Кіріспе

Эвандейл – Австралияның Тасмания штатының солтүстігіндегі тарихи қала. Ол Оңтүстік Эск өзенінің жағасында, Лансестоннан оңтүстікке қарай 18 шақырым жерде орналасқан. Ерте колониялық саяхатшы және бас геодезист Джордж Эванс есімімен аталған қала, сақталған көшелерімен, кеш грузин және ерте виктория стиліндегі ғимараттарымен, танымал жексенбілік базарымен және жыл сайынғы ұлттық пенни-фартинг велосипед жарысының өтетін орны ретінде мәшһүр. 2016 жылғы халық санауы бойынша Эвандейлде 1345 адам тұрады. Тасманияның Солтүстік Мидлендс аймағындағы аборигендер туралы этнографиялық мәліметтер аз, себебі алғашқы тұрғындардың көп бөлігі 1800 жылдардың басында Оңтүстік Эск аңғарына еуропалықтар келген кезде қайтыс болды немесе жер аударылды. Дегенмен, Палауа тайпаларының кемпірлерінің археологиялық қалдықтары мен заттары қазіргі Эвандейлдің (қазіргі Хонисакл Банкс) өзен жағалауында, сондай-ақ 2 шақырым төменде орналасқан Натив Пойнтта, бұл жер бұрынғыда жергілікті халықтың демалыс орны болған. Эвандейл аймағы Тамар аңғарынан Лейк өзеніне дейінгі аборигендер жолынан өтетін болған және бұл аймақ Солтүстік Мидлендс тайпалары үшін аң ауру және кездесу орны болған болуы мүмкін. Тасманияның басқа аймақтарындағыдай, алғашқы қоныс аударушылармен қарым-қатынас көбінесе бейбіт болды. Қоныс аударушы Дэвид Гибсон аборигендерге ет пісіру үшін (немесе кем дегенде аң аулау иттерін тамақтандыру үшін) сойылған мал етін қалдырған деген хабар бар. Бірақ сол кезде Эвандейл аймағындағы дәстүрлі тайпалық өмір ұзақ бұрын жойылған еді, ал осы аймақтың қалған халқы Солтүстік-Шығысқа көшіп, қаһарлы партизандық соғыс жүргізіп, немесе Лансестонда маргиналды өмір сүрді.

Эвандейлдің отарлау тарихы

Қазіргі Эвандейл қаласының негізін 1811 жылы аймақтан өтіп бара жатқанда қазіргі Эвандейлдің астындағы өзен жағасында лагерь құрған губернатор Лаклан Маккуори «Шаянбақша банкі» деп құрды. Бұл кезде аймақтағы жалғыз қоныс иесі Дэвид Гибсон болды, ол 1809 жылы 4 км жоғарырақ және өзеннің арғы жағында Плезант Бэнксте жер алған. Ол 1817 жылы екі қабатты ағаш үй салды, ол 1915 жылы өртенгенге дейін аймақтағы ең көне үй ретінде сақталды. 19 ғасырдың алғашқы екі онжылдығында Мидлендс аймағы Лаунсестоннан Оңтүстік және Солтүстік Эск өзендері бойымен кеңейді, ал Эвандейл аймағы құнарлы аллювиалды жазықтардан тұрды, бұл жазықтар аборигендердің отпен өртеу әдісі арқылы аң ауру үшін жартылай тазартылған болатын. Буш болашақ Эвандейлдің оңтүстігінде «Қара орман» деп аталатын жерде, Гордон жазығында Нилге қарай және Бен Ломонд деңгейінің етегінде орналасқан, бірақ жазықтар мен өзен жазықтары мал жаю және егін өсіруге қолайлы болды. Қазіргі Эвандейлдегі алғашқы еуропалық қоныс тегіс шотланд теңізшісі капитан Эндрю Барклей болды, ол 1816 жылы Эвандейлдің қазіргі орнынан солтүстікке қарай жер алды, ал келесі жылы тағы 300 акр (121 га) алды. Ол осы жерде бастапқыда 4 бөлмелі кірпіш коттедж болған, ал қазір аймақтағы ең көне ғимарат саналатын «Трафалгар» үйін салды. 1824 жылы ол ауылдың шетінде қазір бұзылған «Камбок» үйін салды, ол жұмысшыларды өрт немесе аборигендер мен қарақшылардың шабуылы туралы ескерту үшін қоңырау мұнарасымен танымал болды. Барклей айналасындағы ауданда жер сатып алуын жалғастырды және 1828 жылға қарай аралдағы жақсы жерлердің ең ірі иесі деп есептелді. Барклей көшесі, Камбок-лейн және Трафалгар-лейн сияқты көшелердің аттары оның ықпалын көрсетеді. Ол 1839 жылы қайтыс болды. Лаунсестонға, Нил және Деддингтон арқылы Авокаға және оңтүстікке Кемпбелл Таунға дейін жолдар салынды. Бұл жолдар Англиядағылардан жақсы деп сипатталды (Лаунсестонға жақын жерлерді қоспағанда). Көптеген адамдар оны ғасырдың ортасынан кейін де Морвен деп атады, тіпті ресми құжаттарда және газет мақалаларында да. Морвен атауы жергілікті демалыс алаңының «Морвен паркі» деген атында сақталған, ол футбол және крикет ойындарына пайдаланылады. 1830 жылдары Лаунсестонға Оңтүстік Эск өзенінен туннель, виадук және акведук арқылы су жеткізу жобасы басталды, себебі Лаунсестон жазда су тапшылығына ұшырайтын. Туннель жұмыстары таудың батыс және оңтүстік беткейлерінде басталды, бірақ жоба инженерлік қиындықтар мен туннель салушының қазасы салдарынан аяқталмады. Бірінші қонақүй 1832 жылы ашылды, ол кейін Патриот патша Уильям IV деп аталды, содан кейін Бленхайм, қазір Бленхайм үйі. Тағы бір ескі таверна – Инглесайд, қазір Инглесайд нан пісіру залы ретінде қайта салынған. Ең көне әлі жұмыс істеп тұрған қоғамдық үй – Уэльс ханзадасы қонақ үйі, ол 1836 жылы салынды және 1842 жылы алғаш рет лицензия алды. 1835 жылы алпыс алты жетекші азамат губернаторға ауданға дін қызметкерін тағайындау туралы петиция жіберді. 1838 жылы губернатор Джон Франклин бірінші шіркеудің іргетасын қалады, ол сонымен қатар мектеп ретінде де пайдаланылды. 1876 жылы Тасманиялық магистральдық компания Хобарттан Эвандейлге дейін тар (1,067 мм) жолақты теміржол ашты, ол 1871 жылы салынған кең (1,600 мм) жолақты Лаунсестон және Батыс теміржолымен Лаунсестон және Делорейнмен байланысты. Эвандейл-Делорейн желісі 1888 жылы тар жолға ауыстырылғанға дейін бұл станция екі жолдың тоғысқан жері болды.

Эвандейл аймағы танымал мәдениетте

Рован Вильсонның "Жолғап жүрген партия" кітабы – Джон Бэтмен мен Уильям "Қара Билл" Понсонбинің Қара соғысы кезіндегі көркем әңгімесі.