Нидерланд халқының еркі мен демократия партиясы

Кіріспе

Голландиялық саяси партия
"VVD" лақап атымен танымал голландиялық футболшы

Халықтық еркіндік және демократия партиясы (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie,; VVD) – Нидерландыдағы консервативті-либералдық саяси партия. VVD партиясының алдағысы "Азаттық партиясы" болды, ол жеке кәсіпкерлік пен экономикалық либерализмді қолдайтын оңшыл орталық партиясы болып табылады.

1948-1971 жылдар

VVD 1948 жылы құрылды, ол Бостандық партиясының жалғасы болды, ал ол соғыс аралығындағы Либералдық мемлекеттік партияның, ал ол өз кезегінде Либералдық одақтың жалғасы еді. Оларға Питер Оуд басқарған Еңбек партиясының (PvdA) либералды мүшелерінен құралған Comité Oud қосылды. Еңбек партиясындағы либералдар негізінен соғысқа дейінгі әлеуметтік-либералдық, еркін ойлы Демократиялық Лиганың (VDB) мүшелері болды, олар соғыстан кейінгі Doorbraak ("Жаңа серпіліс") қозғалысы аясында Еңбек партиясына қосылған. Алайда, олар Еңбек партиясының өзіне ұнамайтын социалистік бағытта дамып бара жатыр деп санайтын. Оуд біріккен партияның алғашқы басшысы болды. 1948 және 1952 жылдар аралығында VVD Еңбек партиясының премьер-министрі Виллем Дристің басшылығымен құрылған кең коалициялық үкіметтерге қатысты. Партия Католик халық партиясымен (KVP) және Еңбек партиясымен (әрқайсының шамамен отыз мандаты бар) салыстырғанда сегіз мандатқа ие болды. Дристің үкіметтері Нидерландтың әл-ауқатын қамтамасыз ету мемлекетінің және Голланд Ост-Индиясының отарсыздандыруының негізін қалады. 1952 жылғы жалпы сайлауда VVD бір мандатты ұтып алды, бірақ үкіметке кірмеді. 1956 жылғы жалпы сайлауда партияның мандаттары он үшке дейін өсті, бірақ 1959 жылғы жалпы сайлауға дейін, кабинеттік дағдарысқа байланысты ертерек өткенге дейін үкіметтен тыс қалды. Бұл жолы партия он тоғыз мандатқа ие болды және Протестанттық антиреволюциялық партиясымен (ARP), Христиандық тарихи одағымен (CHU) және Рим-католик KVP-мен бірге үкіметке кірді. 1963 жылы Оуд саясаттан кетіп, оның орнын Ішкі істер министрі Эдзо Токсопеус басты. Токсопеус басшылығымен VVD 1963 жылғы сайлауда үш мандатты жоғалтты, бірақ үкіметте қалды. 1962 жылы VVD мүшелерінің үлкен тобы Либералдық-демократиялық орталықты (Liberaal Democratisch Centrum, LDC) құрды, оның мақсаты классикалық либералдық VVD-ге бағытталған, жаңашыл, ХХ ғасырдың либералдық идеологиясын енгізу болды. 1966 жылы үмітсіз күш-жігерлеріне көңілі толмаған LDC мүшелері VVD-ден толығымен шығып, енді толыққанды саяси партияны – Демократтар 66 (D66) құрды. 1965 жылы Марийннен кабинетінде VVD министрлері мен KVP және ARP-дан олардың әріптестері арасында да қақтығыс болды. Кабинет құлады және сайлау өткізбестен, оның орнына Жо Кальс басқарған KVP–ARP–PvdA коалициялық үкіметі келді, ол келесі жылы қайтадан құлады. 1967 жылғы сайлауда VVD салыстырмалы түрде тұрақты болды және премьер-министр Пит де Йонг басқаратын үкіметке қайтадан кірді. Осы кезеңде VVD басқа либералдық ұйымдармен байланысы аз болды; олар бірлесіп бейтарап тіректі құрады. Олардың қатарында либералдық газеттер Nieuwe Rotterdamsche Courant және Algemeen Handelsblad, AVRO телеарнасы және VNO жұмыс берушілер ұйымы болды.

