Кіріспе

Нидерланд кабинеті (1973–1977)

Ден Уил кабинеті – 1973 жылдың 11 мамырынан 1977 жылдың 19 желтоқсанына дейін Нидерланд үкіметінің атқарушы органы болды. Кабинет 1972 жылғы сайлаудан кейін социал-демократиялық Еңбек партиясы (PvdA), христиандық демократиялық Католик халық партиясы (KVP) және Революцияға қарсы партия (ARP), прогрессивті Радикалдар саяси партиясы (PPR) және социал-либералды «Демократтар 66» (D'66) партияларымен құрылды. Кабинет орталық-сол коалиция болып табылды және Өкілдер палатасында айтарлықтай көпшілікке ие болды, ал Еңбек партиясының лидері Жооп ден Уил премьер-министр қызметін атқарды. Белгілі католик саясаткері Дриз ван Агт, бұрынғы кабинеттің Әділет министрі, отставкаға шыққанға дейін вице-премьер болып қызмет етті. Танымал протестант саясаткері Гайус де Гай Фортман, Ішкі істер министрі, 1977 жылдың 8 қыркүйегінде вице-премьер лауазымын иеленді. Кабинет 1970-ші жылдардың даулы кезеңінде жұмыс істеді және 1973 жылғы мұнай дағдарысы, «Локхид» жанжалы, Молукк аралдарындағы оқиғалар және Йом Киппур соғысының салдары сияқты бірнеше маңызды дағдарыстарды бастан өткерді. Ішкі тұрғыда кабинет бірнеше жанжалға тап болды, оның ішінде премьер-министр Ден Уил мен вице-премьер Ван Агт арасындағы дұрыс емес қарым-қатынас және бірнеше отставкалар болды. 1977 жылдың 22 наурызында, өкілеттік мерзімі аяқталмас бұрын, үлкен саяси дағдарыстан кейін кабинет құлап, 1977 жылғы сайлаудан кейін жаңа үкімет құрылғанға дейін уақытша өкілеттікпен жұмыс істеді.

Құрылу

1972 жылғы сайлаудан кейін Жооп ден Уилдің Еңбек партиясы (PvdA) сайлауда жеңіске жетіп, төрт жаңа мандат ұтып алып, барлығы 43 мандатқа ие болды. Сайлауға дейін PvdA прогрессивті христиандық-саяси Радикалдар партиясымен және әлеуметтік-либералдық «Демократтар 66» партиясымен саяси одақ құрған болатын, бірақ бұл одақ Өкілдер палатасында көпшілікті құра алмады. Ұзақ келіссөздерден соң Христиандық-демократиялық Католик Халық партиясы (KVP) және Антиреволюциялық партия (ARP) коалицияға қосылу мүмкіндігін талқылауға келісті. Партиялар арасындағы келіссөздер барысында бейкомпромисс жаңашыл солшылдар мен солшыл партиялардың және солшыл христиандардың орталық фракциялары арасындағы келіспеушіліктер келіссөздерді қиын етістірді. Нәтижесінде KVP және ARP екеуі де үкімет құрамына кірді.

Мерзім

Ден Уил кабинеті 1973 жылғы мұнай дағдарысынан бастап, Йом Кипур соғысында Израильді голландтықтардың қолдауынан кейін көптеген мәселелермен бетпе-бет келді. Премьер-министр Жооп ден Уил ұлттық телеарнада сөйлеген сөзінде "жағдай ешқашан бұрынғысымен бірдей болмайды" деді және жанармай рационированиелеуді және жексенбі күні көлік жүргізуге тыйым салды. Ішкі саясатта кабинет бірнеше маңызды жанжалдарға тап болды, оның ішінде Индонезиядан тәуелсіздік талап еткен молукк аралдарының тұрғындары жасаған террористік шабуылдар, "Локхид ісі" (патшаның күйеуінің пара алуы) және "Блуменхов" аборт клиникасының жабылуы. Осы мәселелердің салдарынан көптеген жоспарлар іске аспады. Кабинет жерді дамыту жоспарларына байланысты келіспеушіліктерге байланысты құлап кетті. Бұл құлаудың түпкі себебі – солшылдардың христиан министрлеріне деген сенімсіздігі болды, әсіресе соғыс қылмыскері Питер Ментеннің ісінде, вице-премьер және әділет министрі Дриес ван Агт премьер-министр Жооп ден Уилдің бірқатар партия мүшелері тарапынан қорланды (Ван Агттың өзі солай сезінді).

