Кіріспе

Австриялық суретші және мүсінші Михаэль Пахер (1435 – 1498) – XV ғасырдың екінші жартысында Тироль аймағында жұмыс істеген суретші және мүсінші. Ол Германияға Ренессанс суретшілігінің қағидаларын енгізген алғашқы суретшілердің бірі болды. Пахер – мүсіндеу, сурет салу және сәулет өнерінде мол дағдыға ие, күрделі ағаш және тас бұйымдар жасаған жан-жақты суретші. Ол алтарлық құрылымдарды Солтүстік Еуропа өнерінде бұрын-соңды көрілмеген масштабта суреттеді. Пахердің шедеврі – Санкт-Вольфганг алтары (1471–1481), ол Еуропа өнеріндегі ең керемет ойылған және боялған алтарлық құрылымдардың бірі саналады. Онда Иса Мәсіх және Құдай ана Марияның өмірінен көріністер бейнеленген. Пахердің тағы бір маңызды туындысы – 1483 жылы Неустифт монастыры үшін жасалған Әулие Әкелер алтары, ол сурет және мүсіндеуді біріктіре отырып, бірегей өнер формасын құрады. Пахердің ықпалы негізінен Солтүстік Италияға тиесілі, ал оның туындылары Андреа Мантенья сияқты суретшілердің еңбектерімен ұқсастықтарды бөліседі. Дегенмен, оның шығармаларында, әсіресе ағаш мүсінінде неміс ықпалы да байқалады. Пахердің итальяндық Ренессанс және Солтүстік готикалық реализмін үйлестіруі оған ерекше жеке сурет салу стилін қалыптастыруға көмектесті.

Ерте өмір

Пахер 1435 жылы Тироль графтығындағы Альп тауларының оңтүстік беткейіндегі Бриксен қаласының жанында дүниеге келген. Оның шеберлікке дайындығы туралы көп мәлімет жоқ. Оның ең алғашқы жазылған туындысы – 1465 жылы жасалған және қол қойылған, бірақ қазір жоғалып кеткен алтарьлық кескіндеме. Пахер Италияның солтүстігіндегі Падуа қаласына сапар шегіп, Андреа Мантеньяның заманауи фрескалық жұмыстарына зор ықпал болды. Мантенья перспективаның шебер деп есептелді, оның таңғажайып, төмен бұрыштан қарау кеңістіктік композициялары Пахердің өзінің стилін дамытуына үлкен үлес қосты. Пахердің итальяндық ықпалы оны сол кездегі көптеген неміс суретшілерінен ерекшелендірді. 1467 жылға қарай Пахер Брюнектегі белгілі суретші және мүсінші болды, ол Бриксеннен шығысқа қарай Пустер аңғарындағы жиырма бес шақырым жерде алтарьлық кескіндер жасау үшін шеберхана ашқан; үй бүгінге дейін сақталған. Оның ағаштан кесу және сурет салу шеберлігі неміс стиліндегі алтарьлар жасауға мүмкіндік берді. Олар әдетте ою-өрнектелген фигуралық орталық бөліктерден, үстіне орнатылған готикалық безендірулерден, алтарь тұрған платформадан және панельді қанаттардағы суреттерден тұратын. Пахер 1470 жылдардың көп бөлігін Бриксендегі Неустифтте өткізді, онда оның жұмысы негізінен фреска салудан құралды. 1484 жылы ол Зальцбургтегі Францискан орденінен алтарьлық кескіндеме жасау тапсырмасын алды, оның бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Пахердің көптеген туындылары жойылған немесе зақымдалған, олардың кейбіреулері 17 ғасырдың соңындағы қақтығыстар кезінде, ал қалғандары 1709 жылы қираған. Оның ең маңызды сақталған туындылары – Санкт-Вольфганг алтарі және Чиркінің Әкелері алтарі.

