Кіріспе

Ян және Губерт ван Эйктің полиптихы

Гент мүсіндік бейнесі, сондай-ақ Мистикалық қошқарға табыну (De aanbidding van het Lam Gods) деп аталатын бұл орталық картина – Гент қаласындағы Бельгиядағы Санкт-Баво соборындағы XV ғасырға жататын өте үлкен және күрделі полиптихтік алтарь. Ол 1420 жылдардың ортасында басталып, 1432 жылы аяқталды және ол ерте Нидерланд суретшілері, ағайынды Хуберт пен Ян ван Эйкке жатқызылады. Алтарь – орта ғасырлық өнерден Ренессанс өнеріне өтудің көрнекті мысалы және Еуропа өнерінің шедеврлерінің бірі саналады, кейбір деректер бойынша ол «алғашқы маңызды майлы бояу туындысы» болып табылады. Панельдер екі тік қатарға орналастырылған, әрқайсысы ішкі және сыртқы панельдері бар екі жұптық бүктелетін қанаттардан тұрады. Ішкі панельдердің жоғарғы қатары – көктегі құтқарылуды бейнелейді және орталық классикалық Деисис композициясын қамтиды, онда Құдай (Христос Король немесе Құдай Әке ретінде танылады), қасында Мәриям Ана мен Жақия Шомылдыру рәсімін жасаған тұлғалар бейнеленген. Одан әрі, музыка ойнайтын періштелер және ең шеткі панельдерде Адам мен Хауа бейнеленген. Төменгі қатардың орталық панелінде Құдайдың қошқарына табыну рәсіміне қатысқан қасиеттілердің, күнәкарлардың, дін қызметкерлерінің және сарбаздардың жиналуы көрсетілген. Бұл топтарды Киелі Рухтың көгершіні бақылайды. Оның он екі панельдік суретінің сегізі екі жақты шаршылы жақтаулармен жабдықталған, олардың ашылуына немесе жабылуына байланысты екі түрлі көрініс береді; жексенбі және мерекелік күндерден басқа, сыртқы қанаттар жабылып, матамен жабылады. Сыртқы панельдерде екі тік қатарланған қатар (жолдар) бар. Жабық алтарьдің төменгі төрт панелі екі жұпқа бөлінген: Иоанн Креститель және Иоанн Евангелисттің скульптуралық гризайль суреттері, ал екі сыртқы панельде Жост Вийдт пен оның әйелі Лизбет Борлуттың донорлық портреттері бейнеленген; жоғарғы қатарда бас періште Гавриил және Жариялану, ал ең жоғары жағында пайғамбарлар мен сивиллалар бейнеленген. Алтарь – Еуропа тарихындағы ең танымал және маңызды өнер туындыларының бірі. Өнер тарихшыларының пікірінше, алтарьдің жалпы құрылымын Хуберт 1420 жылдардың ортасында немесе одан бұрын, шамамен 1422 жылға дейін жасаған, ал панельдерді оның інісі Ян салған. Дегенмен, өнер тарихшыларының көптеген буындары белгілі бір бөлімдерді ағайындылардың қайсысына жатқызуға тырысқанмен, нақты бөлінуге қол жеткізілмеген, Ян Хуберт бастаған панельдерді аяқтаған болуы мүмкін. Алтарьды саудагер және Гент қаласының мэрі Жодокус Вийд пен оның әйелі Лизбет Сент-Баво соборының шапельі үшін жасаған үлкен жобаның бір бөлігі ретінде тапсырыс берген. Алтарьдың орнатылуы 1432 жылдың 6 мамырында ресми түрде тойланды. Кейіннен қауіпсіздік мақсатында ол басты собордың шапеліне көшірілді, онда ол қазірге дейін сақталып тұр. Халықаралық готика, сондай-ақ византиялық және романдық дәстүрлерге қарыз болған алтарь батыс өнерінде маңызды жетістік болды, онда ортағасырлық дәстүрді идеалдандыру табиғат пен адам бейнесін нақты бақылауға жол ашты. Қазір жоғалған жазуда Хуберт ван Эйк maior quo nemo repertus (ешкімнен де ұлы) алтарьды бастағаны, ал Ян ван Эйк өзін arte secundus (өнердегі екінші үздік) деп атап, 1432 жылы аяқтағаны айтылған. Алтарь бастапқы орнында сақталып тұр, ал оның бастапқы, өте сәнді, оюлы сыртқы жақтауы мен айналасы, суреттелген трассериямен үйлесетіні болжамдалады, ол Реформация кезінде жойылды; оған жалюзилерді жылжыту және тіпті музыка ойнату үшін сағат механизмдері кірген болуы мүмкін.