The VVD was founded in 1948 as a continuation of the Freedom Party, which was a continuation of the interbellum Liberal State Party, which in turn was a continuation of Liberal Union. They were joined by the Comité Oud, a group of liberal members of the Labour Party (PvdA), led by Pieter Oud. The liberals within the Labour Party were primarily members of the pre war social liberal Free thinking Democratic League (VDB) who had gone on to join the Labour Party in the post war Doorbraak ("Breakthrough") movement. However, they believed that the Labour Party was becoming too socialist for their liking. Oud became the merged party's first leader. Between 1948 and 1952, the VVD took part in the broad cabinets led by the Labour Party Prime Minister Willem Drees. The party was a junior partner with only eight seats to the Catholic People's Party (KVP) and Labour Party, which both had around thirty seats (out of 100). The Drees cabinets laid the foundation for the welfare state and decolonisation of the Dutch East Indies. In the general election of 1952 the VVD gained one seat, but did not join the government. In the general election of 1956 it increased its total, receiving thirteen seats, but was still kept out of government until the general election of 1959, which was held early because of a cabinet crisis. This time it gained nineteen seats, and the party entered government alongside the Protestant Anti Revolutionary Party (ARP), Christian Historical Union CHU and the Roman Catholic KVP. In 1963, Oud retired from politics, and was succeeded by the Minister of the Interior Edzo Toxopeus. With Toxopeus as its Leader, the VVD lost three seats in the 1963 election, but remained in government. In 1962, a substantial group of disillusioned VVD members founded the Liberal Democratic Centre (Liberaal Democratisch Centrum, LDC) which was intended to introduce a more twentieth century liberal direction pointing to the classical liberal VVD. In 1966, frustrated with their hopeless efforts, LDC members departed the VVD altogether and went on now to form an entirely political party, the Democrats 66 (D66). In 1965, there also occurred a conflict between VVD Ministers and their counterparts from the KVP and ARP in the Marijnen cabinet. The cabinet fell, and without an election it was replaced by a KVP–ARP–PvdA cabinet under Jo Cals, which itself also fell the next year. In the following 1967 election the VVD remained relatively stable and entered yet again the cabinet under Prime Minister Piet de Jong. During this period, the VVD had loose ties with other liberal organisations; together, these formed the neutral pillar. They included the liberal papers Nieuwe Rotterdamsche Courant and Algemeen Handelsblad, the broadcaster AVRO and the employers' organisation VNO.

1971-1994 жылдар

1971 жылғы Голландиядағы жалпы сайлауда VVD бір орыннан айырылып, министрлер кабинеті көпшілігінен құралды. Министрлер кабинетін христиан демократиялық партиялар, VVD және 1970 жылғы Демократиялық социалистер тобы құрды. Бұл кабинет бірнеше айдан кейін тарап кетті. Осы уақытта жас, харизматикалық депутат Ханс Вигель көп назар аударды. Ол VVD-нің жаңа басшысы болды. 1971 жылы ол жаңа парламенттік көшбасшы, ал 1972 жылы жетекші кандидат болып тағайындалды. Вигель басшылығымен партия әлеуметтік мемлекетті реформалау және салықтарды төмендетуді мақсат тұтқан жаңа саяси бағытқа бет бұрды. Вигель Лейбористтер партиясымен және кәсіподақтармен қақтығысқа түсуден қашқан жоқ. Бұл жаңа бағыттың нәтижесінде жаңа сайлаушылар пайда болды: жекелендіру мен оқшаулану салдарынан тартымды болған жұмысшы және орта таптың өкілдері. Бұл курс өте табысты болды: 1972 жылғы өте қақтығысты жалпы сайлауда VVD алты орын қосымша алды. VVD-ні Юп ден Уил басқаратын социал-демократиялық және христиан-демократиялық кабинет үкіметке кіргізбеді. VVD мен бейтарап топтағы басқа ұйымдар арасындағы байланыс әлсірегенімен, VVD-ге жақын бейтарап ұйымдардың саны артты. TROS және кейіннен Veronica, Нидерландтың қоғамдық телерадио хабарларын таратуға жаңадан кірген арналар VVD-ге жақын болды. 1977 жылы VVD тағы да алты орын жеңіп алып, жалпы саны жиырма сегіз орынға жетті. Социал-демократтар мен христиан-демократтар арасындағы ұзақ келіссөздер екі партияның арасындағы соңғы үзіліске әкелген кезде, VVD Христиан-демократиялық шақыру (CDA) партиясымен бірігіп, екі орыннан тұратын көпшілік құрды. 1981 жылғы жалпы сайлауда VVD екі орыннан айырылып, оның серіктесі CDA одан да көп орын жоғалтты. Кабинет көпшілікке ие болмады, соның салдарынан CDA, Лейбористтер және D66 партияларынан кабинет құрылды, бірақ ол бірнеше айдан кейін тарап кетті. 1982 жылы Ханс Вигель Парламентті тастап, Фризеландтағы Корольдік комиссары болып кетті, ал оның орнын Эд Нийпельс иеленді. 1982 жылғы жалпы сайлауда Нийпельс басқаратын VVD он орын қосымша алып, жалпы саны 36-ға жетті. Олар тағы да CDA басшысы Руд Люберс басшылығымен CDA-мен бірігіп кабинет құрды. Кабинет әлеуметтік мемлекетті түбегейлі реформалау бағдарламасын бастады, ол бүгінге дейін қолданылуда. 1986 жылғы сайлауда VVD тоғыз орын жоғалтты, бірақ кабинет көпшілігін сақтап қалды. Бұл сәтсіздік Нийпельске жүктелді, ол VVD басшысы қызметінен кетті. Оның орнын Жорис Вурхоув иеленді. 1989 жылы CDA–VVD кабинеті ұсақ мәселе бойынша тарап кетті, ал VVD келесі сайлауда бес орын жоғалтып, жиырма екі орын ғана қалды. VVD үкіметке кіргізілмеді, ал Вурхоув қызметтен кетіп, оның орнын харизматикалық ғалым Фриц Болкештейн иеленді.

