Кіріспе

Қосымша биологиялық фосфорды жою (EBPR) – фосфатты жою үшін белсендірілген шлам жүйелеріне қолданылатын сарқынды суларды тазарту конфигурациясы. EBPR-ді іске асырудың ортақ элементі – аэрациялық резервуардың алдында анаэробтық резервуардың болуы (нитрат пен оттегі жоқ). Осы жағдайларда, белсендірілген шламдағы бактериялық қоғамдастықта полифосфат жинақтайтын организмдер (ПЖО) деп аталатын гетеротрофты бактериялар тобы іріктеп байытылады. Келесі аэробтық фазада бұл бактериялар өз жасушаларында полифосфаттың көп мөлшерін жинақтай алады, соның нәтижесінде фосфорды жою күшейеді. EBPR кейбір ПЖО-ның денитрификациялық қабілеттеріне байланысты нитрат бар аноксиялық аймақты қосу арқылы биологиялық азотты жоюды да интеграциялай алады. Жалпы айтқанда, барлық бактериялардың биомассасында фосфордың белгілі бір үлесі (1-2%) болады, себебі ол жасушалық компоненттерде, мысалы, мембраналық фосфолипидтер мен ДНК-да кездеседі. Сондықтан, сарқынды суларды тазарту қондырғысындағы бактериялар сарқынды судағы қоректік заттарды тұтынғанда өседі және фосфор бактериялық биомассаға енгізіледі. ПЖО өскенде, олар жасушалық компоненттер үшін ғана емес, сонымен қатар өз жасушаларында полифосфаттың көп мөлшерін жинақтайды. Осылайша, фосфор жинақтайтын биомассаның фосфор үлесі 5-7% құрайды. Бактериялық аралас культураларда фосфордың мөлшері жалпы органикалық массаның 3-4% дейін жетеді. Егер қосымша химиялық тұндыру жүргізілсе, мысалы, төгілу лимиттеріне жету үшін, P мөлшері жоғары болуы мүмкін, бірақ бұл EBPR-ға әсер етпейді. Бұл биомасса процестің соңында тазартылған судан бөлінеді, осылайша фосфор алынып тасталады. Егер ПЖО EBPR конфигурациясымен іріктеп байытылса, фосфор конвенциялық белсендірілген шлам жүйелеріндегі фосфорды нашар жоюмен салыстырғанда, айтарлықтай көп мөлшерде жойылады.