Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан ботанигі (1751 – 1808)
Spanish botanist (1751 1808)
Мартин Сесе и Лакаста (11 желтоқсан 1751 – 4 қазан 1808) – испан ботанигі, ол 18 ғасырда Жаңа Испанияға (қазіргі Мексика) көшіп келіп, осы аумақтың флорасын зерттеумен және жіктеумен айналысты.
Martín Sessé y Lacasta (December 11, 1751 – October 4, 1808) was a Spanish botanist, who relocated to New Spain (now Mexico) during the 18th century to study and classify the flora of the territory.
Өмірбаян
Сесе Сарагосада медицинаны оқыды, содан кейін 1775 жылы Мадридке көшіп барды. 1779 жылы ол әскери дәрігер болды және осы қызметінде Кубаға, кейін Жаңа Испанияға сапарлады. 1785 жылы ол Жаңа Испаниядағы Корольдік ботаникалық бақтың комиссары болып тағайындалды. Осы кезде Мексика Корольдік және Папалық университетінде (қазіргі UNAM) ботаникалық бақ ашылды және Мексика флорасын зерттеу курсы бекітілді. Сесе барлық күшін ботаникаға жұмсау үшін медициналық тәжірибасын тоқтатты.
Sessé studied medicine in Zaragoza, then moved to Madrid in 1775. In 1779 he became a military physician, in which capacity he visited Cuba, and later New Spain. In 1785 he was named a commissioner of the Royal Botanical Garden in New Spain. At the same time a botanical garden and a course of study on the flora of Mexico at the Royal and Pontifical University of Mexico (now UNAM) were authorized. Sessé stopped practicing medicine in order to devote all his energies to botany.
Ботаникалық экспедиция
1786 жылы Испания королі Карл III Мексиканың флорасы мен фаунасының көп бөлігі еуропалық ғылымға белгісіз болған кезде Сессе ұсынған, Жаңа Испанияға Корольдік ботаникалық экспедициясы деп аталатын ірі ботаникалық экспедицияға рұқсат берді. Сессе экспедицияның және ботаникалық бақтың басшысы болды. Экспедицияға дайындық жұмыстары 1787 жылы басталды. Бұл кең ауқымды жұмыс болды және уақытты қажет етті. Ол Санто-Доминго, Пуэрто-Рико және Кубаға сапар шекті, онда осы сияқты (бірақ кішкентай) зерттеулер бұрыннан жүргізілген, олармен ынтымақтасып, тәжірибе алмасты. Кубада ол тез таралып жатқан паразиттік ауруға ем табу үшін бірлесіп жұмыс істеді. Жаңа Испанияға оралғаннан кейін, Мадридтегі Корольдік ботаникалық бақтың директоры Казимиро Гомес Ортега таңдаған испан ботаниктерінің тобы оған қосылды. Олардың ішінде 1829 жылы қайтыс болғанға дейін Жаңа Испанияда тұрған Ботаника ғылымының алғашқы профессоры Висенте Сервантес, Табиғи тарих мұражайының алдағысы Табиғи тарих кабинетін ұйымдастырған Хосе Лонгинос Мартинес, фармацевт және ботаник Хуан Диего дель Кастильо және Хосе Малдонадо болды. Ботаниктердің арасында Жаңа Испанияның тумасы Хосе Мариано Мосиньо да болды. Хуан Серда экспедицияның ресми суретшісі болды, ал мексикалық Атанасио Эчеверрия да суретшілердің бірі болды. Эчеверия туысы оның құрметіне аталды. Ғалымдардың түрлі топтары Канаданың Тынық мұхиты жағалауы, Үлкен Антиль аралдары, Юкатан, Никарагуа және Сан-Франциско сияқты қашық жерлерге жіберілді. Сессе мен Мосиньо көбінесе Мексиканың орталық бөлігінде жұмыс істеді. Экспедицияның міндеттеріне үлгілерді жинау және олармен бірге жүретін суретшілердің көмегімен далада тірі өсімдіктердің суреттерін салу кірді. 1793 жылы Кастильо "Planta descritas en el viaje de Acapulco" еңбегін жазғаннан кейін Мексикада қайтыс болды. Висенте Сервантес оның құрметіне Кастилья туысын атады. Бұл ботаниктердің жұмысы 1803 жылы аяқталса да, олардың еңбектері 1880-жылдарға дейін жарияланбады. Александр фон Гумбольдт пен оның ботаник серігі Аимэ Бонпланд 1799 жылы Испаниялық Америкаға бес жылдық саяхатқа шыққанға дейін Мадридтегі Табиғи тарих мұражайында Мексикада Сессе мен Мосиньоның кейбір нәтижелерін қарастырды. Алайда, олар Сессе мен Мосиньомен кездеспеді; Гумбольдт: «Жағдайлар маған осы көрнекті ғалымдардың кеңесінен пайдалануға мүмкіндік бермеді, олардың ойлары маған өте пайдалы болар еді» деді.
