Кіріспе

Лесотоның премьер-министрі, 2012–15 және 2017–20 жж. Томас Моцуахае Табане (28 мамыр 1939 ж. туған) – 2012 жылдан 2015 жылға және 2017 жылдан 2020 жылға дейін Лесотоның бесінші премьер-министрі болған мосото саясаткері. Ол 2006 жылы «Барлық Басото конвенциясын» (ABC) құрды және 2022 жылға дейін партияны басқарды. Табане 1998–2006 жылдары премьер-министр Пакалита Мосисилидің үкіметінде Лесотоның биліктегі Демократиялық конгресінің (LCD) мүшесі ретінде қызмет етті, бірақ 2006 жылы LCD-дан бөлініп, «Барлық Басото конвенциясын» (ABC) құрды. Бес жылдан астам оппозицияда болғаннан кейін, ол 2012 жылғы Лесото парламенттік сайлауынан кейін 12 партиядан тұратын коалиция құрып, премьер-министр болып тағайындалды. 2015 жылғы Лесото парламенттік сайлауында Мосисили басқарған жеті партиялық коалиция ABC-ны биліктен демократиялық жолмен ығыстырды, бірақ ABC ең көп сайлау округінде жеңіске жетті. Екі айдан кейін Табане өмірлеріне қауіп төнді деген уәжбен басқа екі оппозициялық көшбасшымен бірге Оңтүстік Африкаға қашып кетті. Олар 2017 жылдың 12 ақпанында Мосисилиді құлатқан парламентке сенімсіздік дауысына қатысу үшін Лесотоға оралды. Табане келесі парламенттік сайлауда көпшілік орындарды жеңіп алып, премьер-министр болып қайта оралды. 2020 жылы Табане бұрынғы әйелінің өлтірілуіне қатысы бар деген айыптамаларға байланысты премьер-министр лауазымынан кетуге қысым көрсетілді. 18 мамырда ол ертеңгі күні отставкаға кететінін мәлімдеді.

Саяси мансап

Табан Лесотоның екінші премьер-министрі Леабуа Джонатанның басшылығымен денсаулық сақтау жөніндегі бас хатшы қызметін атқарып, 1986 жылы әскерилер Джонатанды құлатып тастағанға дейін қызмет етті. Содан кейін Табан 1991 жылға дейін генерал Джастин Леханья басқарған әскери үкіметте қызмет етті. 1990 жылдан 1991 жылға дейін Сыртқы істер министрі болды. 2002 жылдың маусымына дейін ол Ішкі істер және қоғамдық қауіпсіздік министрі болып тағайындалды. 2004 жылдың қараша айында Байланыс, ғылым және технология министрі болып тағайындалды.

Қарсылық

Табан 2006 жылғы 9 қазанда үкіметтен кетіп, жаңа партия құрды – Барлық Басото Конвенциясы (ABC). Ол өзінің мақсаты Конгресс партиясы мен Ұлттық партия мүшелерін ғана емес, барлық басотоларды біріктіру екенін мәлімдеді. 2006 жылғы 13 қазанда 18 депутат ABC оппозициясына қосылу үшін партиядан өтті; олардың 17-сі (Табанды қоса алғанда) LCD мүшелері болса, біреуі тәуелсіз депутат еді. Биліктегі партия 120 парламенттік орынның 61-ін ғана сақтап қалды. Осындай күмәнді көпшілікпен Мосисили Парламентті таратуды сұрады, нәтижесінде 2007 жылғы ақпан айында мерзімінен бұрын сайлау жарияланды. Сайлауда ABC 80 округтік орынның 17-сін, ал LCD 61-ін жеңіп алды. Табан бұл сайлаудың еркін, бірақ әділ болмағанын айтты. 2007 жылғы сайлаудан кейін пропорционалдық өкілдік негізінде орын бөлу мәселесі бойынша ұзақ дау туды. 2007 жылғы наурызда бес оппозициялық партия Парламент спикерінен Табанды оппозиция жетекшісі етіп тағайындауды талап етті, бірақ спикер оппозициялық партиялардың келісімі заңды емес деп есептегендіктен бұл талапты қабылдамады. Ұлттық тәуелсіз партияның басшысы Доминик Мотики, LCD-мен одақтас партияны басқарғанына қарамастан, оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. 2007 жылғы 14 маусымда Табанға қатысты өлтіруге талпыныс жасалды, қарулы адамдар оның үйінің алдында оқ атты. Сол кезде саяси зорлық-зомбылықтың бірнеше оқиғасы орын алды, соның салдарынан мерзімі шексіз коменданттық сағат енгізілді, бірақ ай соңында ол алынып тасталды. 2009 жылғы 22 сәуірде Мосисилинің үйіне жасалған шабуыл, оны өлтіруге жасалған сәтсіз әрекет деп саналды. Полиция Табанның қауіпсіздік қызметіндегі зейнеткер офицер Макотоко Леротолидің шабуылға қатысы болуын күдіктенді. Табан оппозицияны кінәлауды «сатқындық» деп атап, үкіметті айыптады.