In the Dutch general election of 1971, the VVD lost one seat and the cabinet lost its majority. A cabinet was formed by the Christian democratic parties, the VVD and the Labour Party offshoot Democratic Socialists '70. This cabinet collapsed after a few months. Meanwhile, the charismatic young MP Hans Wiegel had attracted considerable attention. He became the new leader of the VVD. In 1971, he became the new parliamentary leader, and he was appointed lead candidate in 1972. Under Wiegel's leadership, the party oriented towards a new political course, aiming to reform the welfare state and cut taxes. Wiegel did not shrink from conflict with the Labour Party and the trade unions. With this new course came a new electorate: working class and middle class voters who, because of individualisation and depillarisation, were more easy to attract. The course proved to be profitable: in the heavily polarised general election of 1972, the VVD gained six seats. The VVD was kept out of government by the social democratic and Christian democratic cabinet led by Joop den Uyl. Although the ties between the VVD and other organisations within the neutral pillar became ever looser, the number of neutral organisations friendly to the VVD grew. The TROS and later Veronica, new broadcasters which entered the Netherlands Public Broadcasting, were friendly to the VVD. In 1977, the VVD again won six seats, bringing its total to twenty eight seats. When lengthy formation talks between the social democrats and Christian democrats eventually led to a final break between the two parties, the VVD formed cabinet with the Christian Democratic Appeal (CDA), with a majority of only two seats. In the general election of 1981, the VVD lost two seats and its partner the CDA lost even more. The cabinet was without a majority and a CDA, Labour and D66 cabinet was formed, falling after only a few months. In 1982, Hans Wiegel left Parliament to become Queen's Commissioner in Friesland and was succeeded by Ed Nijpels. In the general election of 1982 Nijpels' VVD gained ten seats, bringing its total up to 36. Once again, it formed a cabinet with the CDA under CDA Leader Ruud Lubbers. The cabinet began a programme of radical reform of the welfare state, which is still in place today. The VVD lost nine seats in the 1986 election but the cabinet nonetheless retained its majority. The losses were blamed on Nijpels, who stood down as leader of the VVD. He was succeeded by Joris Voorhoeve. In 1989 the CDA–VVD cabinet fell over a minor issue, and the VVD lost five seats in the subsequent election, leaving only twenty two. The VVD was kept out of government, and Voorhoeve stood down and was succeeded by the charismatic intellectual Frits Bolkestein.

