Кіріспе

Американдық философ және әлеуметтанушы Стив Уильям Фуллер (1959 жылы туған) – ғылым және технологияны зерттеу саласындағы американдық әлеуметтік философ. Ол әлеуметтік эпистемология, академиялық бостандық, сондай-ақ интеллектуалды дизайн және трансгуманизмді қолдау тақырыптарында жарияланған еңбектердің авторы.

Өмірбаян

Фуллер Манхэттендегі Регис орта мектебінде оқыған. Джон Джей стипендиясы бойынша Колумбия университетіне қабыл алынып, тарих және әлеуметтану мамандығы бойынша білім алып, 1979 жылы summa cum laude дипломын қорғады. Келетт стипендиясын жеңіп алып, Кембридждегі Клэр колледжінде оқыды және 1981 жылы «Тарих және ғылым философиясы» саласы бойынша M.Phil. дәрежесін алды. 1985 жылы Питтсбург университетінде Эндрю Меллон докторантураға дейінгі стипендиясын алып, сол мамандық бойынша философия докторы (Ph.D.) ғылыми дәрежесін қорғады. Фуллердің докторлық диссертациясы «Құқықта және ғылымда шектеулі рационалдық» деп аталып, Герберт А. Саймонның көзқарастарының саяси теория және ғылым философиясына тигізетін әсерін зерттеді. Фуллер Колорадо университетінде (Боулдер), Вирджиния Тех және Питтсбург университетінде ассистент және доцент болып жұмыс істеді. 1994 жылы Англиядағы Дарем университетінің социология және әлеуметтік саясат кафедрасының профессоры болып тағайындалды. 1999 жылы Уорвик университетіне (Англия) көшті. 2007 жылдың шілдесінде Фуллерге «маңызды түпнұсқалық жұмыстардың жоғары деңгейін көрсететін жарияланған еңбектері үшін» Warwick университеті D.Litt. ғылыми дәрежесін берді. 2008 жылы Фуллер Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының социология бөлімінің президенті болды. Осы лауазымда ол «Линкольн мен Дарвин – Бір түнгі тікелей эфирде!» атты пьесаны Ливерпульдегі BA-ның жылдық Ғылым фестивалінде қойды. Кейін бұл пьеса Австралияда подкаст ретінде жарияланды. Фуллер Дания, Германия, Израиль, Жапония, Нидерланды, Норвегия, Швеция (онда 1995 жылы Гетеборг университетінде Фулбрайт профессоры болды) және АҚШ (UCLA) елдерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 2010 жылы Фуллер Солтүстік Техас университетінің Салааралық зерттеулер орталығының аға ғылыми қызметкері болды. 2011 жылы Уорвик университеті оны Огюст Конт атындағы Әлеуметтік эпистемология кафедрасының профессоры етіп тағайындады. 2011 жылы Фуллер Ұлыбритания Әлеуметтік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды. 2012 жылы Қытайдың Далянь технология университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды. 2012 жылы ол Еуропа ғылымдар және өнер академиясының I (гуманитарлық ғылымдар) бөліміне мүше болып қабылданды.

Жұмыс

Фуллер әлеуметтік эпистемологиямен ғылыми-зерттеу бағдарламасы ретінде ең тығыз байланысты. Әлеуметтік эпистемология – тарих және әлеуметтік ғылымдардың құралдарын қолдана отырып, білімнің философиялық мәселелерін қарастыратын нормативтік ғылым. Фуллер осы тақырыпқа арналған алғашқы журналды (1987) құрды және алғашқы кітабын (1988) жазды. Фуллердің 1988 жылғы кітабында-ақ көрінетін көзқарасының ең айқын ерекшелігі – ол скептицизмнің картезиандық мәселесін бірден жоққа шығарады. 21 кітаптан басқа, Фуллер 65 кітап тарауын, 155 академиялық мақала мен көптеген шағын еңбектер жазды. Ол көптеген беделді лекциялар мен пленарлық мәлімдемелер жасады, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі академиялық және академиялық емес аудиторияларға, оның ішінде 100-ден астам БАҚ сұхбаттарына қатысты. Оның еңбектері он бес тілге аударылды. Оның жұмыстары бойынша 23 академиялық симпозиум жарияланды. 1994 жылы ол Ұлыбританияға көшті, сол жылы Дархемде «Ғылымның әлеуметтік мәртебесі» тақырыбында конференция ұйымдастырды. Алайда Руперт Рид былай деп жазды: «Осы кітаптың құндылығы жоқ екеніне көз жеткізу үшін оны көп оқымадым. Қорыта айтқанда: бұл кітап жалған «Поппер» пен жалған «Кун» арасындағы карикатуралық қарама-қарсылықты ұсынады». Фуллер жауап ретінде «Кунштейн» (Кун + Витгенштейн) деген сөзді ойлап тапты, осы арқылы Ридтің Кунға деген көзқарасын бейнеледі, оны Фуллер «Ридтің және басқалардың шебер қиялының өнімі» деп атады. «Интеллектуал» 2005 жылы Ұлыбританияның либералды солшыл журналы «New Statesman» журналының «Жыл кітабы» деп танылды. Ол Джордж Соростың «Ашық қоғам» жобасымен байланысты «Project Syndicate» басылымына мерзімді түрде мақала жазады, ол әлемдегі газеттерде бірнеше тілде жарияланады. 2006 жылы ол Швецияның Лунд университетіндегі халықаралық жазғы мектепте журналистика эпистемологиясы бойынша курс оқыды.

