяндалады. Кирдің естеліктерінің бір себебі – грек-парсы соғыстары туралы Геродоттың жазған еңбегі жарияланғаннан кейін, шындықты орнатуға деген ниеті.

Негізгі тақырыптар

Видал Роберт Грейвстің бұрын зерттеген тақырыбын көтеріп, тарихтың жеңімпаздар тарапынан баяндалған фактілері мен түсіндірмелеріне күмәнмен қарауды айтады. Бұл әңгіме Афинаның классикалық алтын ғасырының даңқын жоғары қоюға жасалған әрекеттерді қызықты сарказммен көрсетеді. Тарихқа қатысты бөлімдерінде Видал Геродоттың "Тарих" еңбегін белсенді пайдаланады. Видалдың өзінің кіріспесінде айтқанынша, бұл кітапты салыстырмалы дінтану бойынша "шапшаң оқу курсы" деп санауға болады, себебі кітаптағы кейіпкер әр түрлі діни және философиялық тұлғалармен (Сократтан басқа) кездесіп, олардың көзқарастарын талқылайды.

Қабылдау

Пол Теру, The New York Times газетінің заманауи шолуында, Видальдің "кәдімгі қарапайым тұрмыстық өмірге" қатысты ештеңе жазбауына қарсылық білдірді, бұл кітаптың "көптеген тарихи эпостарды бұзатын ақсүйектердің есімдерін тізбектеуімен" айналысуы оны "үлкен" емес, жақсы романға айналдырады деп пікір білдірді. Стен Перски, Salon сайтында жариялаған мақаласында, бұл кітапты "назардан тыс қалған керемет туынды" деп сипаттады.