1994 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Болкештейннің VVD партиясы 1994 жылғы Нидерландтағы жалпы сайлауда жеңімпаздардың бірі болды: партия тоғыз орын алды. Ол Лейбористтер партиясымен (PvdA) және либералды-әлеуметтік демократтармен (D66) теңдесі жоқ үкімет құрды. Вим Кок басқарған "көк кабинеті" 1918 жылдан бері христиандық партияларсыз алғашқы голланд үкіметі болды. Болкештейн көптеген алдыңғылары сияқты парламентте қалды. Оның саяси стилін кейбіреулер "өз үкіметіне қарсы оппозиция" деп сипаттады. Бұл стиль өте сәтті болды және VVD 1998 жылғы сайлауда тағы жеті орынға ие болды, парламентте отыз сегіз орынмен екінші ірі партия атанды. VVD Лейбористтер партиясы және D66 партиясымен бірге екінші көк кабинетін құрды. Болкештейн 1999 жылы Еуропалық комиссар болу үшін Нидерланд саясатынан кетіп қалды. Оның орнына технократтық және либералды-әлеуметтік бағыттағы Ханс Дайксталь келді. 2002 жылғы өткір поляризацияланған Нидерландтың жалпы сайлауында Пим Фортуйннің өркендеуі мен қазасы басым болды, VVD он төрт орыннан айырылып, жиырма төрт орын қалды. Дегенмен, VVD Христиандық-демократиялық шақыру және Пим Фортуйн тізімімен (LPF) бірге кабинетке кірді. Диксталь орнынан бас тартып, оның орнына бұрынғы қаржы министрі Геррит Зальм тағайындалды. Бірнеше айдан кейін Зальм Пим Фортуйн Лист министрлері Эдуард Бомхофф пен Герман Хайнсбрук арасындағы қақтығыстан кейін Бірінші Балкененде кабинетін "тоқтатты". 2003 жылғы жалпы сайлауда Геррит Зальм жетекші кандидат болған VVD төрт орынға ие болды, барлығы жиырма сегіз орын. Партия Фортуйнның иммиграция және интеграция жөніндегі ұсыныстарының көпшілігін қабылдап, одан да жақсы нәтиже күтті. VVD екінші Балкененде кабинетіне қарсылық білдіріп кірді, Зальм қаржы министрі және вице-премьер ретінде қайта оралды. 2004 жылдың 2 қыркүйегінде Өкілдер палатасының мүшесі Герт Вилдерс парламенттік көшбасшы Ван Арценмен келіспеушіліктерден кейін партиядан шықты. Ол Өкілдер палатасында тәуелсіз ретінде жұмыс істеуді таңдады. 2004 жылдың 27 қарашасында Геррит Зальмды көшбасшы ретінде Парламент Мәжілісіндегі VVD көшбасшысы Жозиас ван Арцен алмастырды. 2006 жылы партия муниципалдық сайлауда көптеген орындарды жоғалтып, парламенттік көшбасшы Жозиас ван Арценді отставкаға кетуге мәжбүр етті. Виллиброрд ван Бек кейіннен уақытша парламенттік көшбасшы болып тағайындалды. Партия басшылығы үшін өткен сайыста Марк Рютте Рита Вердонк пен Желке Вениндаалды жеңіп, көшбасшы болып сайланды. 2006 жылғы жалпы сайлау VVD үшін жақсы басталмады: Марк Рютте өзінің парламенттік партиясы тарапынан науқанда көзге түспегені үшін сынға ұшырады және ол сол кездегі премьер-министр Ян Петер Балкененде мен Лейбористтер партиясының Вуттер Босы арасындағы екіұрыстың назарынан ауыстыра алмады. Алайда, VVD науқаны салыстырмалы түрде кеш басталды. Сайлау сауалнамалары VVD үшін шығын көрсетті; бұрынғы VVD вице-премьері Ханс Вигель бұған VVD-нің нашар науқанын кінәлады, бұл жыл басында Марк Рютте мен Рита Вердонк арасындағы VVD басшылығы үшін өткен қызу бәсекеден туындады. Вердонк вице-премьер лауазымына үміттенеді, ал кабинет лауазымдары әдетте VVD саяси көшбасшысымен шешіледі. Сайлау күні партия 22 орынға жететін дауыс жинады, яғни 6 орыннан айырылды. 2006 жылдың 27 қарашасында ресми сайлау нәтижелері жарияланғаннан кейін, басымдық дауыс беру туралы да белгілі болды, бұл тізімдегі екінші кандидат Рита Вердонктың VVD-нің жетекші кандидаты Марк Рюттеге қарағанда көп дауыс алғанын көрсетті. Рютте 553 200 дауыс алса, Вердонк 620 555 дауыс алды. Бұл Вердонкты партия басшылығын тексеруге арналған партиялық комиссияны шақыруға итермеледі, себебі ол жалпы сайлауда Рюттеге қарағанда көп дауыс жинады, бұл партияда қысқа мерзімді дағдарыс тудырды. Дағдарыстың алдын алу үшін Рютте өзінің басшылығына ультиматум қойды, оны Вердонк партия комиссиясы туралы ұсынысын қабылдамай, келісуге мәжбүр етті. 2007 жылы VVD-ның ішкі жанжал белгілері бұқаралық ақпарат құралдарында жалғасты. 