Кіріспе
Литвалық мүсінші және суретші Юозас Зикарас (18 қараша 1881 – 10 қараша 1944) – Литвалық мүсінші және суретші, соғысқа дейінгі литвалық лит монеталарының эскизін жасаған. Ол Литваның алғашқы кәсіби мүсіншілерінің бірі деп есептеледі.
Juozas Zikaras (November 18, 1881 – November 10, 1944) was a Lithuanian sculptor and artist, who created the design for pre war Lithuanian litas coins. He is considered to be one of the first professional Lithuanian sculptors.
Өмірбаян
Ол 1881 жылы 18 қарашада Литваның Паневежис маңындағы Палюкай ауылында (сол кезде Ресей империясының құрамында) дүниеге келген. 1904-1906 жылдары Вильнюстегі Лев Трутнев сурет салу мектебінде көркем өнерді оқыды, сондай-ақ Йозеф Монтвилл берген сабақтарға қатысты. Курстастарынан басып өтіп, Зикарас 1907 жылы Санкт-Петербургке, өнерді қолдау жөніндегі императорлық қоғамның сурет салу мектебінде оқуын жалғастыру үшін барды. 1910 жылы Санкт-Петербургте үш жылдық оқудан кейін, ол Императорлық өнер академиясына қабылданды және 1915 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бітірді. Дипломдық жұмысын аяқтауға азда қалғанда Ресей армиясына шақырылды. Бірақ, майданға жіберілмей, келесі жылы өз оқу орнынан күміс медаль алды. Әскерден босатылған соң Ресейде қалып, ақы төлеу үшін түрлі мектептерде сурет салудан сабақ берді. 1918 жылы Паневежиске оралып, орта мектепте және педагогикалық семинарияда жұмыс істеді. 1929 жылы Каунасқа көшіп, Көркемсурет академиясының мүсін студиясын басқарды. 1940 жылы Литваның Кеңес Одағы тарапынан басылып алынғанға дейін бұл қызметте болды. Неміс оккупациясы кезінде сурет салу сабақтарын берді, ал екінші кеңестік оккупациядан кейін академияда профессорлық қызметке ұсынылды. Алайда, НКГБ (сол кездегі Кеңес құпия полициясы) оның ұлдарының "Орман бауырлары" тобында болғаны үшін айыптады. Тергеуге шыдамады және 1944 жылдың 10 қарашасында Каунаста өз-өзіне қол жұмсады.
Мұра
Ол әйелі Анелямен төрт балаға, үш ұл мен бір қызға ие болды. Ұлдары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс елдеріне эмиграциялады. Олардың бірі, Тайсутис, Австралияның Мельбурн қаласында танымал мүсінші болды. Ал қызы Алите Литвада қалып, Каунастағы отбасының үйінде тұрды. Оның күш-жігерінің арқасында Зикарастың көптеген туындылары Кеңес окупациясынан аман қалды. 1959 жылы ол әкесінің шеберханасында шағын көрме ұйымдастырды. Оның өсиетімен, 2000 жылы бүкіл отбасылық үй мұражайға айналдырылды. Зикарастың балалық шағын өткізген үйінде де Зикараға арналған тағы бір мұражай орналасқан. Бұл үй 1972 жылы мұражайға айналды.
Шығармалары
Оның ең танымал туындысы, әлдебазда 1922 жылы Каунаста орнатылған "Еркіндік мүсіні" саналады. Бұл Литваның аралық соғыс кезеңіндегі бостандықтың ең маңызды символы болды және қазіргі 20 лит банкноталарында бейнеленген. Тағы бір маңызды жұмысы – аралық соғыс кезеңіндегі барлық лит монеталарының және Тәуелсіздік медалінің дизайны. Көпшілікке кеңінен белгілі емес, бірақ Зикарас монеталарында қолданған Литваның елтаңбасының нұсқасы, Литва 1990 жылы тәуелсіздігін қайта жариялағаннан кейін қабылданып, 1991 жылға дейін қолданылды. Сонымен қатар, 1928 жылы Зикарас "книгнешис" үшін мүсін жасады, ол қазір Каунаста тұр. Мүсінде контрабандалық кітаптармен толтырылған қаппен жүретін шаруа, шекара күзетшілерін іздеп, сақ болып тұрғаны бейнеленген. Зикарас түрлі танымал литвалықтардың көптеген басрельефтері мен бюстерін де жасады. Зикарас, Петрас Римшамен бірге, алғашқы кәсіби мүсіншілер ретінде танымал болғанымен, ол сонымен қатар көптеген суреттер, иллюстрациялар мен графикалық жұмыстар қалдырды. Оның көптеген туындылары жоғары патриоттық сезіммен суланған. Ол Петрашюнай зиратында жерленген.