In 1786 Charles III, King of Spain, authorized a major botanical expedition known as the Royal Botanical Expedition to New Spain, that was proposed by Sessé at a time when most of the flora and fauna of Mexico were unknown to European science. Sessé became the head of the expedition and of the botanical garden. His preparation for the expedition began in 1787. It was extensive, and took some time. He visited Santo Domingo, Puerto Rico, and Cuba, where similar (though smaller) studies had already been undertaken, to collaborate and learn. In Cuba he collaborated in the search for a treatment of a parasitic illness that had been spreading rapidly. Back in New Spain, he was joined by a group of Spanish botanists selected by Casimiro Gómez Ortega, director of the Royal Botanical Garden of Madrid. These included Vicente Cervantes, the first professor of botany in New Spain, who continued to live in the country until his death in 1829; José Longinos Martínez, who organized the Gabinete de Historia Natural, the precursor of the Museum of Natural History; Juan Diego del Castillo, pharmacist and botanist; and José Maldonado. Also among the botanists was José Mariano Mociño, a native of New Spain. Juan Cerda was the official artist of the expedition, and the Mexican Atanasio Echeverría was also one of the artists. The genus Echeveria was named for him. Various companies of scientists were sent to such widely separated destinations as the Pacific coast of Canada, the Greater Antilles, Yucatán, Nicaragua, and San Francisco. Sessé and Mociño worked mostly in the central part of Mexico. The tasks of the expedition included collecting specimens and having paintings of living plants prepared in the field by accompanying artists. In 1793 Castillo died in Mexico, after he had written Plantas descritas en el viaje de Acapulco. The genus Castilla was named for him by Vicente Cervantes. Although the works of these botanists ended in 1803, it was not until the 1880s that their work was published. Alexander von Humboldt and his botanist travelling companion Aimé Bonpland were able to examine some of Sessé's and Mociño's results in Mexico in the Museum of Natural History in Madrid before their 1799 departure on their five year sojourn in Spanish America. However, they did not actually meet Sessé and Mociñno; Humboldt said, "circumstances prevented me from benefiting from the advice of these distinguished scientists, whose insights could have been very useful to me."
Кейінгілер
Экспедиция аяқталғаннан кейін Сесе өзінің ғылыми жинақтарымен Испанияға оралды, «Флора Мексикана» еңбегін дайындау үшін, бірақ оны жариялауға үлкермей 1808 жылы Мадридте қайтыс болды. Ғылыми коллекциялар Мадридтің Корольдік ботаникалық бағында сақталады (оның ішінде 200 туысқа және 3500 өсімдік түріне жататын 7100-ге жуық гербарий парақтары). Мексика флорасының маманы Роджерс Маквоу экспедиция нәтижелерінің ботаникалық қоғамға тигізген зор әсерін құжаттады. Суреттер экспедициядан кейін Сесемен бірге Испанияға келген Мосиньода қалды, бірақ ол 1820 жылы Барселонада қайтыс болғаннан кейін жоғалып кеткендей. Ол Испаниядағы саяси дүрбелең кезінде Франция мен Швейцарияда тұрғаннан кейін Барселонаға қоныстанған еді. Суреттер жеке кітапхананың бір бөлігіне айналды, және 1980 жылға дейін олардың маңыздылығы танылмады. 1981 жылы Хант ботаникалық құжаттама институты Торнер отбасынан шамамен 1800 ботаникалық және 200 зоологиялық суреттен тұратын жиынтықты сатып алды. Суреттер қазір Хант институтында зерттеу үшін қолжетімді және онлайн режимінде қарауға болады. Экспедиция жетекшілерінің құрметіне Sessea, Sesseopsis, Mocinna, Mozinna және Mocinnodaphne өсімдіктер туыстары аталды.
After the end of the expedition Sessé returned to Spain with his scientific collections to work on Flora Mexicana, but he died in Madrid in 1808 before publishing it. The scientific collections are held by the Royal Botanical Garden of Madrid (about 7100 herbarium sheets with 200 genera and 3500 new species of plants). The great impact that the results of the expedition had on the botanical community has been documented by the botanical scholar Rogers McVaugh, an expert on the flora of Mexico. The paintings remained in the possession of Mociño, who accompanied Sessé to Spain after the expedition, but they appeared lost after his death in 1820 in Barcelona, where he settled after living in France and Switzerland during periods of political upheaval in Spain. They had become part of a private library, where they remained unrecognized for their significance until 1980. The Hunt Institute for Botanical Documentation purchased the set, comprising ca. 1800 botanical and ca. 200 zoological subjects, in 1981 from the Torner family. The illustrations are now accessible for study at the Hunt Institute and are available online. The plant genera Sessea, Sesseopsis, Mocinna, Mozinna, and Mocinnodaphne are named in honor of the expedition leaders.
Басқа экспедициялар
Король Карл III-нің испан колонияларына рұқсат еткен төрт экспедициясы: Иполито Руис Лопес пен Хосе Антонио Павон Перу мен Чилиге (1777–88); Хосе Селестино Мутис Жаңа Гранадаға (1783–1808); Хуан де Куэльяр Филиппинге (1786–97); және Сессе и Лакаста Жаңа Испанияға (1787–1803). Сондай-ақ Жан Луис Берландьерді қараңыз.
The four expeditions authorized by King Charles III to the Spanish colonies were those of Hipólito Ruiz López and José Antonio Pavón to Peru and Chile (1777–88); José Celestino Mutis to New Granada (1783–1808); Juan de Cuéllar to the Philippines (1786–97); and Sessé y Lacasta to New Spain (1787–1803). See also Jean Louis Berlandier.
Жарияланымдар
Sessé, M. және J. M. Mociño, "Flora Mexicana", La Naturaleza журналында (екінші серия, 1891; екінші басылым, 1894). Plantae Novae Hispaniae (1889).
Sessé, M. y J. M. Mociño, "Flora Mexicana", in La Naturaleza (2nd series, 1891; 2nd ed., 1894). Plantae Novae Hispaniae (1889).