Кіріспе

Каннелтон мақта зауыты, сондай-ақ Индиана мақта зауыты деп белгілі, АҚШ-тың Каннелтон қаласында орналасқан АҚШ-тың ұлттық тарихи ескерткіші. 1849 жылы Жаңа Англиядан тоқыма өндірісін кеңейту үшін салынған бұл ғимарат, Аллегей тауларының батысындағы ең ірі өнеркәсіптік құрылыс болып табылады және оны алғашқы өнеркәсіптік сәулетші Томас Александр Теффт жобалаған. 1991 жылы ол ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Қазір ғимаратта тұрғын үйлер орналасқан.

Тарих

Каннелтон мақта зауытының құрылысы 1849 жылы басталып, 1851 жылы аяқталды. Род-Айленд штатының архитекторы Томас Александр Теффт жобалаған және құмтастан салынған бұл зауыт, бір кезде Аллегень тауларының батысындағы АҚШ-тағы ең ірі өнеркәсіптік ғимарат болды. Бастапқыда 400-ге жуық жұмысшы, олардың көп бөлігі әйелдер мен қыздар еді, және жыл сайын 200 000 фунттан астам мақта жіптері мен төрт миллион метр мақта матасы өндірілді. 1890 жылы зауытта жұмыс істеген 309 жұмысшының ішінде тек 78-і ғана ер адамдар болды. 1900 жылға дейін зауытта 18 жасқа толмаған 35 қыз және 19 ұл жұмыс істеді. Зауытты салуға ықпал еткен тұлға – Кентукки штатының Луисвилл қаласынан шыққан белгілі адвокат Хамильтон Смит (1804–1875). Смиттың мақсаты – Лоуэлл, Массачусетс қаласына бақталатын батыс аймағындағы мақта өңдеу орталығын құру еді, бірақ Лоуэлл зауыттарын қоздырған су электр энергиясының орнына, жергілікті өндірілген көмірмен жұмыс істейтін бу машиналарын пайдалану жолымен. Бірақ бұл міндет Смит пен оның серіктестері үшін тым қиын болды, олардың бірі – Салмон П. Чейс, кейін АҚШ-тың қазынашылық хатшысы және АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы болды. Олар екеуі Дартмут колледжінде оқыған кезде дос болып қалыптасқан. Тағы бірі – Индиана штатының федералды судьясы Элиша Миллс Хантингтон. 1851 жылы зауытты басқару құқығы Дуайт Ньюкомб (1820–1892) және Хорацио Далтон Ньюкомб (1809–1874) ағайындыларға берілді, олар оны табысты басқарды. Зауыт 1954 жылы жабылды. 1975 жылы ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді және 1991 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесін алды. Зауытты 70 пәтерлік, төмен кірісті тұрғын үй кешеніне қайта жаңарту жұмысы 2003 жылы аяқталды.

Орналасуы мен құрылысы

Огайо өзеніне қарап орналасқан бұл диірменнің ұзындығы 85 метр, ені 18 метрді құрайды. Оның ең айқын ерекшеліктері – 30 метрлік (100 фут) екі мұнара. Біреуі өрттен қашуға арналған, ал екіншісі су сақтау және өрттен қорғану үшін пайдаланылды. Диірменнің стилі романдық, бірақ ол Теффттің бастапқы жобасымен салынбаған. Теффттің суреттерінде әр қабаттың терезелері әртүрлі болуы және шатырда люктер болуы көзделген. Оның жоспарында баспалдақ тәрізді іргетас та қарастырылған. Бірақ, салынғанда люктер алынып тасталды, мұнаралардағы терезелерден басқа барлық терезелер тікбұрышты жақтаулармен жабылды. Баспалдақ тәрізді іргетастың орнына шаршы терезелері бар жартылай жертөле салынды. Нәтижесінде, диірмен Теффттің көздегенінен гөрі әлдеқайда қатаң көрінеді.