Кіріспе

Кавказдық эскиздер (Кавказские эскизы) – 1894 және 1896 жылдары орыс композиторы Михаил Ипполитов-Иванов жазған оркестрлік сюиталар жұбы. «Кавказдық эскиздер» – оның ең көп орындалатын шығармаларының бірі және классикалық радиостанцияларда жиі естіледі. «Кавказдық эскиздер» жинағының бірінші сюитасының соңғы бөлімі, «Сардардың салтанатты шеруі» (; сонымен қатар «Сардар маршы» деп белгілі), көбінесе жеке орындалады және «Поп» концерттерінде жиі танымал.

Кавказдық эскиздердің әсері

Кавказдық эскиздердің оркестрлік әндеріне Ипполитов-Иванов Тбилисидегі музыка консерваториясының директоры және оркестр дирижері қызметін атқарған жылдары мен айналағы Кавказ тауларына жасаған сапарларында естіген грузин және армян халық әндері әсер еткен. Ипполитов-Иванов Санкт-Петербург консерваториясында оркестрлеу шебері, композитор Николай Римский-Корсаковтың шәкірті болған, оның әуендік және ритмикалық ерекшеліктері Кавказдық эскиздер әндерінде көрінеді.

"Кавказдық эскиздер", No 1 сюита

"Кавказдық эскиздер", №1 сюита, Op. 10 (1894) төрт "әнден" немесе бөлімнен тұрады. Сюита "Тау жолында" атты көтеріңкі әнмен басталады, ол биік Кавказ тауларын еске түсіретін тұрақты, құлшындыратын ырғақпен сипатталады және адам өзін олардың үстінен ұшып бара жатқан құс сияқты сезінеді. Екінші ән, "Ауылда", тұрақты ырғаққа ие және соңына қарай көтеріңкі болады. Үшінші ән, "Мешітте", бұрынғы түрік Кавказы және Ресейдегі Адыгея сияқты Шеркес аймақтарындағы мешіттердің көптігін көрсетеді, музыкада муэдзиннің намазға шақыруын естуге болады. Ең танымал – соңғы шығарма, "Сардардың салтанатты шеруі", бұл аймақта тарихи түрде феодалдық иеге, әскери қолбасшыға, көшбасшыға немесе құрметті тұлғаға берілген атау.

"Кавказдық эскиздер", No 2 сюита

"Кавказдық эскиздер", №2 сюита, Op. 42 "Иверия" (1896) композитор Мәскеуге көшкеннен кейін жазылған. Сюитада кіріспе және төрт эскиз бар. Бірінші эскиз – Кетевана ханшайымының қайғылы әні, тыныштықсыз және қысымды. Одан кейін "Берсеузе" (француз тілінен – "жайлау әні") келеді. Сосын, аяғына қарай құлшынысқа толы "Лесгинка" – маниялық ән орындалады. Ал соңғы эскиз – грузин маршы, өте көтеріңкі ән, ол әскери марш сияқты дыбысталады және ағаш аспаптары мен қоңыраулардың жиі қолданылуын қамтиды. №2 сюита "Иверия" (Иберия) деп те аталады, бұл атау гректер мен римдіктер ежелгі Картли мемлекетіне берген, қазіргі Грузияның шығыс және оңтүстік бөліктерімен сәйкес келетін атау.