Кіріспе

1910 жылғы П. Г. Водхаус романы. "Psmith in the City" – П. Г. Водхаус романы, алғаш рет 1910 жылдың 23 қыркүйегінде Адам мен Чарльз Блэк, Лондон баспасында жарық көрді. Бұл әңгіме алғаш рет 1908 жылдың қазаны мен 1909 жылдың наурызы аралығында "The Captain" журналында "The New Fold" деген атпен тізбектеп жарияланды. Онда алғаш рет "Майк" (1909) романында кездескен, крикет ойнауды ұнататын Майк Джексон және оның әдемі киінетін досы Псмиттың оқиғалары жалғасады.

Сюжетке кіріспе

Майк Джексон, крикетші және крикет шежіресінің мұрагері, әкесінің қаржылық қиындықтары туралы хабарды естіп, Кембриджде оқып, крикет ойнау арманынан айырылады және оның орнына "Жаңа Азия банкінде" жұмыс істеуге мәжбүр болады. Банкке келген соң Майк өзінің досы Псмиттің де жаңа қызметкер екенін біледі. Екеуі бірлесіп жағдайды жақсартуға тырысады, сонымен қатар бос уақытында крикет ойнауға да мүмкіндік іздейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Псмиттің әкесі басқаратын командада крикет ойнап, Майк Джон Бикерсдайкті алғаш рет кездестіреді, ол боулингтің артына жүгіріп, Майкты тоқсан сегізінші орында шығарады. Көп ұзамай Майктың әкесі оған үлкен ақша жоғалтып, үйді сатуға тура келетінін және Майкты Кэмбриджге жіберуге болмайтынын айтады. Майк Псмиттің Лондонға жіберілгенін естіп, дәл сол күйде екенін біледі. Майк өзін жалғыз сезініп, үйін сағынады және өзін аяйды, Дулуиктегі қорқынышты бөлмені жалға алады, ал келесі күні өзі жұмыс істеуге келеді Жаңа Азия банкі. Ол пошта бөлімінде Росситер мырзаның қолында жұмыс істейді, ол Баннистер есімді жас жігіттің орнына жұмыс істейді және оны банктің мейірімді қызметкері Уоллер мырзамен дос болады, ол оны түскі асқа шығарады; қайтып келгенде оған Майкпен бірдей бөлімде жаңа қызметкер Псмит қосылады. Олар серуендеуге шығады, ал Псмит өзінің әкесінің қалауы бойынша орналасқанын, демалыс күндері қалады деп ойлаған Бикерсдайкты ренжіткенін айтады. Майк жұмыс берушілерінің екеуіне де қатысы бар екендігін және олардың күшсіз екендігін ойлайды, бірақ Псмит жұмыссызда Бикерсдайкпен ойнауға ниетті екенін хабарлайды, өйткені олардың жұмыс берушісі сияқты, ол да Аға консервативті клубтың мүшесі. Ол сондай-ақ Майктың Клемент мейрамханасындағы пәтерінде бірге тұруға мәжбүр. Сол түні Майк өзінің одақтасы бар екенін сезінді. Олар менеджер Росситерді тыныштандырудың жолын іздеп, Баннистердің футболға құлшыныс танытып, "Манчестер Юнайтед" командасының жанкүйері екенін біледі. Бірнеше апта бойы Псмит бұл білімді Росситермен ұрысуға пайдаланып, Бикерсдайкке ауысады. Ол жігітті олардың клубында қуантады, оның жұмыс орнындағы орны Росситермен достығы арқасында қолға алынбайды және саяси кездесуді бұзады, бұл Бикерсдайктің парламенттің мүшесі болу науқанының бөлігі, оны қасқырлыққа айналдырады. Бикерсдайк Псмитке ашулы, бірақ күшсіз. Псмит Росситер мырзаны тәрбиелеуді жалғастырады, ал Майк оның жұмысына үйреніп кетеді. Біраз уақыттан кейін жаңа адам жұмысқа кіріседі, ал Майкты Касса бөліміне, мистер Уоллер басқарады. Бір күні Псмиттің Майкты "Комрадес" деп шақырғанын естігенде, Уоллер оның жалынды социалист екенін айтады, ал Псмит оны сөйлеуге келіседі. Байқаушы Уоллерге тас лақтыруға барғанда, Майк араласады, және көп ұзамай Псмит пен бұқаралық топқа қатысты жекпе-жек басталады; достары қашады. Сол күні кешкі асқа қайтып келген Майк өте қиын уақыт өткізеді, бірақ Псмит Уоллердің "Тулс-Хилл парламенті" ісінің құжаттарын алады, оның ішінде Мистер Бикерсдайктың кейбір ерекше отты сөздері бар. Бір күні ұлының ауырып қалғанынан уайымдап, Уоллер жалған чекті байқамайды. Адамның жұмысын сақтау үшін Майк кінәлі болады, оны Бикерсдайк жұмыстан босатып, қыздырады. Жұмыстан кейін Псмит Бикерсдайкты түрік моншасына алып барады және Тулс Хилл кітабындағы Бикерсдайктің корольдікке қарсы сөйлеген сөздерін ағызамын деп қорқытады. Бикерсдайк ашуланып, Майкты банкте қалдыруға келіседі. Көп ұзамай ол парламентте тар дауыспен сайланып, кітаптың қауіпін пайдасыз етеді, ал Майк жаңа бөлімге, тұрақты депозиттерге, әлдеқайда жағымсыз орынға ауысады, оны Псмит мырза Уоллермен алмастырады. Көктем мен күн сәулесі жақындаған сайын, Майк ашық ауада және сүйікті крикетіне құмарлық сезіне бастайды. Бір күні оған ағасы Джо шақырады, ол Лордс клубында олардың округі үшін ойнайды. Олар бір адамнан кем, және Майк ойнау керек; ол келіседі, Псмиттен өзінің жаңа басшысына "жүргізуі керек" деп айтуын сұрайды; басшы Мистер Бикерстайкке айтады, ол әдеттегідей ашулы. Майк өзінің жұмысы аяқталғанына сенімді болып, ойынға бар күшін салады. Смит әкесімен бірге ойынға барады. Мистер Смит банк крикет ойнауға кеткен адамдарды мақұлдамайтынына таңғалады; Псмит оны банкте жұмыс істеместен, адвокаттыққа оқуы керек деп сендіреді. Олар ойынға Майк жақсы ойнап, 100 жасқа жеткен кезде келеді. Ойыннан кейін Псмит Майкке Кембриджде заңгерлік оқуды жоспарлап отырғанын, сондай-ақ, әкесі өз мүлкі үшін агент қажет екенін, Майкты қабылдауға дайын екенін, оның бизнес оқып, университетке баруын төлегенін айтады. Мистер Бикерсдайк өзінің клубында демалып, ақыры Псмит пен Майкты жұмыстан босатуды ойлап, қатты қуанды, бірақ Псмит олардың бизнестен зейнетке шығуын жариялағанда, ол одан әрі ашуланды.