Атауы

Алтарьді саудагер Жодокус Вийд, сол кезде Гент қаласының мэрі, және оның әйелі Лизбет, Сент-Баво соборының ғибадатханасының кеңейту жобасының бір бөлігі ретінде тапсырыс берген. Алтарьдің орнатылуы 1432 жылдың 6 мамырында ресми түрде тойланды; кейін қауіпсіздік мақсатымен ол негізгі собор шіркеуіне көшірілді, онда ол бүгінге дейін сақталып тұр. Өнер тарихшыларының көпшілігі алтарьдің жалпы құрылымын 1420-жылдардың басында Губерт жобалап, салғанына келіседі, ал панельдердің көп бөлігін оның кіші інісі Ян 1430 және 1432 жылдар аралығында аяқтаған. Бірақ бұл мәселеде көп пікірталас болды, және көптеген өнер тарихшылары, әсіресе 20 ғасырдың ортасында, нақты бөлімдерді ағайындылардың біреуіне жатқызуға тырысты. Дегенмен, олардың еңбегін анық бөліп көрсетуге ешкім қол жеткізе алмады. 19 ғасырдан бері өнер тарихшылары алтарьдің қай бөлімдері белгісіз Губертке немесе әйгілі Янға тиесілі екенін талқылап келеді. 17 және 18 ғасырларда Ян Губерттің қайтыс болғаннан кейін қалған аяқталмаған панельдерді тауып, оларды қазіргі форматта жинады деп есептелінетін. Бірақ соңғы зерттеулер жұмыстың жалпы дизайны мен көптеген бөлімдер арасындағы сапаның айқын айырмашылығын ескере отырып, бұл пікірді жоққа шығарды. Жалпы, жұмыстың көп бөлігі Янның Губерттің жобасы бойынша аяқталғаны қабылданды, ол, әдетте, панельдердің бастапқы дизайны мен құрылысын бақылаған. Қиындықтар сонымен қатар Губертке тиесілі ешқандай жұмыстың сақталмауымен күрделенеді, сондықтан оның стилін анықтау мүмкін емес. Оның орнына өнер тарихшылары жеке бөлімдерді Янның белгілі туындыларымен салыстырып, басқа суретшінің еңбегін көрсететін стильдік ерекшеліктерді іздейді. Дендрохронологияның жетістіктері қанаттардың бөліктері шамамен 1421 жылы кесілгенін көрсетті. Кем дегенде 10 жыл кептіруге рұқсат берілсе, өнер тарихшылары алтарь 1426 жылы Губерттің қайтыс болуынан кейін аяқталғанын болжайды, осылайша қанаттардың көп бөлігін жасауда оның қатысуын жоққа шығарады.

