Голланд кабинетінің тұрақсыз кезеңі (2002-2003)

Кіріспе

Голландия кабинеті (2002–2003)

Бірінші Балкененде кабинеті – 2002 жылдың 22 шілдесінен 2003 жылдың 27 мамырына дейін Нидерланд үкіметінің атқарушы органы. Кабинет 2002 жылғы сайлаудан кейін христиандық демократиялық Христиандық демократиялық шақыру (CDA), ұлтшыл Пим Фортуйн тізімі (LPF) және консервативті либералды Халық еркіндігі мен демократия партиясы (VVD) тарапынан құрылды. Кабинет оңшыл коалиция болып табылды және Өкілдер палатасында айқын көпшілікке ие болды, христиандық демократ Ян Петер Балкененде премьер-министр ретінде қызмет етті. Танымал экономист Эдуард Бомхофф Премьер-министрдің орынбасары және Денсаулық сақтау, әл-ауқат және спорт министрі, ал көрнекті либерал саясаткер Йохан Ремкес Премьер-министрдің орынбасары және Ішкі істер мен Корольдік қатынастар министрі болды. Кабинет тұрақсыз 2000-шы жылдардың басында қызмет етті. Ішкі саясатта Пим Фортуйннің қазасының салдарымен, ал халықаралық аренада терроризмге қарсы соғыстың басталуымен күресуге тура келді. Кабинет бірнеше ірі ішкі жанжалдарға тап болды, оның ішінде бірнеше министрлер отставкаға кетті. Пим Фортуйн тізімінің мүшелері арасындағы ішкі жанжалдар кабинеттің 2002 жылдың 16 қазанында, қызмет еткеніне 87 күннен кейін құлауына әкелді, ал ол 2003 жылғы сайлаудан кейін жаңа үкімет құрылғанға дейін уақытша өкілеттіктермен жұмыс істеді.

Құрылу

2002 жылдың 17 мамырында Королева Беатрикс Мемлекеттік кеңес мүшесі Пит Хайн Доннерді (CDA) «информатор» ретінде тағайындады, ол жаңа үкімет құру мүмкіндіктерін зерттеу үшін шақырылды. CDA, LPF және VVD арасындағы коалиция VVD-нің бастапқы қарсылығына қарамастан, салыстырмалы түрде жылдам құрылды. 4 шілдеге дейін егжей-тегжейлі коалициялық келісімге қол жеткізілді және Королева CDA тізімінің жетекшісі Ян Петер Балкенендені жаңа кабинет құруға «форматор» ретінде тағайындады. Кабинет 16 шілдеде жарияланды және 22 шілдеде ант берді. Бірінші Балкененде кабинеті 14 министр мен 14 мемлекеттік хатшыдан тұрды, әр лауазым коалициялық партиялардың біріне бөлінді. Министрлердің әрқайсысы Әділет министрлігіне қарасты бөлімді басқарды, «шетелдіктер саясаты және интеграция» мәселесімен айналысатын «портфелі жоқ министр» ерекшелік болды.

Оқиғалар мен жанжалдар

Баланкенде кабинетінің бірінші кезеңі бастапқыда өте тұрақсыз болды. Сайлаулар Пим Фортуйн Листінің жетекшісі Пим Фортуйннің қазасынан кейін, жақын арада өткізілді. Нидерландыдағы жағдай шиеленісіп, эмоциялар қайнап тұрды. LPF үлкен жеңіске жетті, бірақ кабинеттік жұмыстың өзіне дайын болмады. 27 кабинет мүшесінің тек үш еуі ғана бұрынғы үкіметтік тәжірибесіне ие болды, бұл оның ұзаққа соқпауы мүмкін деген күмәнді тудырды. Көрінетіндей, жеке басының қақтығыстары мен LPF кабинет мүшелерінің жалпы тәжірибесіздігі салдарынан кабинет екі айдан астам уақыт өткен соң тез құлдырады.

Мемлекеттік хатшы Бижлуттың отставкаға кетуі

Жаңа үкіметтегі алғашқы дау-жанжал оның қызметке кіріскеннен кейін тоғыз сағат өткен соң туды. Әлеуметтік мәселелер және жұмыспен қамту жөніндегі мемлекеттік хатшы, LPF мүшесі Филомена Бижлут, RTL 4 телеарнасының 1982 және 1983 жылдары Суринам әскери диктаторы Деси Бутерсенің жасақ құрамында болғаны туралы хабарламасынан кейін отставкаға кетті. Бұл оқиға жасақ "Желтоқсан қаны" деп белгілі саяси құқық бұзушылықтар жасаған кезеңде болды. Суринамда туған Бижлут жасаққа қатысқанын ешқашан жоққа шығармаған, бірақ ол "Желтоқсан қанынан" бұрын оны тастап кеткенін айтқан.