Премьер-министр болғаннан кейінгі кезең

Табеннің партиясы 2015 жылғы мерзімінен бұрын өткен сайлауда көпшілік дауысқа ие бола алмады және коалициялық үкімет құруға қабілетсіз болды. Оңтүстік Африка телерадиокорпорациясына берген сұхбатында Табен бұл оның парламенттегі соңғы мерзімі екенін мәлімдеді. Ол Нельсон Манделаны өз еркімен қызметтен кеткен көшбасшының мысалы ретінде келтірді. Оппозиция 2015 жылғы маусымда Бригадир-генерал Маапаранко Махаоның қазасына байланысты жағдайды тергеуге үкіметтің немқұрайлылығына наразылық білдіріп, парламентке бойкот жариялады. Содан кейін Табен және тағы екі оппозициялық партияның басшылары Оңтүстік Африкаға кетіп, елдегі қауіпсіздік және тұрақсыздық жағдайын себепке келтіріп, парламент отырыстарына қатыспады. 2017 жылдың 12 ақпанында олар Лесотоға оралып, Мосисилидің енді парламенттік көпшіліктің қолдауына ие емес екенін жариялады және оны сенімсіздік дауысы арқылы биліктен ығыстыруға уәде берді. Табен оралуының өміріне қауіп төндіретінін айтты.

Премьер-министр (2017-2020)

Мосисили сенімсіздік дауысынан жеңілді, бұл 2017 жылдың маусым айында жаңа сайлауға әкеп соқты. АБК ең көп мандатты жеңіп алды және одақтастарымен бірге көпшілікті құрады. Табане 2017 жылдың 16 маусымында Премьер-министр ретінде қызметке кірді. 2017 жылдың қазан айында Табане Оңтүстік Африкада ауруханаға жатқан деген қауесеттерді өкілі Лесотоны тұрақсыздандыру мақсатындағы үгіт-насихат деп жоққа шығарды. 2020 жылы Табане бұрынғы әйелін өлтірді деген айыптамаларға байланысты отставкаға басқанын талап етті. 2020 жылдың 11 мамырында оның коалициялық серіктестері қолдауын кері тартып алғаннан кейін оның коалициялық үкіметі құлап кетті. Ұлттық Ассамблея спикері Сефири Мотанне Табаненің 22 мамырға дейін қызметтен кетуге тиіс екенін, өйткені ол енді уақытша үкіметті басқарып отырғанын мәлімдеді. Табане 18 мамырда келесі күні іс жүзінде отставкаға кететінін жариялады. Оның орнын қаржы министрі Моэкетси Маджоро басады. Табане бастапқыда АБК мүшелерінің басшылықтан кету туралы талаптарына қарсылық көрсетті. Ол 2022 жылдың қаңтарында денсаулығының нашарлауы мен жасының ұлғайуына байланысты партия басшылығынан кету ниетін білдірді. Содан кейін партия Табаненің орнын басатын Нкаку Кабиді сайлады.

Қылмыс туралы айыптаулар

2020 жылдың 10 қаңтарында Липолело Табенді 2017 жылы өлтіру ісіне қатысты іздеп отырған Маесиа Табендіге қамау ордері шығарылды. Маесиа Табан жасырынды, ал премьер-министр Табан оның қамау ордері шығарылғаннан кейін көп ұзамай қызметтен кету ниетін білдірді. 2020 жылдың 21 ақпанында Табан сотқа келмеді, оның ұлы Оңтүстік Африкаға дәрігерге қаралу үшін барғанын айтты. Полиция егер ол елге оралмаса, қамау ордері шығарылатынын ескертті. Оның ұлы мен баспасөз хатшысы да ол "елден қашқан жоқ" және Йоханнесбургтегі дәрігері рұқсат бергеннен кейін елге қайтатынын мәлімдеді. Оған тағылған қылмыстық айыптар оны Лесотоның тұңғыш премьер-министрі ретінде отставкаға кетуге мәжбүр етті. 2020 жылдың 22 ақпанында Табанға 27 ақпанға дейін ауру демалысы берілді, ол сол күні сотта айыптаманы тыңдауға тиіс, деді елдің полиция комиссарының орынбасары. Оның партияластары да оны жоспарлаған шілде айының соңына дейін емес, ертерек қызметтен кетуге шақырып отыр. 2020 жылдың 24 ақпанында, ауру демалысында болған Табан Масеру сотында алдын ала сот отырысына қатысты. Оған тағылған айыптар оқылмады, өйткені оның адвокаттары істі жоғары сотқа жіберіп, иммунитет мәселесін қарауды сұрады. 2021 жылдың 30 қарашасында ол әйелін өлтірді деген айып тағылды.