Өзгерістер

1973 жылдың 1 қарашасында Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі Тимен Браувер (KVP) денсаулығына байланысты отставкаға кетті; ол қызметке кіріскеннен кейін көп ұзамай миға қан құйылуынан зардап шекті. Сол күні Қаржы жөніндегі мемлекеттік хатшы Фонс ван дер Сти (KVP) Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі болып тағайындалды. 1973 жылдың 21 желтоқсанында сол кезге дейін Royal Dutch Shell компаниясының салық бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген Мартин ван Ройен (KVP) Қаржы жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 1974 жылдың 1 наурызында Қорғаныс министрі Йоэп Момерстег (KVP) денсаулығына байланысты отставкаға кетті. 1974 жылдың 11 наурызында сол уақытқа дейін Нидерланды Корольдік Армиясының Кадрлық басқармасының бастығы болып жұмыс істеген бригадир генерал Сес ван Лент (KVP) оның орнына тағайындалды. 1975 жылдың 27 мамырында Әділет министрі Ян Гластра ван Луон (D'66) Қорғаныс министрлігінің жоғары лауазымды шенеуніктерімен туындаған келіспеушіліктерге байланысты, сұхбатта басшылықты сынағаннан кейін отставкаға кетті. 1975 жылдың 6 маусымында бұрынғы Утрехт қалалық кеңесінің мүшесі Хенк Зеевалкинг (D'66) оның орнына тағайындалды. 1975 жылдың 1 қыркүйегінде Білім және ғылым жөніндегі мемлекеттік хатшы Антон Вирман (ARP) денсаулығына байланысты отставкаға кетті. Сол күні Клас де Йонг (ARP), ол сол кезге дейін Амерсфорт қаласындағы христиан мектебінің директоры болып жұмыс істеді, оның орнына тағайындалды. 1977 жылдың 1 қаңтарында Қорғаныс министрі Хенк Вредлинг (PvdA) Еуропалық комиссияның Жұмыспен қамту және әлеуметтік саясат жөніндегі комиссары болып тағайындалғаннан кейін отставкаға кетті. Сол күні Қорғаныс министрінің орынбасары Брам Стемердинк (PvdA) оның орнына тағайындалды. 1977 жылдың 1 мамырында Ішкі істер министрі Вим Полак (PvdA) Амстердам қаласының мэрі болып тағайындалғаннан кейін отставкаға кетті; алайда, үкімет қазірдің өзінде отставкада болғандықтан, оның орны толтырылмады. 1977 жылдың 8 қыркүйегінде Премьер-министрдің орынбасары және Әділет министрі Дриз ван Агт (KVP) Нидерланд Парламентінің Конституциялық комиссиясының екіұстаздық принципіне байланысты, өкілдер палатасының депутаты болып сайланғаннан кейін отставкаға кетті. Ішкі істер министрі Гайус де Гай Фортман (ARP) 1977 жылдың 19 желтоқсанында жаңа үкімет құрылғанға дейін екі лауазымды уақытша атқаруға белсенділік танытты. Осы себеппен 1977 жылдың 8 қыркүйегінде Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшы Лоренс Ян Бринкхорст (D'66), Әділет жөніндегі мемлекеттік хатшы Хенк Зеевалкинг (D'66), Экономика жөніндегі мемлекеттік хатшы Тед Хазекамп (KVP), Білім және ғылым жөніндегі мемлекеттік хатшы Гер Кляйн (PvdA), Тұрғын үй және кеңістіктік жоспарлау жөніндегі мемлекеттік хатшылар Ян Шефер (PvdA) және Марсель ван Дам (PvdA) және Мәдениет, демалыс және әлеуметтік жұмыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Вим Мейер (PvdA) де отставкаға кетті.