LPF ішіндегі билік күрестері және министрлер кабинетінің отставкасы

Сайлаудан кейінгі айларда ЛПФ әртүрлі фракциялар арасындағы билік күресінен зардап шекті. Маңызды оқиға – иммиграция және интеграция министрі Хилбранд Навийннің өлім жазасын қолдайтынын мәлімдеуі болды. Министрлер кабинеті ресми түрде өлім жазасына қарсы болды. Навийн бұл мәлімдемені ЛПФ басшысы ретінде жасағанын айтты. Партия өз кезегінде өлім жазасына қарсы екенін мәлімдеді. Навийн бұл жеке пікір екенін айтқанда қатты сынға ұшырады, себебі коалициялық үкіметтегі министрдің партия мүшесі ретінде, өз министрлік өкілеттігінен тыс пікір білдіруі қалыпты жағдай саналды. Қыркүйек және қазан айларында Герман Хайнсбрук жаңа партия құру және үкіметтен кету мүмкіндігі туралы көпке таратты. Бұл оның және оның қолдаушылары Стивен ван Эйк пен Бомхофф арасында шиеленіс тудырды. VVD басшысы Зальм ЛПФ министрлерін Бомхофф пен Хайнсбрукты алмастыруға көндіруге тырысты, бірақ оның басты мақсаты – осы отставкаларды жаңа сайлауға шақыруға және Фортуйнның қазасынан кейін VVD партиясының сайлаудағы ауыр шығындарын өтеуге пайдалану болды. Бомхоффтың ескертулерін елемеген басқа ЛПФ министрлері осы ұсынысқа келісіп, Бомхофф пен Хайнсбрукқа 16 қазанда отставкаға кетуді бұйырды. Сонымен бірге Зальм, қалған ЛПФ министрлеріне берген уәдесін бұзып, Бомхофф пен Хайнсбруктың орнын толтыруға келіспеді және жаңа сайлау жариялады. Корольмен кездесулер отставкадан кейін бір аптадан соң ғана өтті, себебі ол жерлеуден кейін бірден Италияға аттанған еді. 21 қазанда ол отставканы қабылдады және 22 қаңтар 2003 жылы жаңа сайлаулар тағайындалды. Кабинет Бомхофф пен Хайнсбруксыз, екінші Балкененде кабинеті құрылғанға дейін, уақытша үкімет ретінде қызметін жалғастырды. 2002 жылдың 12 желтоқсанында Бенк Корталс құрылыс саласындағы жемқорлыққа қатысты тергеу комиссиясы оны өткен үкімет кезінде Төменгі палатаға жалған ақпарат берген деп айыптағаннан кейін қорғаныс министрі лауазымынан кетті. Ол отставкаға кеткеннен кейін де бұл айыптауларды жоққа шығарғанын мәлімдеді. Келесі сайлаудан кейін ЛПФ Өкілдер палатасындағы орындарының үштен екі бөлігін жоғалтты. Партия Голландия саясатында маңызды күшке айналмады және 2008 жылы таратылды. 87 күндік мерзім (бірінші және соңғы күндерді толық есептегенде, ал кейін бірнеше айға созылған "уақытша" функциясын ескермегенде) Хендрикус Колиеннің бесінші кабинетінен (25 шілде 1939 – 10 тамыз 1939) бері ең қысқасы болды.

Іс-шаралар

Бұрынғы үкімет бастаған норка шаруашылығына тыйым салу жобасын күштен шығару. Еуропалық Одақтың кеңеюін мақұлдау. АҚШ-тың Иракқа басып кіру жоспарына қолдау көрсету. Ad Melkert-тің Melkertbanen субсидияланатын жұмыс орындары бағдарламасын қысқарту. Кез келген күту тізімін қысқарту мақсатында, кейбір танымал медициналық араласуларға (тізе және жамбас ауыстыру, катаракта операциялары) баға бақылауын жою. Қорғаныс жүйесін қайта ұйымдастыру, соның ішінде бюджетті қысқарту және 4800 жұмыс орнын жою. Қоғамдық көлікке жұмсалатын қаражатты 39 миллион еуроға азайту. Денсаулық сақтау және басқа да бірнеше салаға қаражатты арттыру арқылы көптеген мемлекеттік департаменттердің бюджетін қысқарту.

