Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық суретші (1905–1979)
Lithuanian artist (1905–1979)
Петронелла Герликиене, туған тегі Кромлите (19 маусым 1905, Чикаго, АҚШ – 14 наурыз 1979, Вильнюс, Литва) – литвалық суретші және халық тоқыма өнерінің шебері. Ол Самогитиядағы шаруа қожалығында тұрып жұмыс істеді; зейнеткерлікке шыққаннан кейін ұлының отбасымен бірге Вильнюске көшті. Герликиене 1972 жылы ірі гобелендер жасауды, 1976 жылы сурет салуды бастады және 1974 жылдан бастап көрмелерге қатыса бастады. Петронелла Герликиененің туындылары Литвада және шетелде танылды және көптеген сыйлықтарға ие болды.
Petronėlė Gerlikienė, née Kromelyte (June 19, 1905, Chicago, United States – March 14, 1979, Vilnius, Lithuania), was a Lithuanian painter and textile folk artist. She lived and worked in a farm in Samogitia; after retiring, she moved to Vilnius to live with her son's family. Gerlikiene began creating large scale tapestries in 1972, paintings in 1976 and began participating in exhibitions in 1974. Petronele Gerlikiene's art has won recognition and numerous prizes in Lithuania and abroad.
Өмір жолы және шығармашылығы
Петронеле Герликиене зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Вильнюсте ұлының отбасымен бірге тұрып, литва өнер саласына өте ерте жасында қадам басты. Ол өте үлкен көлемдегі кестеленіп жасалған туындыларды жасауды бастады; оларды жасау үшін кестелеу және аппликация сияқты әртүрлі техникаларды пайдаланды. Ол алып ағаштарға ғашы болды және оларды "Емен", "Қалампыр", "Көктем" және "Қызыл ағаш" атты алғашқы туындыларының мотиві ретінде пайдаланды. "Адам мен әйел" атты мата туындылары туралы Петронеле былай деді: "Жұмақты кестелеу үшін маған өте мөлдір сары түсті фон керек. Жұмақ үйлердің үстінде, ал гүлдер мен жемістерге толы ағаштардың жұқа бұтақтары ғана Адам мен Хауаны қолдайды. Адам жалаңаш және алаңсыз. Адамның алмасы анық көрінетін, жұмсақ және сергек денесі ауада салмақсыз тербеліп тұрғандай. Ол қолын құрсағына қойып, аяқтарын қимылдатып, Жұмақтың ләззатын сезінеді. Оның қасындағы Ева Адамнан өзгеше, ол үлкен уайымда: оның көйлегі тым кең. Әйел әрқашан еркектен әдемі болуы керек. Ол ұмытылмас гүлдердің букетін ұстап тұр." Еваның денесі ширығулы, ол шоғырланған және дайын, алда не күтіп тұрғанын біледі ("Petronele Gerlikiene", LTS, 2005, 53-бет). Оны ұлының (кәсіби суретші) студиясынан картон мен бояу әкелген келіні ынталандырды. Петронеле оның сурет салуды қаншалықты жылдам және оңай жасай алатынына таң қалды. Оның ойында картинаның, оның композициясының және түстердің үйлесімінің нақты бейнесі әрқашан болды. Ол жылдам сурет салды, естен шығып кеткендей, сызбасыз, бояуды түтікшенің өзінен тікелей алып, түстерді картонға немесе кенепке араластырды. Алдымен, құрғақ щеткамен, оның сабын ("неге қажетсіз штрихтар салу керек"), Петронеле басты кейіпкердің орнын белгіледі. Ол палитраны бояу түтікшелерін қою үшін ғана пайдаланды. Осылайша, бірден ол өзінің алғашқы суретін – "Көктемнің астында, жасылдың астында" жасады: "Бұл "Көктемнің астында, жасылдың астында, жас жігіт жатыр" әнінен кейін, және әрине, жас қыз оған жүрегін ұсынып тұр. Қыздың жүрегі әрқашан жігіттің жүрегінен үлкен болады". Ертесі күні ол үлкен картонды талап етті – ол "Кеме" – Нойдың сандығын салуды жоспарлаған. Петронеле кемеге үлкен сопақ сызық салды және адамдарды кемеге орналастыра бастады. Біріншіден, ол Ной мен оның жеті қызын, содан кейін жануарлар мен құстарды, әрқайсысынан бір-екі жұпты салды. Ной мен оның қыздары ескек еседі. Ной жиі айналып, кеменің қақпасындағы үлкен қызына қарайды, себебі оның әйелі өте қарт, ол тек қана таяғымен сандықтың жанында отырады. "Осылайша адамзат құтқарылды".