Стил және техника

Полиптих Ян ван Эйкке тән басқа суреттерден бірқатар аспектілерде, ең болмағанда көлемінде ерекшеленеді. Ол жеке емес, жалпыға арналған, құдайға табыну және көрсету үшін жасалған оның жалғыз туындысы. Ван Эйк діни тақырыптарға ғана емес, жер бетіндегі нәрселердің сұлулығына да бірдей көңіл бөледі. Киімдер мен әшекейлер, фонтан, сахнаны қоршаған табиғат, фондағы шіркеулер мен ландшафт – барлығы да керемет егжей-тегжейлі сомдалған. Ландшафт өсімдіктерге толы, олар ғылыми дәлдікпен байқалады, олардың көп бөлігі Еуропаға тән емес. Полиптихтің маңызды жаңалықтарының бірі – жарық беру. Панельдерде күрделі жарық эффектілері мен көлеңкелердің нәзік ойындары бейнеленген, олар майлы бояуды және мөлдір глазурьтерді қолданудың жаңа әдістері арқылы қол жеткізілген. Фигуралар көбінесе қысқа, диагональды көлеңкелермен жарықтандырылған, бұл, өнер тарихшысы Тилл Холгер Борхерттің сөзімен айтқанда, "олардың кеңістіктегі бейнесін күшейтетін ғана емес, сонымен қатар негізгі жарық көзі суреттен тыс жерде орналасқандығын көрсетеді". Жариялану көрінісіндегі көлеңкелер, олар орналасқан шіркеу ішіндегі күн сәулесінен тарағандай көрінеді. Осы жаңалықтарды қару-жараққа түскен жарықтан, «Христостың кеңесі» панелінде және «Мистикалық қошқарға табынудағы» Өмір фонтанындағы судың толқынынан жақсы көруге болады.

Ашық көрініс

Алтарь кестесі мереке күндері ашылар еді, онда ішкі көріністің байлығы, түсі және күрделілігі сыртқы панельдердің салыстырмалы қарапайымдылығына қарсы қойылатын. Ашылғанда, панельдер екі қатарға (деңгейге) бөлініп орналасқан және онда жүздеген тұлға бейнеленген. Бұл панельдер екі жұп суретпен шектеліп, бүктеме қанаттармен қатар орналасқан. Деизиске ең жақын екі панельде жұмақтың әншілері бейнеленген, ал ең шеткі екі панельде Адам мен Хауа, тек стратегиялық түрде орналастырылған жапырақтармен жалаңаш. Төменгі қатарда бес панельге созылған панорамалық ландшафт бейнеленген. Жоғарғы қатардың жеке панельдері жеке, бірақ жұптасқан бейнелеу орындарынан тұрса, төменгі қатар біртұтас сахналық қойылым ретінде ұсынылған. 12 панелдің сегізі алтарь кестесі жабық болғанда көрінетін артқы жағында суреттер салынған.

Деисис

Үш орталық жоғарғы панельдерде монументальді және таққа отырған фигуралардың Деисисі бейнеленген, олардың әрқайсысының басында нимб бар. Олар – сол жақтағы Құдай ана Мариям, оң жақтағы Жақын Иоанн және орталықтағы Құдай немесе Мәсіх болуы мүмкін тұлға – бұл айырмашылық өнер тарихшылары арасында қызу талқылау тудырады. Теориялардың бірі, бұл панель діни киім киген Мәсіхтің салтанатын, Әке Құдайды немесе бір тұлғаға біріктірілген Қасиетті Үштікті бейнелейді. Фигура қолдарын көтеріп батасын берген күйде, жазулар мен символдарға толы панельде көрерменге тікелей қарайды. Оның шапанының жиегінде інжу-маржанмен әшекейленген грек жазулары бар (бәлкім, зергерлік морс немесе қысқышпен бекітілген), олар Аян кітабынан алынған: («Патшалардың Патшасы және Иелердің Иесі»). Аяқтарының алдында ашық тәж тұр, ал екі жағында екі қатарлы мәтін орналасқан. Сол жақтағы жоғарғы қатарда: «Басында өлімсіз өмір», оң жақтағысында: «Маңдайында жастық». Бұл сөздер сол және оң жақта орналасқан («Оң жағында қайғысыз қуаныш») және («Сол жағында қорқынышсыз амандық») сөздерінің үстінде жазылған. Басында папаның тиарасына немесе трирегумуна ұқсас, асыл тастармен әшекейленген тағы бір тәж бар, оның ақ денесі, үш қабат, жасыл тумарлары және үстінде крест орналасқан мюндесі бар. Мариям жасыл матамен оралған белдік кітабынан оқиды. Кітап – Мариямның әдеттегі атрибуты, өйткені оның бірінші атағы – «Даналық тағы», ал бұл бейне Роберт Кампиннің «Жарияланған Мариям» картинасына негізделген болуы мүмкін. Әпкесі Мариям сияқты, Жақын Иоанн да киелі кітап ұстап тұр – бұл ерекше атрибут; олар бүкіл туындыдағы 18 кітаптың екеуі.

