Вейт Стосс – көрнекті неміс мүсіншісі (1447-1533). Кеш готика мен Солтүстік Ренессанстың арасында жұмыс істеді, ағаштан мүсіндер жасауда шебер болған. Краковтағы тәңірлік алтарьмен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс мүсіншісі (1447–1533)
German sculptor (1447–1533)
Фейт Штосс (сонымен қатар: Veit Stoß және Stuoss; Wit Stwosz; Vitus Stoss; 1450 жылға дейін, шамамен 20 қыркүйек 1533) – негізінен ағашпен жұмыс істейтін, мансабы кеш готика мен Солтүстік Ренессанс арасындағы кезеңді қамтыған жетекші неміс мүсіншісі. Оның стилі пафос пен эмоцияны күшейтуге бағытталған, бұл оның шеберлікпен жасаған, толқынды жамылғыларын бейнелеу арқылы мүмкін болды; оны «кеш готика бароккосы» деп атайды. Оның үлкен шеберханасы болды, және өзінің туындыларынан өзге, шәкірттерінің де көптеген жұмыстары бар. Ол Польшаның Краков қаласындағы Әулие Мария базиликасындағы алтарь кескінімен ең жақсы танымал.
Veit Stoss (also: Veit Stoß and Stuoss; Wit Stwosz; Vitus Stoss; before 1450about 20 September 1533) was a leading German sculptor, mostly working with wood, whose career covered the transition between the late Gothic and the Northern Renaissance. His style emphasized pathos and emotion, helped by his virtuoso carving of billowing drapery; it has been called "late Gothic Baroque". He had a large workshop, and in addition to his own works there are a number by pupils. He is best known for the altarpiece in St. Mary's Basilica in Kraków, Poland.
Өмір
ХV-ХVI ғасырлардағы келісімшарттар мен басқа да ресми құжаттарға сәйкес, Стосс Хорб немесе Хорбн деп аталатын жерде дүниеге келген. Көптеген зерттеушілер бұл жерді Германиядағы Штутгарт маңындағы Хорб-ам-Неккармен байланыстырады. Дегенмен, Стостың алғашқы білімін қазіргі Швейцарияда алған болуы мүмкін екенін көрсететін көркемдік іздер бар. Сонымен қатар, оның інісі Солтүстік Швейцариядағы Арау қаласында туған, бұл суретшінің отбасы осы аймақта тұрғанын және Стосс Араудан оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан Хорбен қаласында туғанын көрсетеді. Оның нақты туған күні белгісіз, бірақ ол 1450 жылға дейін туған болуы керек. 1473 жылы Франкониядағы Нюрнбергке көшіп, Барбара Герцке үйленгенге дейін оның өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Олардың үлкен ұлы Андреас 1477 жылға дейін дүниеге келді, содан кейін Стосс Польшаның патшалық астанасы Краковқа көшіп, Краковтағы Әулие Мария шіркеуі үшін Вейт Стосс (Ołtarz Wita Stwosza) атты алып полихромды ағаш алтарь жасауға тапсырыс алды. Келесі жылы Краковта туған оның ұлы Станислав та мүсінші болды.
According to the contracts and other official documents written in the fifteenth and sixteenth centuries, Stoss was born in a place pronounced as Horb or Horbn. Most researchers identify this place with Horb am Neckar near Stuttgart in Germany. However, there are artistic traces indicating that Stoss's early education could take place in the modern Switzerland. Moreover, his brother was certainly born in Aarau in northern Switzerland, which suggests that the artist's family lived in the region and that Stoss was rather born in the town of Horben, located 30 km southeast of Aarau
His exact date of birth is unknown though it must have been shortly before 1450. Nothing about his life is known for certain before 1473 when he moved to Nuremberg in Franconia and married Barbara Hertz. Their eldest son Andreas was born there before 1477, when Stoss moved to Kraków, the royal capital of Poland, where he was commissioned to produce the enormous polychrome wooden Altar of Veit Stoss (Ołtarz Wita Stwosza) at St Mary's Church in Kraków. His son Stanisław who was born in Kraków the next year was also a sculptor.
