Тайя өзені – Алясканың табиғатындағы ерекше су арнасы. Альпілік тундрадан ылғалды орманға дейін әртүрлі экожүйелер, өсімдіктер мен жануарлар мекендейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тайя өзені (сондай-ақ Дия өзені) – АҚШ-тың Аляска штатында Британ Колумбиясымен шекарасынан басталып, Жоғарғы Линн шығанағының Тая шығанағына құятын 27 шақырымдық (17 миль) өзен.
The Taiya River (also Dyea River) is a 17 mile long (27 km) river in the U. S. state of Alaska running from the border with British Columbia, Canada, to the Taiya Inlet of upper Lynn Canal.
География
Тайя өзенінің ерекшелігі – ол қысқа ғана қашықтықта бірнеше түрлі экожүйелерден өтеді. Альпілік тундрадан бастап, қоңыржай ылғалды орманға дейін Тайя өзені мен оның аңғарында әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Тайя өзені аңғары және онымен мағынасы бірдей Тайя өзені су жиналатын алабы іс жүзінде өте шағын аумақта орналасқан, себебі аңғар өте тік беткейлі, мұздықпен қалыптасқан аңғар (қосымша ретінде, мұз басу салдарынан аңғар мұздықтан кейінгі көтерілуді де бастан кешіруде). Өзенді қоршаған таулардан су жинап ағатын бірнеше кішкентай мұздықтар мен мұздық алаптары бар, бірақ көбінесе, бұл өзінің өлшеміне қарағанда салыстырмалы түрде өте кішкентай су жиналатын алап. Тайя өзенінің дельтасы кең және Тайя шығанағының жақын орналасқан бөлігін өте сайып келгенде жайлы етеді.
The Taiya River is unique as it passes through a number of different ecosystems over a short distance. From alpine tundra to temperate rainforest a variety of fauna and flora reside in the Taiya River and its valley. The Taiya River valley and the synonymous Taiya River watershed are actually confined to a very small area as the valley is a very steep sided glaciated valley (as a sidenote, because of glaciation, the valley is also experiencing post glacial rebound). There are a number of small glaciers and icefields that the river drains from the surrounding mountains, but for the most part, it's relatively a very small watershed for its size. The Taiya River delta is quite expansive and makes the adjacent portion of the Taiya Inlet very shallow.
Тарих
Тайя өзені 1868 жылы тлингит тіліндегі «Тайя» сөзі осы су айдынына қатысты жиі қолданылатын атау ретінде белгілі болғанда өз атын алды. Тайя өзені Клондайк алтын асыру кезеңіндегі рөлімен тарихи маңызы бар. Өзеннің сағасы – Тайя шығанағы, сонымен қатар Клондайк кезеңінде өркендеген Дия қаласына мекен болды, ол Чилкут жолының бастапқы нүктесі еді. Тайя өзенінің Тайя шығанағындағы шөгінділері Дияда терең су деңгейіндегі док құруға мүмкіндік бермеді. Бұл Ақ Жол және Юкон теміржолын салудың бір (бірақ жалғыз себебі емес) себебі болды, нәтижесінде жол Дия-Чилкут жолының орнына Скагвей-Ақ Жол бағытын таңдады, бұл Чилкут жолының және Дия қаласының тағдырын шешті. Тайя алтын іздеушілердің кезеңінде көліктің маңызды бөлігі болды. Қыс айларында өзен қатып, құрлықтағы жолға қарағанда көлікті (әсіресе, шаналармен және жүк көтеруші жануарлармен) әлдеқайда жеңілдетті. Бұл Тайя Каньон-Сити мен Плезант-Кэмп арасындағы шатқалға кірген кезде және құрлықтағы жолдың өте қиын болған кезде ерекше айқын болды.
The Taiya River received its name when the Tlingit word Taiya became noted as a common usage for the body of water in 1868. The Taiya River is historically significant with its role in the Klondike Gold Rush. The river's terminus, the Taiya Inlet, was also home to the Klondike boom town of Dyea which was the start of the Chilkoot Trail. The sediment from the Taiya River in the Taiya Inlet made a deep water dock in Dyea impossible. This was one (but not the only reason) for the construction of the White Pass and Yukon Route taking the Skagway White Pass route instead of the Dyea Chilkoot Pass route which effectively sealed the fate of both the Chilkoot Trail and the town of Dyea. The Taiya was also a key component of transportation during the gold rush days. During the winter the river would freeze over allowing significantly easier transportation (especially with sledges and pack animals) than the overland trail. This was especially true when the Taiya went into a canyon between Canyon City and Pleasant Camp and the overland trail was especially difficult.
Ағымдағы жағдай
Бүгінде Тайя өзені Клондайк алтын асыру ұлттық тарихи паркінің және ол қорғаған Чилкут жолының маңызды бөлігі болып табылады. Ол Скагвейден басталатын рафтинг турлары үшін де танымал, сондай-ақ балықшыларға әйгілі анадромалық балықтарға толы. Өзенді қорғау және оны пайдаланатын демалыс шеберлеріне көмек көрсету үшін Тайя шығанағы су алабы кеңесі жұмыс істейді.
Today the Taiya River is a centerpiece of the Klondike Gold Rush National Historical Park and the Chilkoot Trail it protects. It's also the recipient of rafting tours based out of Skagway and has an anadromous fish population that is popular with fishermen. It has a watershed council, the Taiya Inlet Watershed Council partially dedicating to its protection and its recreational users.