2007 жылдың маусым айында бұрынғы VVD министрі Деккер өткен сайлау туралы есеп ұсынды, бұл VVD-де нақты басшылық рөлдері жоқ екенін көрсетті, алайда есеп партияның жоғалтулары үшін кінәлі адамдарды атамады. 2007 жылдың қыркүйегінде Вердонк партияны сынға алғаннан кейін, ол парламенттік фракциядан шығарылды, содан кейін татуласу әрекеттері сәтсіз болғаннан кейін партия мүшелігінен бас тартты. Содан кейін Вердонк өзінің "Нидерландқа мақтандығым" атты саяси қозғалысын бастады. Вердонктың шығуынан кейін жүргізілген сауалнамалар VVD келесі сайлауда парламенттік орындарының онға жуығын жоғалтатынын көрсетті. VVD партиялық кеңесінің төрағасы Ян ван Занен 2007 жылдың қарашасында 2008 жылдың мамырында, өкілеттігі аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кететінін жариялады. Кеңестің қалған бөлігі де отставкаға кететінін хабарлады. Оның хабарламасы күніне ардагер мүше Ханс Вигель кеңеске Вердонкты партияда ұстай алмағаны үшін отставкаға кететінін талап етті. Вигель VVD либералды-демократтық партиясы 66, Герт Вилдерстің "Бостандық партиясы" және Рита Вердонктың "Нидерландқа мақтандығым" қозғалысын қамтитын үлкен либералды қозғалыстың бөлігі болуы керек екенін де айтты, бірақ бұл идеялар басқалардан көп қолдау таппады. 2008 жылы VVD жаңа партия төрағасын, Роттердамның келе жатқан мэрі Иво Опстелтенді таңдады. Марк Рютте партияның алпысыншы жылдығын тойлау кезінде 1980 жылдардың басында қабылданған партияның негізгі бағдарламасын жаңартып, жаңа қағидаларды партия мүшелерінің күзендегі конгресінде қарауға ұсынатынын жариялады. 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін VVD 31 орынмен ең ірі партия атанды және Христиандық-демократиялық шақырумен қолдау көрсетілген оңшыл центристтік Бірінші Рютте кабинетінің жетекші партиясы болды, Герт Вилдерстің "Бостандық партиясы" көпшілікті құруға көмектесті. Рютте 2010 жылдың 21 қазанында премьер-министр ретінде қызметке кірді. Бұл VVD үкіметке жетекшілік еткен алғашқы рет болды, сонымен қатар 92 жылдан бері либералды басшылықтағы алғашқы үкімет болды. Алайда, 2012 жылдың 21 сәуірінде "Бостандық партиясымен" жаңа бюджет кесімі бойынша келісімге келе алмағаннан кейін үкімет тұрақсыз болды және Марк Рютте 2012 жылы жаңа сайлау өтетінін болжады. Сайлау күні, 12 қыркүйекте 2012 жылы VVD парламенттегі ең ірі партия болып қала берді, 41 орын жеңіп алды, 10 орынға өсім болды. 2012 жылғы жалпы сайлаудан кейін VVD Лейбористтер партиясымен коалиция құрып, кіші коалициялық серігі болды. Бұл коалиция толық мерзімге созылды, бірақ 2017 жылғы сайлауда көпшілігін жоғалтты; VVD өзі 8 орын жоғалтты, бірақ 33 орынмен ең ірі партия болып қала берді. Рютте тағы да премьер-министр болды, Христиандық-демократиялық шақыру, D66 және Христиандық одақпен оңшыл жасыл кабинет құрды. 2021 жылдың наурыз айында VVD жалпы сайлауда жеңіске жетіп, 150 орынның 34-ін қамтыды. 2010 жылдан бері биліктегі премьер-министр Марк Рютте төртінші VVD басқаратын коалиция құрды. Рютте IV кабинеті көші-қон саясаты бойынша келіспеушіліктерге байланысты тарап кеткеннен кейін, 22 қараша 2023 жылға жаңа сайлау тағайындалды. Рютте сайлаудан кейін VVD басшысы лауазымынан бас тартатынын және Нидерланд саясатын тастайтынын жариялады. Дилан Есилгөз 2023 жылдың тамызында басшылық сайлауда қарсыласы болмағандықтан партияның жаңа басшысы болды. 2023 жылғы Нидерландтың жалпы сайлауынан кейін VVD Өкілдер палатасында 24 орынға дейін қысқартылды, бұл 2006 жылғы Нидерландтың жалпы сайлауынан бергі ең нашар көрсеткіші болды.