Краковта
Вайт 1477–1496 жылдар аралығында Краков қаласында шамамен жиырма жыл өмір сүрді және жұмыс істеді. Оның есімі көбінесе поляк тілінде Вит Ствош деп аударылады. 1489 жылы Краковтағы алтарь аяқталды, ол сол заманның ең ірі триптихі болды. Стостың басқа да ірі туындылары сияқты, бұл алтарьды жасау үшін арнайы суретшілер мен алтын жалатырлар бар үлкен шеберхана қажет болды. Польшада Стостың жұмыс істеген кезеңіндегі маңызды туындыларының қатарында Вавель соборындағы Казимир IV қабірі, Гнезнодағы Збигнев Олесницкийдің мәрмәр қабірі және Әулие Станислав алтары бар. Польша сарайы сол кездегі Нюрнберг меценаттарына қарағанда итальяндық стильдерді жақсы білді, ал Стостың кейбір поляк туындыларында Ренессанс дәуірінің классикалық өрнектері қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, оккупацияланған Польшаның аймағының генерал-губернаторы Ханс Франктің бұйрығымен, 1941 жыл шамасында бұзылған алтарь нацистік Германияға тасымалданды. Ол 1945 жылы Баварияда, қатты бомбаланған Нюрнберг қамалының жертөлесінен жасырынып табылды. Бас алтарь Польшада толыққанды қайта жаңартылып, он жылдан кейін базиликадағы орнына қайта орнатылды. Тиымға қарамастан, ол 1504 жылы Мюннерштадтқа барып, Тильман Рименшнайдер он жыл бұрын қара ағаш күйінде қалдырған алтарьды бояу және алтынмен жалату жұмыстарын орындады, бұл оның шарттарына сәйкес болды (Стостың шеберханасында, одан айырмашылығы, суретшілер мен алтын жалатырлар болған жоқ). Ағаштан жасалған мүсіндерді бояусыз қалдыру сол кезде жаңа үрдіс болды, және «мүмкін, қалалық кеңестің талғамы біршама провинциялық болған шығар». Ол Бамберг соборы үшін алтарь жасады, сондай-ақ Нюрнбергтегі түрлі мүсіндерді, оның ішінде Жариялау және Тобиас пен Періште мүсіндерін жасады. 1506 жылы ол екінші рет тұтқындалды. 1507 жылы император Максимилиан кешірім хаты жазды. Оның генийі ғана оны ақтау үшін жеткілікті дәлел болды. Императорлық Нюрнберг еркін қаласының кеңесі оған ресми хабарлама жасаудан бас тартты. Бірақ Максимилианның араласуы оны түрмеден және қолынан айырылудан сақтап қалды. Ол 1506 жылдан бастап Нюрнбергте қоныстанды, бірақ кеңес оны жақтырмады және сол кезден бастап көп тапсырыстар алмады. Вайт Стосс Нюрнбергтегі Сент-Жоханнис зиратында жерленген. Оның өнер мұрасын ұлы Станислав жалғастырды.
Veit lived and worked in Kraków for almost twenty years, from 1477–1496. His name is usually polonized as Wit Stwosz. The altar in Kraków was completed in 1489, and was the largest triptych of its time. Like Stoss' other large works, it required a large workshop including specialized painters and gilders. Other important works from Stoss' period in Poland were the tomb of Casimir IV in Wawel Cathedral, the marble tomb of Zbigniew Oleśnicki in Gniezno, and the altar of Saint Stanislaus. The Polish court was more aware of Italian styles than Nuremberg patrons of that time, and some of Stoss' Polish work used Renaissance classical ornament. During World War II, on the order of Hans Frankthe Governor General of that region of occupied Polandthe dismantled Altar was shipped to Nazi Germany around 1941. It was rediscovered in 1945 in Bavaria, hidden in the basement of the heavily bombed Nuremberg Castle. The High Altar underwent major restoration work in Poland and was put back in its place at the Basilica ten years later. Despite the prohibition he went to Münnerstadt in 1504, to paint and gild the altarpiece that Tilman Riemenschneider had left in plain wood ten years earlier, presumably according to his contract (unlike Stoss, his workshop did not include painters and gilders). Leaving wood sculpture unpainted was a new taste at the time, and "perhaps the tastes of the city council were somewhat provincial." He also created the altar for Bamberg Cathedral and various other sculptures in Nuremberg, including the Annunciation and Tobias and the Angel. In 1506 he was arrested a second time. In 1507, Emperor Maximilian wrote a letter of pardon. The sole argument was made on the account of his genius. The council of the Imperial free city Nuremberg refused to give him a public notice. But Maximilian's intervention saved him from the dungeons and having his hands chopped off. He was able to resettle in Nuremberg from 1506, but was shunned by the council and received few large commissions from that time onwards. Veit Stoss was buried at St. Johannis cemetery in Nuremberg. His artistic legacy was continued by his son Stanisław.
Танымал мәдениетте
Вайт Стосс Джудит Вейрдің "Қара жәндік" операсында есімдерін табады. Ол Вавель соборының ішіндегі 3-ші актінің 2-ші көрінісінде ән салатын мүсіншілердің бірі. Ол король Казимир IV-тің мазарлық тасын қашап жатқан күйде бейнеленген. Краковтағы Вайт Стосс туралы "Historia żółtej ciżemki" (Сары краковтың тарихы) атты польша кітабы (1913) және фильмі (1961) бар.
Veit Stoss is featured in Judith Weir's opera, The Black Spider. He is one of the singing sculptors in Act 3 Scene 2 inside the Wawel Cathedral. He is shown chiseling at the tomb of King Casimir IV. There is a Polish book (1913) and film (1961) Historia żółtej ciżemki (The story of a yellow crakow) about Veit Stoss in Cracow.