Кіріспе

2005 жылғы фильм

«Сары иттің үңгірі» (монғолша: Шар нохойн там) – 2005 жылғы моңғол-неміс фильмі, сценарийін және режиссурасын Бямбасурен Даваа жазған. Бұл фильм Монғолия тарапынан 2005 жылғы «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылған. Ол 2006 жылғы Deutscher Filmpreis сыйлығында «Ең үздік балалар фильмі» аталымын жеңіп алды. Фильм – өмірдің шектеулері мен оны қабылдау туралы әдемі әңгіме. Қыз жаңа табылған итінен айырылудың қызықты да ауыр сабағын алады, себебі әкесі онымен бірге қалуға рұқсат бермейді. Дегенмен, фильмнің соңы үміт сыйлайды – өмір өзгерістерге толы және осы өзгерістер күтпеген сыйлар әкелуі мүмкін деген ойды жеткізеді.

Сюжет

Әңгіме Нансалдың мектеп-интернаттан қайтып, отбасына оралуымен басталады. Бес адамнан тұратын отбасы киіз үйінде тұрады және қой, ешкі, сиыр сияқты малдарынан күнкөріс табады. Нансалдың әкесі қасқырлар малдарына шабуыл жасап жатқандықтан отбасының амандығы үшін уайымдайды. Нансал малдың тынысын жинап жүргенде, бір үңгірде ақ-қара итті кездестіреді. Ол итті үйге алып келіп, «Зохор» (Дақ) деп атайды. Әкесі қасқырлар үңгірлерде мекендейтінін және иттің иісінен малдарына келіп, өлтіруі мүмкін екенін білгендіктен алаңдайды. Әкесі қасқырлар өлтірген қойлардың терісін сату үшін мотоциклімен қалаға кетеді. Әйеліне үйге келгенше итті құтылуға бұйырады. Нансал малды жаюға жіберіледі, бірақ ол ойшаңдық танытып, жолдан адасып қалады. Анасы Нансалсыз үйге оралған малға қатты ренжіді және оны іздеуге шығады. Темірде Нансал бір қарт әйелдің киіз үйіне паналап келеді. Қарт әйел Нансалға тамақтандырып, дауыл басылғанша баспана береді. Осы жерде Нансал Сары Иттің Үңгірі туралы әңгіме естиді. Әңгімеде қызы ауырғандықтан, бір адам сары итті шыға алмай, үңгірге қамап қояды. Анасы көп ұзамай Нансалды тауып, үйге алып оралады. Әкесі үйге келгенде Зохор әлі де отбасымен бірге болады. Ол ашуланады, бірақ әйелі мен балаларына пластикалық кесе және фонарь (шамылдыр) сияқты сыйлықтар береді. Әкесі Зохорды қасқыр аулаушыларға сатуға тырысады, бірақ Нансал оны үңгірде тапқанын айтады, соның салдарынан саудадан бас тартады. Отбасы көшіп кетуге уақыт келді. Олар барлық мүлкін, соның ішінде киіз үйін жинап, малға артылған көліктерге тиеп алады. Үш бала көліктерге отырғызылады, ал Нансал кіші інісін қадағалайды. Зохор олардың ізінен келуіне мүмкіндік бермей, бағанаға байланады. Нансал Зохорға қызығып, інісін қадағалауды ұмытып қалады. Інісі қашып кетеді. Отбасы бірнеше шақырым жол жүрген соң ұлының жолда екенін байқамайды. Әкесі дереу кері бұрылып, жылқымен шабады. Темірде ұлы бір топ құсқа қарай баяу қозғалады. Ол өзенге жақындағанда, Зохордан алыстаған сайын, одан әрі қашықтап кетеді. Ұл құстардың қасына келгенде, Зохор бағанадан босап, оларды қорқытып таратып жібереді. Бұл көрініске куә болған әкесі ұлын қауіптен сақтағаны үшін Зохорға риза болып, оны отбасына қабылдайды. Соңғы сахнада отбасының көліктері жолмен жүріп келеді, Зохор Нансалмен бірге көлікте отырады, ал жақыннан келе жатқан жүк көлігі алдағы сайлауда дауыс беруге шақырып тұрады.