Bolkestein's VVD was one of the winners of the Dutch general election of 1994: the party gained nine seats. It formed an unprecedented government with the Labour Party (PvdA) and the social liberal Democrats 66. The so called "purple cabinet" led by Wim Kok was the first Dutch government without any Christian parties since 1918. Like many of his predecessors, Bolkestein remained in parliament. His political style was characterised by some as "opposition to one's own government". This style was very successful and the VVD gained another seven seats in the 1998 election, becoming the second largest party in parliament with thirty eight seats. The VVD formed a second Purple cabinet with the Labour Party and D66. Bolkestein left Dutch politics in 1999 to become European Commissioner. He was replaced by the more technocratic and social liberal Hans Dijkstal. In the heavily polarised Dutch general election of 2002, dominated by the rise and murder of Pim Fortuyn, the VVD lost fourteen seats, leaving only twenty four. The VVD nonetheless entered a cabinet with the Christian Democratic Appeal and the Pim Fortuyn List (LPF). Dijkstal stood down and was replaced by the popular former Minister of Finance Gerrit Zalm. After a few months, Zalm "pulled the plug" on the First Balkenende cabinet, after infighting between Pim Fortuyn List ministers Eduard Bomhoff and Herman Heinsbroek. In the subsequent general election of 2003, the VVD with Gerrit Zalm as lead candidate gained four seats, making a total of twenty eight. The party had expected to do much better, having adopted most of Fortuyn's proposals on immigration and integration. The VVD unwillingly entered the Second Balkenende cabinet with Zalm returning as Minister of Finance and as Deputy Prime Minister. On 2 September 2004, Geert Wilders, a Member of the House of Representatives, left the party after a dispute with Parliamentary leader Van Aartsen. He chose to continue as an Independent in the House of Representatives. On 27 November 2004 Gerrit Zalm was succeeded as Leader by the Parliamentary leader of the VVD in the House of Representatives Jozias van Aartsen. In 2006, the party lost a considerable number of seats in the municipal elections, prompting parliamentary leader Jozias van Aartsen to step down. Willibrord van Beek was subsequently appointed parliamentary leader ad interim. In the subsequent party leadership run off Mark Rutte was elected as the leader, defeating Rita Verdonk and Jelleke Veenendaal. The general election of 2006 did not start off well for the VVD: Mark Rutte was criticised by his own parliamentary party for being invisible in the campaign, and he was unable to break the attention away from the duel between then Prime Minister Jan Peter Balkenende of the Christian democrats and Wouter Bos of the Labour Party. However, the VVD's campaign started relatively late. The election polls showed losses for the VVD; the former VVD deputy Prime Minister Hans Wiegel blamed a poor VVD campaign for this, caused by the heavily contested VVD leadership run off between Mark Rutte and Rita Verdonk earlier in the year. Verdonk had her eyes on the deputy minister post, while cabinet posts are normally decided upon by the political leader of the VVD. On election day, the party received enough votes for twenty two seats, a loss of six seats. When the official election results were announced on Monday 27 November 2006, preferential votes became known as well, showing that Rita Verdonk, the second candidate on the list, had obtained more votes than the VVD's lead candidate, Mark Rutte. Rutte had received 553,200 votes, while Verdonk had received 620,555. This led Verdonk to call for a party commission that would investigate the party leadership position, as a consequence of the situation of her obtaining more votes in the general election than Rutte, creating a short lived crisis in the party. A crisis was averted when Rutte called for an ultimatum on his leadership, which Verdonk had to reconcile to, by rejecting her proposal for a party commission. During 2007, signs of VVD infighting continued to play in the media. In June 2007, the former VVD minister Dekker presented a report on the previous election, showing that the VVD lacked clear leadership roles, however the report did not single out individuals for blame for the party's losses. After Verdonk renewed her criticism of the party in September 2007, she was expelled from the parliamentary faction, and subsequently relinquished her membership of the party, after reconciliation attempts had proven futile. Verdonk started her own political movement, Proud of the Netherlands, subsequently. In opinion polls held after Verdonk's exit, the VVD was set to lose close to ten parliamentary seats in the next election. Jan van Zanen, chairman of the VVD's party board, announced in November 2007 that he would step down in May 2008, a year before his term would end. The rest of the board also announced that they would step down. On the same day of his announcement, honorary member Hans Wiegel called for the resignation of the board, because it could not keep Verdonk in the party. Wiegel also opined that the VVD should become part of a larger liberal movement, that would encompass the social liberal Democrats 66, the Party for Freedom of Geert Wilders and Rita Verdonk's Proud of the Netherlands movement, although he found little resonance for this ideas from others. In 2008, the VVD chose a new party chairman, Ivo Opstelten, the outgoing mayor of Rotterdam. Mark Rutte announced at the celebration of the party's sixth decennial that he would rewrite the foundational programme of the party that was enacted in the early 1980s, and offer the new principles for consideration by the party's members in the fall congress. After the 2010 general election the VVD became the largest party with 31 seats and was the senior party in a centre right minority First Rutte cabinet with the Christian Democratic Appeal supported by the Party for Freedom of Geert Wilders to obtain a majority. Rutte was sworn in as Prime Minister on 21 October 2010. Not only was it the first time that the VVD had led a government, but it was the first liberal led government in 92 years. However, on 21 April 2012, after failed negotiations with the Party for Freedom on renewed budget cuts, the government became unstable and Mark Rutte deemed it likely that a new election would be held in 2012. On election day, 12 September 2012, the VVD remained the largest party in Parliament, winning 41 seats, a gain of 10 seats. After the 2012 general election, the VVD entered into a ruling coalition with the Labour Party as its junior coalition partner. This coalition lasted a full term, but lost its majority at the 2017 election; the VVD itself lost eight seats, though remained the largest party with 33. Rutte became Prime Minister again, forming a centre right green cabinet with the Christian Democratic Appeal, Democrats 66 and the Christian Union. In March 2021, VVD was the winner of the general election, securing 34 out of 150 seats. Prime Minister Mark Rutte, in power since 2010, formed his fourth VVD led coalition. After the cabinet Rutte IV broke down due to disagreements over migration policy, and new elections were called for 22 November 2023. Rutte announced that following the election he would step down as leader of the VVD and that he would leave Dutch politics. Dilan Yesilgöz became the new leader of the party in August 2023 after running unopposed in the leadership election. Following the 2023 Dutch General Election the VVD was reduced to 24 seats in the House of Representatives, their worst since the 2006 Dutch general election.

