Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері Тито Тито Мбовени Жаңа даму банкінде (БРИКС даму банкі) Оңтүстік Африкадан атқарушы емес директор болып тағайындалды.

Ерте өмір және мансап

1959 жылы 16 наурызда үш баланың ең кішісі Тито Мбовени дүниеге келді. Ол Лимпопо провинциясының Цзанеен қаласында өсті. 1979-1980 жылдары Солтүстік университетіне түсіп, коммерция бакалавры мамандығына тіркелді. Бірақ ол оқуын аяқтамады және 1980 жылы Оңтүстік Африкадан эмиграцияға кетті. Лесотода эмиграцияда жүргенде Мбовени Оңтүстік Африканың қазіргі үкіметтік партиясы – Африка Ұлттық Конгресіне (АҰК) қосылды және партияның түрлі салаларында белсенділік танытты. 1985 жылы Лесото Ұлттық университетінен экономика және саясаттану саласы бойынша бакалавр (квалификациялық) дәрежесін алды. 1988 жылы Англияның Шығыс Англия университетінен даму экономикасы магистрі дәрежесін алды.

Саяси мансап

Еңбек министрі болып тағайындалғанға дейін Мбовени ANC-нің Экономикалық саясат департаментінің меңгерушісінің орынбасары болды. Ол сонымен қатар бірнеше отандық және халықаралық платформаларда ANC-ді өкілдік етті. Мбовени ANC-нің Ұлттық атқару комитеті мен Ұлттық жұмыс комитеттерінің мүшесі болды, сондай-ақ Ұлттық атқару комитетінің Экономикалық трансформация комитетінің төрағасы болды, ол ANC экономикалық саясатын әзірлеуді үйлестірді. Мбовени 1994 жылдың мамыр айынан 1998 жылдың шілдесіне дейін Оңтүстік Африка президенті Нельсон Манделаның кабинетінде Еңбек министрі қызметін атқарды. Еңбек министрі ретінде Мбовени Оңтүстік Африканың апартеідтен кейінгі еңбек заңнамасының авторы болды және 1995 жылы Дүниежүзілік экономикалық форумының "Ертеңгі күннің жаһандық көшбасшылары" қатарына енді. 1997 жылы Мбовени ANC-нің Саясат департаментінің басшысы болып тағайындалды, ол ANC саясатын басқаруға жауапты болды. Оңтүстік Африка резервтік банкіне қызметке кірген кезде ол өзінің барлық сайланған және тағайындалған лауазымдарынан бас тартты. Мбовени 1998 жылдың шілдесінде Оңтүстік Африка резервтік банкінің кеңесшісі болып жұмысқа орналасты. 1999 жылдың 8 тамызында ол доктор Крис Стальсты Резервтік банк губернаторы лауазымынан алмастырды. Губернатор ретінде ол баға тұрақтылығына қол жеткізу үшін инфляцияны бақылау саясатын іске қосуын қадағалады және әлемдік және жергілікті оқиғаларға байланысты рандтың құнсыздануымен күресті. Ол сондай-ақ алтын өндіруші AngloGold Ashanti компаниясының төрағасы және басқа да компаниялардың директорлар кеңесіне мүше болды. Бұл Нхланла Нене қызметтен кеткеннен кейін болды. Мбовени қызметінің басынан бастап, биліктегі ANC-нің саясаты мен идеологиясына қарсы болды. Биліктегі ANC әрдайым социалистік саясатқа бейімделген, бұл Оңтүстік Африка Коммунистік партиясы мен COSATU сияқты одақтастарын жібіткендік ретінде қарастырылды. Ал Мбовени үнемі либералды шешімдер ұсынды, мысалы, 2019 жылғы экономикалық жаңару жоспары, оны SACP және COSATU қабылдамады. Оның экономикалық өсу жоспары мемлекеттік секторда кеңінен сынға ұшырады. Telkom Group компаниясының бас директоры Сифо Масеко Мбовенидің АКТ саласына қатысты ұсынған реформаларын, әсіресе спектрді бөлу жоспарларын "жақсы ойланбаған" деп сынады. Алайда, жеке секторда жауап басқаша болды, Bridgement компаниясының бас директоры Дэниел Голдберг Кейптаун, Йоханнесбург және Дурбан қалаларына жасаған сапары барысында жоспарды мақтап, "бұл ірі мемлекеттік кәсіпорындардың жеткізушілеріне төлеу мерзімін жақсартады, соның салдарынан экономиканың тиімділігі артады" деді. Пхумлани Маджози Finance 24 сайтындағы мақаласында "Мбовенидің экономиканы жаңарту туралы идеялары, оның "Экономикалық трансформация, инклюзивті өсім және бәсекеге қабілеттілік: Оңтүстік Африка үшін экономикалық стратегияға қарай" атты соңғы жұмысында ұсынылған, елді дұрыс жолға қоюға көмектеседі" деп мәлімдеді. 2020 жылдың маусым айында Мбовени жаңа үнемдеу саясатын ұсынды, ол мемлекеттік жалақыны үш жыл ішінде 160,2 миллиард рандқа қысқартуды және 2024 жылы мемлекеттік қарыз дағдарысын болдырмау үшін нөлдік бюджеттік жүйені қабылдауды көздеді. 2021 жылдың 5 тамызында Мбовени қаржы министрі лауазымынан кетті. Оның орнына Енох Годогана тағайындалды.

Жеке секторға кіру

2022 жылдың 31 қаңтарында Мбовени жеке сектордағы лауазымды қабылдау үшін Ұлттық Ассамблеяның АНК мүшесі қызметінен кетті. Ол "Accelerate" жылжымайтын мүлік қоры компаниясының төрағасы және тәуелсіз атқарушы емес директоры болып тағайындалды.

Дау

2020 жылдың тамызында президент Сирил Рамафоса Мбовениді Замбияның орталық банкінің басшысы Денни Кальяльяны қызметтен босату туралы Twitter-де жасаған пікірлері үшін "қатты сөккен". Президенттің мәлімдемесінде «Министр Мбовени бір твитінде орталық банк басшысының қызметтен босатылу себептері көрсетілмесе, жұмылдыруға уәде беріп отыр» делінген, сондай-ақ орталық банк тәуелсіздігінің қажеттігіне назар салынды.

Танымал мәдениетте

2017 жылы Оңтүстік Африкалық рэпер Каспер Ньовест оны әнінде көрсетті, онда Тито Мбовенидің есімі 4 минуттық әнге 75 рет қайталанды. Оның есімі ақшаның жасалуы мен меншігіне сілтеме жасайды, себебі оның қолы Рандтың банкнотасында бар.