Музыкалық періштелер

Екі музыкалық панельдер әнші періштелер және музыка орындайтын періштелер атауларымен танымал, олардың мөлшері 161 см × 69.3 см. Әрқайсысында хор бар; сол жақта періштелер айналмалы ағаштан жасалған музыка тұғырының артына жиналады, оң жақта органның айналасына ішекті аспаптармен бір топ жиналады, оны отырған періште ойнайды, толық бойы көрсетілген. Деизистің екі жағындағы екі топтың болуы аспанның ашылуын бейнелейтін сол кездегі кең таралған мотивті көрсетеді: аспандық жандармен ұсынылатын музыкалық сүйемелдеу. 15 ғасырдағы Төмен елдердегідей, періштелер литургиялық киім киеді, бұл латын литургиялық драмасынан сол кезеңнің өнеріне көшкен дәстүр. Періштелер патшалардың патшасына, яғни орталық Деизис панеліндегі Құдайға қызмет етеді. Көбінесе сол кездегі солтүстік өнерінде бейнеленген періштелермен байланысты атрибуттардың көпшілігі оларда жоқ. Оларда қанаттары жоқ, ал олардың бет-әлпеттері идеалданбаған, түрлі жеке көріністерді көрсетеді. Музыка тарихшысы Стэнли Борман олардың бейнесінде көптеген дүниелік қасиеттер бар екенін атап, «табиғилық соншалықты тартымды, көрермендер бұл көріністерді қазіргі шіркеу музыкасының бейнесі деп ойлауға құмарланады» дейді. Бірақ ол жазулар «оларды аспан сферасына қайта орнатады» деген қорытындыға келеді. Екі панельде де періштелер IHS христограммасымен, қойдың бейнелерімен және басқа да суреттермен безендірілген майолика плиткаларында тұр. Өнер тарихшысы Элизабет Даненс «олардың ән айтуынан кім сопрано, кім альт, кім тенор, кім бас екенін оңай көруге болады» деп атап өтті. Суреттер дене биіктігі бойынша толқын тәрізді орналастырылған, әрқайсысының сегіз беті әртүрлі бағытта қарап тұр. Бірнеше ғалым олардың физиогномиясына назар аударды. Олардың керуби беттері мен ұзын, ашық, иілген шаштары ұқсас, бірақ суретшінің жеке ерекшеліктерді көрсету ниеті анық көрінеді. Төрт періште қабақтарын жиырып қараса, үшеуі көздерін тарылтады, бұл «Тоқтыға табыну» кезіндегі кейбір елшілерде де көрінетін қасиет. Пяхт Янның осы көріністерді жасаудағы қолына күмән келтіреді және бұл Губерттің бастапқы дизайнынан қалған нәрсе болуы мүмкін деп болжайды. Оң жақ панельде толық көрінетін жалғыз періште – органшы, оның айналасында басқалары жиналады. Үлкен топ болғанымен, тығыз жиылған топта тағы төрт періштенің беттері ғана көрінеді. Бұл періштелердің қолында кішкентай арфа мен скрипка сияқты аспаптар бар. 15 ғасырдың алғашқы екі онжылдығындағы француз жарық қолжазбаларында қанатты періштелер көбінесе парақ шеттерінде ұшып жүргендей бейнеленген, мәтінге иллюстрация ретінде. және Мазаччоның «Еден бағынан қуу» (Флоренция, шамамен 1425 ж.) туындысындағы тең дәрежедегі жаңашыл тұлғалармен шамамен