Этимология

VVD бастапқыда Еңбек партиясы ішіндегі Бостандық партиясы мен еркін ойлы демократиялық қарсыластардың бірігуінен құралды. Бұл аталымда екі тенденция да – классикалық либерализм («Бостандық») және әлеуметтік либерализм («Халық партиясы», «Демократия») көрініс тапқан. Либералдық партия болғанына қарамастан, VVD өзін ашық түрде «либералды» деп атамады, себебі Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалыптасқан либерализмге қатысты кейбір теріс пікірлер әлі де сақталып қалған. Атының ағылшын тілінен ең көп тараған сөзбе-сөз аудармасы – «Бостандық және демократия үшін халық партиясы».

Идеология және саясат

VVD консервативті-либералды, либералды-консервативті, консервативті және классикалық либералды деп сипатталады. VVD өзін либералды философияға негізделген партия деп жариялайды. Дәстүрлі түрде, бұл партия барлық голланд саяси партияларының арасында "еркін нарықтың" ең жақтаушысы болып табылады, саяси, экономикалық либерализмді, классикалық либерализмді, мәдени либерализмді қолдайды; сонымен қатар, ол әл-ауқат мемлекеті идеясына да берілген. 1971 жылдан кейін партия популистік сипатқа ие болды, бірақ консервативті-либералды элементтердің бір бөлігі сақталды. Сайлаушылардың 52% Рюттеге, ал 46% Вердонкке дауыс берді.

ЕО институттарында өкілдік ету

Еуропалық парламентте VVD Renew Europe тобында бес депутат өкілдік етеді. Еуропалық Өңірлер Комитетінде VVD Renew Europe CoR тобында, 2020-2025 жылдарға арналған мандат бойынша бір толық және екі орынбасар мүшесі бар. Мартин ван Гройтхуййсен ЭКОН комиссиясының үйлестірушісі.

Облыстық үкімет

ВВД 12 Корольдік комиссарлардың үшінші бөлігін құрайды. VVD Утрехттен басқа барлық провинциялық атқарушы кеңестерінің (Gedeputeerde Staten) құрамына кіреді. Төмендегі суретте 2003, 2007, 2011, 2015 және 2019 жылдардағы провинциялық сайлаулардың нәтижелері провинциялар бойынша көрсетілген. Ол VVD партиясының күшті аймақтарын көрсетеді, атап айтқанда Солтүстік және Оңтүстік Голландия, Утрехт және Флеволанд провинцияларының (бір бөлігі) және Солтүстік Брабант және Гелдерланд провинцияларынан тұратын Рандстад қалалық аймағы. Партия Фризеланд, Гронинген және Оверайссель сияқты солтүстік шеткі провинцияларда, сондай-ақ Зеландия және Лимбург сияқты оңтүстік шеткі провинцияларда әлсіз.