Жариялану тарихы

"Жаңа қап" атты әңгіме 1908 жылдың қазан айынан 1909 жылдың наурызына дейін "Капитан" журналында алты бөлімге бөлініп жарияланды және Т. М. Р. Уитвелл суреттерімен безендірілді. Кітап "Лесли Хавергал Брэдшоуға" арналған. Кітаптың алғашқы басылымына Т. М. Р. Уитвелл салған он екі толық беттік сурет енгізілді. Америкалық басылымы 1910 жылдың қараша айында Нью-Йорктегі Macmillan баспасынан импортталған қағаздардан шығарылды. Романнан алынған үзінді 1977 жылы Лондонның Elm Tree Books баспасында және 1985 жылы Pavilion Books баспасында жарық көрген Бенни Гриннің "Крикетке ғашық адамның архиві" антологиясына қосылды. Кітапта "Елементар, менің қымбат Уотсон" фразасының басылымдағы алғашқы нұсқасы қолданылған. Кітапта Псмит шешімге келгеннен кейін былай дейді: "Менің қымбат Холмс, қалай—! Елементар, менің жақыным, толығымен элементар." Бұл фраза 1908 жылдың қараша айында жарық көрген "Капитан" журналындағы сериалдың екінші бөлімінде пайда болды. "Елементар, менің қымбат Уотсон, элементар" фразасы Псмит келесі романында, "Псмит, журналист" кітабында да қолданылады.

Қабылдау

Британ жазушысы Джереми Льюис "Psmith in the City" романын "П. Г. Вудхаустың ең үлкен жетістігі" деп атап, оны "офис өмірін шеберлікпен әшкерелеу" деп сипаттады.

Бейімделулер

Бұл оқиға радио драма ретінде бейімделді, ол алғаш рет 2008 жылдың 19 қыркүйегі мен 10 қазаны аралығында BBC Radio 4 арнасында төрт бөлімнен тұратын серия ретінде көрсетілді, драматургиясын Марси Кахан жазды, ал Әбигейл ле Флеминг өндірді. Актерлік құрамға П. Г. Вудхаус (баяндаушы) рөлінде Саймон Уильямс, Псмит рөлінде Ник Кальдекотт, Майк Джексон рөлінде Инам Мирза, Джон Бикерсдайк рөлінде Стивен Критчлоу, Мистер Уоллер рөлінде Джонатан Тафлер, Баннистер рөлінде Роберт Лонсдейл, Джо Джексон мен Билл рөлінде Дэн Старки, Эдвард Уоллер рөлінде Райан Уотсон, Ада рөлінде Джилл Кардо және Мистер Росситер, Мистер Джексон, Мистер Грегори және жолдас Пребл рөлінде Крис Павло кірді.