замандас. Олар періштелер мен Деизиске қарай бет бұрып, оларды бөліп тұрады. Олар өздерінің жалаңаштығын Жаратылыс кітабындағыдай жапырақпен (бірақ, әрине, инжір жапырағымен емес) жасыруға тырысады, олардың адам күнәсінен кейін бейнеленгенін көрсетеді. Хауа оң қолында жеміс ұстап тұр. Эрвин Панофский осы үзіндіге ерекше назар аударды, оны ол туындыдағы «жасырылған» символизмнің белгісі деп сипаттады. Екі суреттің де көздері төмен қарай бұрылып, көңілдері күйзелгендей көрінеді. Олардың көрініс тапқан қайғылы күйі көптеген өнер тарихшыларын ван Эйктің бұл бейнелеудегі ниеті туралы ойлануға мәжбүр етті. Кейбіреулер олар түпкі күнә жасағандары үшін ұяла ма, әлде қазіргі дүниеге қарап қорқа ма деп ойлайды. Кларк оны «үлкен суретшінің егжей-тегжейлі түрде «реалистік» болуы мүмкіндігінің дәлелі ретінде сипаттайды, бірақ тұтасты идеалды формаға бағындырады. Оның денесі шам тәрізді денеге керемет үлгі болып табылады. Ауырлықты көтеріп тұрған аяқ жасырынып, дене бір жағында асқазанның ұзын қисығы, екінші жағында жамбастың төмен қарай созылуы, сүйек пен бұлшық еттің бұрылысы арқылы үзілмейтін». Олардың жалаңаш күйі жазылған деректердің дәлдігі мен егжей-тегжейлілігі көптеген адамдарды ренжітті. 1781 жылы соборға келген кезінде император Жозеф II-нің көңілінен шыққаны соншалық, ол соларды алып тастауды талап етті. Ерлі-зайыптылардың жалаңаш болуы 19-ғасырдағы сезімталдықты оңайырақ етті, өйткені олардың шіркеуде болуы қабылданбайды. Панельдер кейіпкерлер былғары матамен киіндірілген репродукциялармен ауыстырылды; олар әлі күнге дейін Сент-Баво соборында көрініс табады. Адам мен Хауаның қазіргі суреттерімен салыстырғанда, бұл нұсқа өте қарапайым және тақырыпқа байланысты әдеттегі мотивтерді қамтымайды: жылан, ағаш немесе Еден бағының кез келген іздері жоқ. және полиптих бастапқы орналасқан жерден кеңірек болғандықтан және толық ашылмауы мүмкін екендігіне қарамастан. Адамның үстіндегі гризайль Авельтің қойларынан алғашқы қойшабақ құрбан ететінін, ал оның інісі Қаиннің Раббыға егін ұсынатынын көрсетеді. Олардың үстінде Хауа Қаиннің есек сүйегімен Авельді өлтіріп жатыр. Адамдардың көп тобы қойға табыну үшін ағылады; төрт топ орталық панельдің әр бұрышында жиналады, тағы төрт топ сыртқы панельдердің екі жұбында келеді – сол жақта Христиан жауынгерлері мен Әділ соттар, оң жақта қасиетті шөлдер мен саяхатшылар. Сегіз топтың тек біреуі әйелдерден тұрады. Топтар ескі және жаңа өсиеттерге қатысты байланыстары бойынша бөлінген, ескі кітаптардан алынғандар алтардың сол жағына орналастырылған. Саяхатшылардың арасында саяхатшылардың әулиесі – Әулие Христофор бар. Ішкі оң жақ панельдегі шөлдердің артында құйрық майы бар Мария Магдалина тұр.