Қасиетті Вольфганг құрбандық үстелінің кесенесі

Оның ең танымал туындысы – Санкт-Волфганг алтарының кескіні, Аустриядағы Аберзееде (Волфганг көлінің батыс жағасында) орналасқан Санкт-Волфганг-им-Сальцкаммергут қаласындағы бастапқы орнында сақталған. Алтар – полиптих немесе Ванделалтар, онда сурет төрт немесе одан көп бөлікке немесе панельдерге бөлінеді. Онда екі жұп жылжымалы қанаттары бар, және әртүрлі жағдайларда қолдануға арналған үш түрлі жағдай бар: күнделікті, жексенбілік және ерекше қасиетті күндерге арналған. 1471 жылы Мондзеелік Бенедикт Эк аббат үшін тапсырылып, 1481 жылы аяқталған алып полиптихтің екі қанаты ішкі бөлігін жабатын мүсіндік тәжді бейнелейді, бұл әдемі тізе бүгіп отырған Мадоннамен биік тұрған готикалық фигуралардың таңғажайып жиынтығы. Алтынмен кесілген және боялған орталық бөлігі ішкі панельдер ашылғанда көрінеді және Құдай ананың тәж киюін көрсетеді. Сыртқы екі жұп боялған қанаттар Әулие Вольфгангтың төрт көрінісін бейнелейді. Вольфганг Регенсбургтың бенедиктік епископы болып тағайындалды, онда ол өзінің революциялық құштарлығымен және мемлекеттік қайраткер ретіндегі шеберлігімен танылды. Бүкіл алтарды айқышқа мастық көрінісін қоршап тұрған күрделі ағаш құрылым көлеңкелейді. Орталық бөлігінде Мәсіх тақ отырып, Мәриямды шын ниетпен бата береді, оны Көктемнің патшайымы етіп тәж кигізеді. Немец готикасының дәстүріне сәйкес, періштелер айналып ұшады, ал Жақия уағыздаушысы бақылайды. Мүсіндік денесінің екі жағындағы екінші панельдердің ішкі беттері Құдай ананың өмірінен көріністермен боялған. Кейбір ғалымдар Пахердің осы үлкен алтарды жасауда жалғыз суретші болмағанын айтады. Оның інісі Фридрих Пахер алтар жабық болғанда ғана көрінетін Әулие Вольфгангтың өмірінен көріністерді бейнелейтін сыртқы бөліктерді салған болуы мүмкін. Дегенмен, ішкі суреттердің барлығы Майкл Пахердің өзі салған сияқты.

Чиркінің әулеттерінің құрбандық үстелінің кескіні

1483 жылы Неустифт монастыры үшін жасалған «Шіркеу Әкелерінің» құрбандық алтарі Пахердің екінші ең танымал туындысы болып саналады. Пахердің бұл жұмысының маңыздылығы – сурет пен мүсін арасындағы шекараның бұдан былай айқын болмауында. «Шіркеу Әкелерінің» алтарі төрт бөлікке бөлінген, әр бөлігінде Батыс шіркеуінің төрт Ұлы ділдарының бірі бейнеленген: Амвросий, Августин, Жером және Папа Григорий I. Ең сол жақта – кардинал киімін киген киелі Жеромның алтарі бейнесі. Арыстанның лапынан тікенді суырып алғаны туралы әңгімесімен танымал Жером, Пахердің жұмысында осы арыстанмен бірге бейнеленген. Оның оң жағында Августин панелі, Августин туралы аңызбен байланысты баламен бірге көрсетілген. Аңыз бойынша, бір күні Августин теңіз жағасында келе жатып, суды қасықпен көтеріп алып жүрген баланы көрген. Августин балаға не істеп жатырсың деп сұрағанда, бала өзінің бұл әрекетінің, Августинның ақыл-ойымен Құдайдың Үш Бірлігін түсінуге тырысуындай бекер екенін айтқан. Августинның оң жағында император Траянмен бірге бейнеленген Папа Григорий I. Ең оң жақта – архиепископ Амвросий, бесіктегі сәбимен бірге, бұл оның өміріне қатысты аңыздың символы болуы мүмкін: Амвросий бесікте жатқанда, аралардың тобы оның бетін жауып, бір тамшы бал қалдырған. Амвросийдің әкесі мұны Амвросийдің болашақта шешен (әдемі сөйлейтін) болатынының белгісі деп қабылдаған. Сәбидің бесікте болуының тағы бір түсіндірмесі – ол Амвросийдің Милан епископы болуын өтінген бала болған. Төрт шіркеу әкесінің әрқайсысы көгершінмен бейнеленген, бұл олардың қасиеттілігін көрсету үшін Киелі Рухтың қасында екенін білдіреді.

Өлім

Михаэль Пахер 1498 жылы, мүмкін, Австрияның Зальцбург қаласында қайтыс болды.