Кіріспе

Генри Джеймстің 1878 жылғы романы «Күзет пен Қорғау» – Генри Джеймстің қысқа романы, ол алғаш рет 1871 жылы «The Atlantic Monthly» журналында бөлім-бөлім жарияланып, кейіннен 1878 жылы кітап түрінде жарық көрді. Бұл Джеймстің алғашқы романы болғанмен, өмірінің соңында автор одан бас тартты. Кейін Джеймс «Родерик Хадсон» (1875) романын «Күзет пен Қорғау» романының орнына өзінің алғашқы романы деп атады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бай және бос уақыты бар Роджер Лоуренс, оның әкесі Лоуренстің бөлмесіне жақын қонақүй бөлмесінде өз-өзіне қол жұмсағаннан кейін он екі жасар Нора Ламбертті асырайды. Роджер бұрын сол адамға қаржылық көмек көрсетуден бас тартып, енді өкініш сезінеді. Нора әдемі бала емес, бірақ ол тез дамиды, сондай-ақ Роджердің онымен үйлену туралы ойы да дамиды. Алайда, Нора әдемі жас әйелге айналғаннан кейін, Роджер үшін бұл қиындыққа айналады, себебі ол басқа екі адамға қызығушылық танытады: құнсыз Джордж Фентон және сәл екі жүзді пастор Хьюберт Лоуренс (Роджердің туысы). Әртүрлі оқиғалардан кейін Нора Нью-Йорк қаласында Фентонның ықпалына түседі, бірақ Роджер оны құтқарып алады. Роджер мен Нора дәстүрлі бақытты соңмен аяқталады.

Негізгі тақырыптар

"Күзет пен Уорд" романындағы мелодрамалық оқиғалар Джеймске кейінірек ұялу тудырған болуы мүмкін, сондықтан ол кітаптан бас тартып, "Родерик Хадсонды" өзінің алғашқы романы деп атағандығын түсіну оңай. Дегенмен, көптеген сыншылар Джеймстің мелодрамаға әрқашан қызығушылық танытқанын айтады. "Watch and Ward" – оның тек бір ерекше көзге түспейтін мысалы ғана. Джеймстің осы мансабының басындағы техникасы жетілмеген. Нораның "қарлығаштан" әдемі "қуға" айналуы көрсетілмей, тек айтылады, ал Фентон – ең қарапайым, түкке тұрмайтын жаман жігіт. Бірақ, Нью-Йорктегі қарапайым халықтың жақсы сипатталған көріністерінен және Нораның кейін көрсететін сүйкімділігінен болашақ шебердің белгілері көрінеді. Романға Джеймстің енгізген эротикалық тілі де қызықты. Бір сәтте Роджер "ең нашар жағдайда, азды-кем махаббат ойындарының зияны бола ма екен деп ойлана бастады. Топырақ оның тұқымын қабылдау үшін ақырын қозғалса, бойжеткен қыздың жапырақтары ойыншықтап ажыратылып, гүлдің алтын жүрегі оның тік сәулелеріне оңай қол жеткізе алатын болар еді". Уильям Джеймс пен Уильям Дин Хауэллс мұндай суреттерге ыңғайсыздықпен қарады, бірақ Генри олардың алаңдауын ұнатқан болар.

Санаткерлік бағалау

Сыншылар Джеймстің "Күзет пен Уордты" өзінің алғашқы романы деп есептеп, оны шексіз маңызды және әсерлі "Родерик Хадсонның" пайдасына бас тартуына көбінесе бір ауыздан келісті. Нора жағымды бір жас қыз ретінде мақтау алса, басқа кейіпкерлер естен шығады, ал сюжет көбінесе әдемі емес. Джеймс 1878 жылы кітап ретінде шығару үшін "Күзет пен Уордты" қайта жөндеді, сондықтан ол мансабының сол кезеңінде одан толығымен ұялмады. Бірақ ол романды 1883 жылғы жинағынан алып тастады және көп ұзамай оны толығымен ұмытқысы келді.