Пайғамбарлар, елшілер, шіркеу қайраткерлері

Су бұлағының екі жағында жиналған бейнелер Киелі кітаптан, пұтқа табынушылықтан және заманауи шіркеу көздерінен алынған. Олардың кейбіреулері фонтан төңірінде жиналған, Пэхт бұлды екі "адамдар процессиясы" тоқтағандай жиналған деп сипаттайды. Сол жақта – яһуди дінінің өкілдері мен Мәсіхтің келуін болжаған пайғамбарлар, ал оң жақта – шіркеу өкілдері. [[Файл:Гент құрбандық үстелінің кескіні D Папалар бөлшегі. jpg|thumb|upright=0.8| Фонтанның оң жағындағы топтағы үш тұлғаны Мартин V, Григорий VII және Антипапа Александр V деп анықтауға болады. Сант-Стефанды, оны таспен атқандарын тануға болады. Алдыңғы қатардағы үш папа Батыс Скизмасын бейнелейді – бұл Гентте ұзаққа созылған және шиеленіскен дау, олар Мартин V, Григорий VII және Антипапа Александр V ретінде танылады. Даненс антипапаның жанында тұрған папалардың орналасуы "айласу атмосферасын" көрсетеді деп ұсынады. Әйел шейіттер, кейде қасиетті бойжеткендер деп аталатын олар, құнарлылықтың символы – жайлы шалғынға жиналған. Олардың кейбіреулерін атрибуттары арқылы тануға болады: алдыңғы қатарда әулие Агнес қозыны алып жүр, әулие Барбара мұнараны ұстап тұр, ал әулие Дороти гүлдерді алып жүр. Ал артта әулие Урсула жебе ұстап тұр.

Әділ билер және Мәсіхтің салт аттылары

"Құдай қойға табыну" суретінің сол жағындағы қанаттарда атпен келе жатқан сарындар мен төрешілердің топтары бейнеленген. Олардың Киелі кітаптағы көзі панельдердің жиегіндегі жазулар арқылы анықталады. Ең сол жақтағы панельдерде "(Әділ (немесе Ғаділ) Төрешілер)" деп жазылған, ал сол жақтағы панельдің ішкі жағында "(Христос жауынгерлері)" деп жазылған. Әділ Төрешілер панелінде Жан мен Юберт ат үстінде үшінші және төртінші төрешілер ретінде бейнеленген болуы мүмкін. Бұл дәлел Янның 1433 жылғы "Адамның портреті" суретімен ұқсастығына негізделген, ол қазір Лондондағы Ұлттық галереяда сақтаулы және көбінесе өзінің портреті деп есептеледі. Екінші, жақын тұрған сурет Юберт болуы мүмкін, себебі оның сыртқы келбеті Жанға ұқсас. Гент панеліндегі төреші Лондон суретіндегі адамнан жас көрінсе де, олар борелдің үстіне тығыз байланған корнеткасы бар ұқсас бас киімдер киеді. Гент панеліндегі төрешілер ағайындылардың кейінгі портреттерінің, соның ішінде Доминик Лампсониус портретінің негізі болды.

Флора

Гент алтарында шөптер, бұталар, (көбінесе Жерорта теңізінен) ағаштар, лишайлар, мүктер және папоротниктер бейнеленген. Олардың көптегені соншалықты шынайы кескінделгендіктен, апельсин және анор ағаштары, құрма пальмалары мен кипаристер, раушандар мен жүзімдер, сондай-ақ лилиялар, ирис, пиондар, майгүл, үлгір, бақша гүлдері сияқтыларын анықтауға болады. Бұл мәселеге ғалымдар кем дегенде екі ғасыр бойы назар аударды. 1822 жылы Йоханна Шопенгауэр Гент алтарының флорасындағы көптеген өсімдіктерді, оның ішінде емдік шөптерді анықтады. Олардың бірқатары христиандық символикамен байланысты. 1984 жылы эколог Сэм Сегал 81 түрлі өсімдікті санады. 1996 жылы неміс биологы Эстер Галлвиц Гент алтарының флорасына арналған өсімдіктер туралы анықтамалық жариялады, олардың символикасын сипаттады. 2018 жылы Гент алтарының қалпына келтірілгеннен кейінгі соңғы сараптамасы нәтижесінде 75 өсімдік табылды, олардың 48-і анықталды, ал 44-і көрме каталогына сәйкес, қойға табыну панелінде бейнеленген.