Министрлер кабинетінің мүшелері

Министрлердің лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Доктор Ян Петер Балкененде (1956 ж.т.) Премьер-министр Бас істер 22 шілде 2002 ж. – 14 қазан 2010 ж. Христиан-демократиялық шақыру Йохан Ремкес (1951 ж.т.) Премьер-министрдің орынбасары Ішкі істер және Корольдік қатынастар 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Министр 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Доктор Эдуард Бомхофф (1944 ж.т.) Министр Денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау және спорт 22 шілде 2002 ж. – 16 қазан 2002 ж. Пим Фортуйн тізімі Премьер-министрдің орынбасары Роэлф де Буер (1949 ж.т.) Көлік және су шаруашылығы 18 қазан 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Министр 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Яап де Хооп Шеффер (1948 ж.т.) Министр Сыртқы істер 22 шілде 2002 ж. – 3 желтоқсан 2003 ж. Христиан-демократиялық шақыру Ханс Хоогерворст (1956 ж.т.) Министр Қаржы 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Министр Экономикалық істер 16 қазан 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пиет Хейн Доннер (1948 ж.т.) Министр Әділет 22 шілде 2002 ж. – 21 қыркүйек 2006 ж. Христиан-демократиялық шақыру Герман Хейнсбрук (1951 ж.т.) Министр Экономикалық істер 22 шілде 2002 ж. – 16 қазан 2002 ж. Пим Фортуйн тізімі Бенк Кортхальс (1944 ж.т.) Министр Қорғаныс 22 шілде 2002 ж. – 12 желтоқсан 2002 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Хенк Камп (1952 ж.т.) 12 желтоқсан 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Министр Тұрғын үй шаруашылығы, кеңістіктік жоспарлау және қоршаған орта 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Аарт Ян де Геус (1955 ж.т.) Министр Денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау және спорт 16 қазан 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Христиан-демократиялық шақыру Министр Әлеуметтік істер және жұмыспен қамту 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Мария ван дер Ховен (1949 ж.т.) Министр Білім беру, мәдениет және ғылым 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Христиан-демократиялық шақыру Доктор Сес Верман (1949 ж.т.) Министр Ауыл шаруашылығы, табиғат және балық шаруашылығы 22 шілде 2002 ж. – 1 шілде 2003 ж. Христиан-демократиялық шақыру Портфелі жоқ министр Лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Хилбранд Навейн (1948 ж.т.) Министр Әділет • Иммиграция және босқындар • Интеграция • Ұсақ азшылықтар 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Мемлекеттік хатшылар Лауазымы/Министрлік/Портфельдері Қызмет мерзімі Партиясы Роб Хессинг (1942 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Ішкі істер және Корольдік қатынастар • Қоғамдық қауіпсіздік • Төтенше жағдайлар • Төтенше жағдайларды басқару 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Агнес ван Арденне (1950 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Сыртқы істер • Даму ынтымақтастығы 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Христиан-демократиялық шақыру Атцо Николаи (1960–2020) • Еуроодақ • Бенилюкс 22 шілде 2002 ж. – 7 шілде 2006 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Стивен ван Эйк (1959 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Қаржы • Фискалдық саясат • Салық және кеден • Үкіметтік бюджет 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Йооп Вейн (1969 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Экономикалық істер • Сауда және экспорт • Тұтынушылардың қорғалуы • Телекоммуникация • Пошта қызметі • Туризм 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Христиан-демократиялық шақыру Сес ван дер Кнаап (1951 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Қорғаныс • Адам ресурстарын басқару • Жабдықтар 22 шілде 2002 ж. – 18 желтоқсан 2007 ж. Христиан-демократиялық шақыру Клеменс Росс ван Дорп (1957 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау және спорт • Қарлыларға күтім • Жастарға күтім • Мүгедектер саясаты • Медициналық этика • Спорт 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Христиан-демократиялық шақыру Марк Рютте (1967 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Әлеуметтік істер және жұмыспен қамту • Әлеуметтік қамсыздандыру • Жұмыссыздық • Кәсіби қауіпсіздік • Әлеуметтік қызметтер 22 шілде 2002 ж. – 17 маусым 2004 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Филомена Бейлхаут (1957 ж.т.) • Отбасы саясаты • Теңдік • Эмансипация 22 шілде 2002 ж. – 24 шілде 2002 ж. Пим Фортуйн тізімі Кхи Лянг Фоа (1955 ж.т.) 9 қыркүйек 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Аннетте Нейс (1961 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Білім беру, мәдениет және ғылым • Жоғары білім беру • Ересектерге білім беру • Ғылым саясаты 22 шілде 2002 ж. – 9 маусым 2004 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Сес ван Леувен (1951 ж.т.) • Бұқаралық ақпарат құралдары • Мәдениет • Өнер 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Мелани Шульц ван Хаген (1970 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Көлік және су шаруашылығы • Қоғамдық инфрақұрылым • Қоғамдық көлік • Әуе тасымалы • Теміржол тасымалы • Су шаруашылығы • Ауа райы болжамы 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Азаттық және демократия үшін халық партиясы Ян Одинк (1944–2018) Мемлекеттік хатшы Ауыл шаруашылығы, табиғат және балық шаруашылығы • Балық шаруашылығы • Ормандар • Жануарлардың әл-ауқаты 22 шілде 2002 ж. – 27 мамыр 2003 ж. Пим Фортуйн тізімі Питер ван Геел (1951 ж.т.) Мемлекеттік хатшы Тұрғын үй шаруашылығы, кеңістіктік жоспарлау және қоршаған орта • Қоршаған орта саясаты 22 шілде 2002 ж. – 22 ақпан 2007 ж. Христиан-демократиялық шақыру