Министрлер кабинетінің мүшелері

Министрлердің лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Йооп ден Уйл (1919–1987) Бас министр Бас басқарма 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Дрис ван Агт (1931–2024) Бас министрдің орынбасары Әділет 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Католик халық партиясы Министр 1971 жылдың 6 шілдесі – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Доктор Гайус де Гаай Фортман (1911–1997) Бас министрдің орынбасары Әділет 1977 жылдың 8 қыркүйегі – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Антиреволюциялық партия Министр Ішкі істер министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Министр • Суринам және Нидерланд Антылдары істері 1973 жылдың 11 мамыры – 1975 жылдың 25 қарашасы • Нидерланд Антылдары істері 1975 жылдың 25 қарашасы – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Макс ван дер Стоэл (1924–2011) Сыртқы істер министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Доктор Вим Дуйзенберг (1935–2005) Қаржы министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Рууд Любберс (1939–2018) Экономика министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Католик халық партиясы Хенк Вределинг (1924–2007) Қорғаныс министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 1 қаңтары Еңбек партиясы Капитан Брам Стеммердинк (1936 жылы туған) 1977 жылдың 1 қаңтары – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Ирен Ворринк (1918–1996) Денсаулық сақтау және қоршаған орта министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Яап Бурсма (1929–2012) Әлеуметтік істер министрі 1971 жылдың 6 шілдесі – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Антиреволюциялық партия Доктор Жос ван Кеменаде (1937–2020) Білім беру және ғылым министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Тьерк Вестертерп (1930–2023) Көлік және су шаруашылығы министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Католик халық партиясы Тимен Брувер (1916–1977) Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1973 жылдың 1 қарашасы Католик халық партиясы Фонс ван дер Стее (1928–1999) 1973 жылдың 1 қарашасы – 1980 жылдың 5 наурызы Католик халық партиясы Ханс Грюйтерс (1931–2005) Тұрғын үй және кеңістіктік жоспарлау министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Демократтар 66 Гарри ван Дорн (1915–1992) Мәдениет, демалыс және әлеуметтік жұмыс министрі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Радикалдар саяси партиясы Портфелі жоқ министрлер Лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Ян Пронк (1940 жылы туған) Сыртқы істер министрі • Даму ынтымақтастығы 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Еңбек партиясы Бой Трип (1921–1990) Білім беру және ғылым министрі • Ғылым саясаты 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Радикалдар саяси партиясы Мемлекеттік хатшылар Лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Вим Полак (1924–1999) Мемлекеттік хатшы Ішкі істер • Қалалар • Мемлекеттік қызмет 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 1 мамыры Еңбек партиясы Лауренс Ян Бринкхорст (1937 жылы туған) Мемлекеттік хатшы Сыртқы істер • Еуропалық Одақ • Бенелюкс • НАТО 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Демократтар 66 Доктор Питер Куййманс (1933–2013) • Біріккен Ұлттар Ұйымы • Халықаралық ұйымдар 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Антиреволюциялық партия Фонс ван дер Стее (1928–1999) Мемлекеттік хатшы Қаржы • Фискалдық саясат • Салық және кеден 1973 жылдың 11 мамыры – 1973 жылдың 1 қарашасы Католик халық партиясы Мартин ван Руйен (1942 жылы туған) 1973 жылдың 21 желтоқсаны – 1977 жылдың 14 қазаны Католик халық партиясы Аар де Гуде (1928–2016) • Үкіметтік бюджет 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Демократтар 66 Доктор Ян Гластра ван Лун (1920–2001) Мемлекеттік хатшы Әділет • Иммиграция және босқындар • Азаматтық құқық • Әділеттік реформасы • Жастар әділеті 1973 жылдың 13 маусымы – 1975 жылдың 27 мамыры Демократтар 66 Хенк Зеевалкинг (1922–2005) 1975 жылдың 6 маусымы – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Демократтар 66 Тед Хазекамп (1926–1987) Мемлекеттік хатшы Экономикалық істер • Шағын және орта бизнестер • Өңірлік даму • Тұтынушылардың қорғалуы • Туризм 1973 жылдың 11 мамыры – 1981 жылдың 11 қыркүйегі Католик халық партиясы Йооп Моммерстег (1917–1991) Мемлекеттік хатшы Қорғаныс • Адам ресурстары 1973 жылдың 11 мамыры – 1974 жылдың 1 наурызы Католик халық партиясы Бригадир-генерал Сес ван Лент (1922–2000) 1974 жылдың 11 наурызы – 1981 жылдың 11 қыркүйегі Католик халық партиясы Капитан Брам Стеммердинк (1936 жылы туған) • Жабдықтар • Әділет 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 1 қаңтары Еңбек партиясы Йо Хендрикс (1923–2001) Мемлекеттік хатшы Денсаулық сақтау және қоршаған орта • Алғашқы медициналық көмек • Егде саялыларға көмек • Мүгедектік саясаты 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Католик халық партиясы Ян Мертенс (1916–2000) Мемлекеттік хатшы Әлеуметтік істер • Әлеуметтік қамсыздандыру • Кәсіби қауіпсіздік 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Католик халық партиясы Доктор Гер Клейн (1925–1998) Мемлекеттік хатшы Білім беру және ғылым • Жоғары білім 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Еңбек партиясы Доктор Антун Верман (1916–1993) • Орта білім • Арнайы білім 1973 жылдың 11 мамыры – 1975 жылдың 1 қыркүйегі Антиреволюциялық партия Клаас де Йонг (1926–2011) 1975 жылдың 1 қыркүйегі – 1981 жылдың 11 қыркүйегі Антиреволюциялық партия Доктор Мишель ван Хултен (1930 жылы туған) Мемлекеттік хатшы Көлік және су шаруашылығы • Көшелер • Қоғамдық көлік • Пошта қызметі 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 19 желтоқсаны Радикалдар саяси партиясы Ян Шефер (1940–1994) Мемлекеттік хатшы Тұрғын үй және кеңістіктік жоспарлау • Қала құрылысы • Кеңістіктік жоспарлау 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Еңбек партиясы Марсель ван Дам (1938 жылы туған) • Мемлекеттік тұрғын үй 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Еңбек партиясы Вим Мейер (1939 жылы туған) Мемлекеттік хатшы Мәдениет, демалыс және әлеуметтік жұмыс • Әлеуметтік қызметтер • Қоршаған орта саясаты • Табиғат • Демалыс 1973 жылдың 11 мамыры – 1977 жылдың 8 қыркүйегі Еңбек партиясы Дереккөзі: Rijksoverheid