Комиссия

Жодокус (Жоос деп аталатын) Вийд бай саудагер еді және бірнеше ұрпақтан бері Гент қаласында ықпалды болған отбасынан шыққан. Оның әкесі Вийд Николас (1412 жылы қайтыс болған) Фландрияның Людовик II-іне жақын болған. Жодокус Гент қаласының ең жоғары және саяси ықпалды азаматтарының бірі болды. Ол Памеле мен Ледеберг сеньоры атағын алды және қиын, бүлікшіл саяси ахуалда Бургундия герцогы Филипп Ізгідің ең сенімді жергілікті кеңесшілерінің бірі болды. 1398 жылы Жодокус Лизбет Борлутқа үйленді, ол да қаладағы белгілі отбасынан шыққан. Олар баласыз қайтыс болды. Олардың шіркеуге берген садақасы мен бұрын-соңды болмаған монументалды құрбандық үстелінің тапсырылуы, ең алдымен, мұраны қамтамасыз ету үшін жасалды. Бірақ, Борхерттің айтуынша, сонымен қатар "ахиреттегі орнын нығайту" және осындай амбициялық саясаткер үшін маңызды, өзінің әлеуметтік беделін көрсету, Борхерттің пікірінше, "Бай Жонға, егер Генттегі барлық басқа шіркеулер мен монастырларға қарағанда, басқа барлық сыйлықтарды асырауға және асырауға деген ұмтылыс".

Гент 15 ғасырдың басында өркендеді, ал бірқатар жергілікті кеңесшілер Бургундия билігінен тәуелсіздік сезінуге тырысты. Филипп қаржылық қиындыққа тап болды және қаладан кіріс сұрады, бұл көптеген қалалық кеңесшілер ақылға сыймайтын және қаржылық немесе саяси жағынан төлей алмайтын жүк болды. Жағдай шиеленісіп, кеңес ішінде жүк бойынша бөліну болғандықтан, бұл сенімсіздікке әкелді, кеңеске мүшелік қауіпті және қауіпті дегенді білдірді. 1432 жылы билік үшін күрес кезінде Филипке адалдығы үшін бірнеше кеңесшілер өлтірілді. 1433 жылы көтеріліс болды, ол көтерілісшілердің басшылары болған кеңесшілердің басын кесумен аяқталды. Вийд Филипке адал болып қалды. Оның Сент-Джон Баптист шіркеуіндегі (қазіргі Сент-Баво соборы) күзетшісі лауазымы мұны көрсетеді; шіркеу Гент қаласында өткізілетін ресми рәсімдер үшін бургундтар тарапынан жақсы көрінді. Алтарьді құдайлық ету күні, 6 мамыр 1432 жылы Филипп пен Изабелла Португалияның ұлы бұл жерде шомылдыру рәсімінен өтті, бұл Видждтің сол кездегі мәртебесін көрсетеді. Сент-Джон шіркеуінің қамқоршысы (керкмейстер) ретінде Вийд 1410 және 1420 жылдар аралығында негізгі шіркеудің сағасын салуды қаржыландырып қана қоймай, хордан жаңа шіркеуді де қосты, ол өзінің отбасы атын алды және өзінің және ата-бабаларының есінде жүйелі түрде месса өткізді. Ол Хьюберт ван Эйкке осы жаңа шіркеу үшін ерекше үлкен және күрделі полиптиктік құрбандық үстелін жасауды тапсырды. Оның дәстүрлі атрибуты - Құдайдың Тоқтысы, Мәсіхтің символы.

Бірінші ірі қалпына келтіру

Бірінші маңызды қалпына келтіру 1550 жылы суретшілер Ланселот Блондель мен Ян ван Скорль жүргізді. Бұған дейін Ян ван Скорль жасаған нашар сапалы тазалау жұмысы пределланы зақымдаған еді. 1550 жылғы жұмыс зеректік пен құрметпен орындалды, замандас куәгері оны "олар осы шеберлік туындысын көп жерден сүйіп, құшақтады" деп сипаттаған. Пределла 16 ғасырда өрт сөндірілді. Суға негізделген бояулармен салынған шағын шаршы панельдерден тұратын ол тозақ немесе лимбоны бейнелейтін, ал Мәсіх құтқарылуға лайық жандарды құтқару үшін келгенін көрсетеді. Протестанттық реформация кезінде, Бельден дауылдан зақымданудың алдын алу үшін бұл туынды шіркеуден алдымен шатырға, содан кейін қалалық әкімшілікке көшірілді, онда ол екі он жыл сақталды.