Petronele Gerlikiene entered the Lithuanian art scene at quite a venerable age after she retired and was living with her son's family in Vilnius. She started embroidering tapestries of a very large scale; to make them she used different techniques such as embroidery and application. She was fascinated with big trees and used it as a motif for her first tapestries An Oak, A Rowan, A Maple Tree and A Red Tree. About her textile artwork, Man and Woman Petronele said: “I need to have a very translucent yellow background in order to embroider Paradise. Paradise is above the houses and only the thin branches of trees covered in blossoms and fruit support Adam and Eve. Adam is naked and worry free. His soft and relaxed body, with clearly marked Adam's apple, seems to sway weightlessly in the air. With his hands on the stomach, he moves his toes enjoying Paradise. Eve by his side is interpreted very differently, as a contrast to Adam, she is full of anxiety: Her skirt is so bouffant The woman must always be more beautiful than the man. She holds a bouquet of forget me nots.” Eve's body is tense, she is focused and ready she knows what awaits her". ("Petronele Gerlikiene", LTS, 2005, p. 53.) She was encouraged by her daughter in law, who brought pieces of cardboard and paint from her son's (professional painter) studio. Petronele was amazed that she could paint so quickly and effortlessly. She always had a clearly formed idea of the painting, its composition, and combinations of colours in her head. She painted fast, hurrying as if in oblivion, without sketches, dabbing paint directly from the tube, mixing the colours right on the cardboard or canvas. First, with a dry brush, with its stem (“why stroke and daub needlessly”), Petronele would outline the place of the main character. She only used a palette for putting paint tubes on it. Like this, in one fell swoop, she created her first painting, Under the Maple, Under the Green One : “This is after the song “under the maple, under the green one, there's a young lad lying ” and, of course, a young girl is handing her heart to him. The girl's heart is always bigger than the boy's." The very next day she demanded a large piece of cardboard – she intended to draw The Ship – Noah's Ark. Petronele outlined a big oval – the ship and began placing people aboard. First of all, she drew Noah and his seven daughters, then animals and birds, a couple of each. Noah and his daughters are rowing. Noah often turns and watches his eldest daughter in the stern, because his wife is very old and she only sits by the chest with her cane. "In this way, the human race has survived "
Петронеле Герликиененің ең жетілген және эмоционалды жағынан ең күшті туындылары – "Қайғылы", "Ана", "Бейнезаттық" және "Жақсылық" – кең және өте әсерлі. Әр туындыда түрлі-түстілік, композициялық еркіндік және толықтықтың күшті сезімі бар. Оның эмоционалды көрінісі мен ішкі күші оның суреттерін кәсіби суретшілердің туындыларымен салыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Герликиененің туындылары көбінесе кәсіби мамандар жасағандардан көріністің түпнұсқалығы, түсіндірудің бірегейлігі және әзіл-сықақ жағынан асып түседі. Петронельдің ең ерекше өрнектеу тәсілі – түс. Ең көркем, бірақ ең лаконикалық суреттерінің бірі – "Қайғылы", ол тек үш түсті пайдаланады: қызыл, қара және ақ. Оның түстерге деген сезімтал сезімі оның ерекше және күтпеген түстер үйлесімін таңдайды. Петронельдің әлемінде адамдар басым. Фигуралар