Провинция20032007201120152019
Дауыс Үлесі Орын саны Дауыс Үлесі Орын саны Дауыс Үлесі Орын саны Дауыс Үлесі Орын саны Дауыс Үлесі Орын саны
Дренте18.0%16.8%19.0%15.2%13.1%
Флеволанд22.7%22.8%22.9%16.7%13.2%
Фризеланд10.9%10.8%13.8%11.0%9.4%
Гелдерланд16.9%16.6%19.1%15.8%14.0%
Гронинген13.4%11.7%13.2%9.2%8.5%
Лимбург14.5%14.5%16.0%11.5%10.2%
Солтүстік Брабант19.0%18.9%20.8%17.5%16.2%
Солтүстік Голландия23.0%22.7%22.3%18.6%14.5%
Оверайссель13.7%13.6%15.8%12.4%12.9%
Оңтүстік Голландия21.4%20.3%20.7%17.6%15.7%
Утрехт20.7%20.1%22.1%17.5%15.3%
Зеландия14.5%14.5%16.8%13.5%10.3%

Источник: www.verkiezingsuitslagen.nl

Муниципальдік үкімет

Нидерландыдағы 380 қала әкімінің 119-ы 2018 жылдан бері VVD партиясының мүшесі. Бұдан өзге, партияда шамамен 250 қалалық кеңес мүшесі және 1100 муниципалитет кеңесінің мүшесі бар. VVD бірнеше ірі қаланың әкімдерін қамтамасыз етеді.

Сайлаушылар

Тарихи тұрғыдан алғанда, VVD сайлаушыларының көп бөлігі діннен алыс орта және жоғарғы сынып өкілдерінен құралды, сонымен қатар кәсіпкерлердің ықпалды қолдауына ие болды. Вигель басшылығымен VVD жұмысшы табының сайлаушыларын қамтуға тырысты.

Ұйымдастыру құрылымы

VVD-нің ең жоғары органы – Бас Ассамблея, онда қатысқан барлық мүшелердің бір дауысы болады. Ол әдетте жылына екі рет шақырылады. Ол партия басқармасын тағайындайды және партия бағдарламасын бекітеді. Бірінші палата, екінші палата және Еуропалық Парламентке кандидаттар тізімі интернет, телефон немесе пошта арқылы дауыс беру жолымен барлық мүшелердің қатысуымен өткізілетін референдум арқылы анықталады. Егер тізімге қарсылық туса, кандидаттар тізімінің жетекші кандидаты алдын ала жеке референдумда тағайындалады. 2002 жылдан бері Бас Ассамблея басқа да мәселелер бойынша референдум жариялауға құқылы. Қазіргі басқарма төрағасы осылай сайланды. Партия Кеңесі – партияның аймақтық бөлімшелерінде мүшелер сайлаған 90-ға жуық мүшеден тұрады, ол Бас Ассамблеяның отырыс өткізбейтін айларында партия басқармасына кеңес береді. Бұл партия ішіндегі маңызды платформа. Партия басқармасы партияның күнделікті жұмыстарын жүзеге асырады.

Байланысты ұйымдар

VVD-мен серіктестік келісімшарты бар тәуелсіз жастар ұйымы – "Жастар ұйымы Бостандық және Демократия" (Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie, JOVD), ол Еуропалық Одақтың Либералды жастар қозғалысының және Либералды және радикалдық жастардың халықаралық федерациясының мүшесі. VVD білім беру институты – Хая ван Сомерен қоры. Телдерс қоры – партияның ғылыми институты және ол әр екі айда бір рет "Либеральдық аян" журналын жариялайды. Партия "Либер би" журналын екі айда бір рет шығарды.

Халықаралық ұйымдар

VVD Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы партиясының және Либералдық интернационалдың мүшесі.

Басқа тараптармен қарым-қатынастар

ВВД әрқашан өте тәуелсіз партия болған. VVD Еуропа және халықаралық деңгейде социал-либералды «Демократтар 66» партиясымен ынтымақтасады. Оның Христиан-демократиялық шақыру және оның христиан-демократиялық ізашарларымен ұзақ жылдардан бері коалиция құру тарихы бар, бірақ 1994 жылдан 2002 жылға дейін және 2012 жылдан 2017 жылға дейін социал-демократиялық Еңбек партиясымен бірге үкімет құрған. VVD Нидерландтың көппартиялық демократия институтының құрамына кіреді, бұл жеті нидерландтық саяси партиялардың демократияға көмек көрсету ұйымы.