Кейінгі тарих

Ғасырлар бойы ол бірнеше рет жылжытылды, сондай-ақ жеті ұрлыққа ұшырады. Француз революциясынан кейін құрбандық тақтасының кескіні қазіргі Бельгияда қарақталған көптеген өнер туындыларының бірі болды және Парижге әкелінді, онда ол Луврде көрмеге қойылды. 1815 жылы Ватерлоо шайқасында француздар жеңілгеннен кейін ол Гентке қайтарылды. Суреттің қанаттары (Адам мен Хауа панельдерін қоспағанда) 1821 жылы Пруссия королі Фридрих Вильгельм III-ке 16 000 фунт стерлингке сатылды, бұл сол кездегі сурет үшін ең үлкен сома және көптеген онжылдықтар бойы Берлиндегі Gemäldegalerie-де көрсетілді. Гентте қалған панельдер 1822 жылы өрттен зақымданды, ал жеке-жеке ілмектелген Адам мен Хауа панельдері Брюссельдегі мұражайға жіберілді, бұл бояу мен лакқа үлкен зақым келтірді. Бельгия және Франция билігі картинаны тәркілеуге наразылық білдірді, ал неміс армиясының өнерді қорғау бөлімінің басшысы тәркілеуге келіспегендіктен қызметтен босатылды. Ол Бельгияға Бельгия королінің сарайында өткен салтанатты шарада қайтарылды, онда 17 панель баспасөз назарына ұсынылды. Француз шенеуніктері шақырылмады, өйткені Виши үкіметі немістерге картинаны алып кетуге рұқсат берген. Бельгиялық өнер реставраторы Джеф Ван дер Векен жалпы қалпына келтіру жұмысының бір бөлігі ретінде «Әділ судьялар» картинасының көшірмесін жасады. Соғыс зақымдануынан басқа, панельдерге иконоборлықтың күшею кезінде де қауіп төнді, сондай-ақ олар өрттен де зақым көрді.

Қайта қалпына келтіру

1950–51 жылдары тағы бір қалпына келтіру жұмыстары басталды, себебі құрбандық алтарінің екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австрия шахталарында болғанда зақымдануына байланысты. Осы кезеңде рентген сәулесі сияқты жаңа қалпына келтіру технологиялары панельдерге қолданылды. Мұражайда бір уақытта тек жұмыс істеп жатқан панельдер ғана болды, ал қалғандары соборда көрмеге қойылды. Музейде жұмыс процесін шыны экран артынан көруге болады. Сегіз сыртқы панель 2012 және 2016 жылдар аралығында қалпына келтірілді; сыртқы панельдердің шамамен 70% 16 ғасырда қайта боялған, бұл 2010 жылдары бейнелеу техникасының жетістіктерінің арқасында анықталды. Математик Ингрид Даубешиес және оның әріптестері ескірудің әсерін кері қайтару және бұрынғы сәтсіз консервациялық әрекеттердің салдарынан арылу үшін жаңа математикалық әдістерді әзірледі. Математиктер тобы жоғары дәлдіктегі фотосуреттер мен панельдердің рентген суреттерін, сондай-ақ түрлі сүзгілеу әдістерін пайдаланып, ескіруден пайда болған жарықтарды автоматты түрде анықтауға қол жеткізді. Олар Тома Аквинскийге жатқызылған полиптихтің жасырын мәтінін оқуға мүмкіндік алды. Бес төменгі панельді қалпына келтіру үш жылға созылды, 2020 жылдың қаңтарында аяқталды және олар Санкт-Баво соборына қайтарылды. Құдайдың қойының бастапқы бейнесін ашу ерекше өзгеріс болды; түпнұсқа қойдың ерекше адам сипаттамалары бар, алға қараған көздері панельді қараушыға тікелей қарайтын сияқты көрінеді.