көбінесе қозғалыста бейнеленген және бір-бірімен және көрерменмен қарым-қатынаста болады. Оның шығармашылық әлемі барлық аспектілерімен бүкіл адам өмірін қамтиды, бірақ ең маңызды тақырыптар – әйелдің тағдыры және еркек пен әйелдің қарым-қатынасы. Бұл "мәңгілік" тақырыптар түсіністікпен және әзіл-сықақпен түсіндіріледі, ерлер көбінесе "Шершіндерді жинап алу" суретіндегідей қысымға ұшырайды: тыныш, күлімдеген әйел адамды көлге сүйреп әкеледі. "Егер адам қорқатын болса, ол қорқыныштан бидайдың құйрығын ұстап алады". Петронелле пікірталас жағдайларды, махаббат драмаларын және психологиялық күрделі жағдайларды суреттеуді жақсы көреді. Ол барлық нәрсені шынайы бейнелегеніне сенімді болды. "Petronele Gerlikiene", LTS, 2005
Petronele Gerlikiene's most mature and emotionally strongest works, The Sorrowful One, A Mother, The Virgin, and Benefaction are broad brush works and extremely poignant. Each work has a diversity of colours, a freedom of composition, and a powerful sense of wholeness. The emotional expressiveness and inner strength allows the comparison of her paintings to works of professional painters. Moreover, Gerlikiene's works often surpass those made by professionals in terms of originality of the vision, uniqueness of interpretation, and humour. Petronele's most characteristic way of expression is colour. One of the most painterly yet most laconic pictures is The Sorrowful One, she uses only three colours: red, black and white. Her intuitive feeling for colour dictates her very unusual and unexpected colour combinations. Petronele's world is dominated by people. Figures are often depicted in motion and communicating with each other and the beholder. Her creative world encompasses whole human life with all its aspects, but most important subjects are woman's fate and man's and woman's relationship. These “eternal” subjects interpreted with understanding and humour, men are often ridiculed like in the picture Picking Cherries: calm, smiling woman pulls a man by the hand into a lake. “If a man is afraid, he can grab hold of a calf's tail out of fear.” Petronele loved to paint piquant situations, love dramas and psychologically complicated situations. She was positive that she was portraying everything lifelike. "Petronele Gerlikiene", LTS, 2005
Петронеле Герликиене сауатсыз болған. Бала кезінде ол мектепке бару мүмкіндігінен айырылды, кейін ол мұның қажеті жоқ деп ойлады. Жеті жылдың ішінде Петронеле 11 үлкен көлемдегі кестеленіп жасалған туындыны және 60-тан астам сурет жасады.
Petronele Gerlikiene was illiterate. As a child she had no possibility of going to school, later she felt there was no need for it. In seven intensely creative years, Petronele has created 11 large scale tapestries and more than 60 paintings.
Сыйлықтар мен марапаттар
1977 ж. Вильнюс, Литвадағы Халық өнерінің ұлттық көрмесінде сурет және тоқыма туындылары үшін 1-орын жеңімпазы, Вильнюс көрмелер сарайы. 1977 ж. Мәскеуде Кеңес Одағының халық суретшілері мен қолөнершілерінің көрмесінде 2-орын жеңімпазы.
1977 Winner of the 1st prize for paintings and textile artwork, A National Exhibition of Folk Art, Vilnius Exhibition Palace, Vilnius, Lithuania. 1977 Winner of the 2nd prize, An Exhibition of Folk Painters and Craftsmen of the Soviet Union, Moscow.
Бастапқы деректер мен басылымдар
Петронеле Герликиене. LTS, 2005 ж. Құрастырушылар: Юргита Герликайте және Дариюс Герликас. Мәтін: Юргита Герликайте. Биография, альбом; қатты мұқаба, екі тілді (литва, ағылшын)