Академиялық еркіндік

Фуллер (неміс үлгісі деп санайтынына сүйене отырып) академиялық еркіндікті сөз бостандығының ерекше түрі емес, ғалымдарға ғана арналған бостандық деп есептейді. Бұл, академиялық еңбекке лайықты негіздер мен дәлелдер шегінде, "ақылға қонымды қарсылық тудыруға" құқық кіреді. Ол ғалымдардың пікірлерін жариялап, одан әрі талқылауға мүмкіндік берудің маңызды екенін, соның нәтижесінде прогресске қол жеткізілетініне сендіреді. Сондай-ақ, ол студенттердің де академиялық еркіндікке толық құқылы екенін айтады.

Ақылды жобалау

Фуллер ақылды дизайн (АЗ) ілімін қолдауы туралы көптеген мәлімдемелер жасады және осы тақырыпта екі кітап жазды. 2005 жылы «Кицмиллер Довер ауданы мектеп округіне қарсы» ісінде ол ақылды дизайнды оқытуды талап ететін АҚШ-тағы жергілікті мектеп жүйесі атынан куәлік берді. АҚШ аудандық сотының шешімі бойынша, ақылды дизайн – креационизмнің бір түрі және оны оқу бағдарламасына енгізу АҚШ Конституциясының дін құруға тыйым салатын қағидасын бұзады. Шешімде Фуллердің куәлігі мектеп жүйесінің позициясын әлсірету үшін бірнеше рет келтірілді. Ғылым және технологияны зерттеу қауымдастығындағы Фуллердің кейбір сыншылары оның сотқа қатысуын «наивтілік» деп сипаттап, ғылымның мәні туралы заңгерлермен конструктивті диалог жүргізу үшін бұл саланың одан әрі дамуы қажет екенін айтты. Фуллер ақылды дизайнды қолдамайтынын, бірақ оған «әділ мүмкіндік беру керек» деп санайды. «Тұрақтанбайтын таразы» атты кітабында ол діннің ғылыми ізденістерге ықпал ететінін және ғылым мен дін арасындағы айырмашылықтың көбінесе институционалдық, емес интеллектуалдық сипатта екенін айтады. Сыншылар оның ғылымға қатысты көзқарасын постмодернистік деп атайды, ал басқалары оны әлеуметтік конструкционизммен байланыстырады. 2007 жылдың 21 ақпанында Фуллер Лондон университетінің Роял Холлоуэй колледжінде Льюис Вулпертпен эволюция мен ақылды дизайнды ғылыми теориялар ретінде тең дәрежеде қарастыру қажеттігі туралы пікір алмасты. Фуллер осы ұсынысты қолдады. Фуллер ақылды дизайнды қолдау мақсатындағы Discovery Institute ұйымының «Эволюцияны зерттеу: неодарвинизмге қарсы аргументтер» (2007) оқулығын жақтады. 2008 жылы шыққан «Қуғын: Ақылға жол жоқ» деректі фильмінде Фуллер «аборт пен эвтаназияның» табиғи таңдау арқылы эволюцияны қабылдаудың салдары екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ діни сенімдер ғылымның дамуына көмектесетініне сенеді.

Трансгуманизм

Оның көптеген еңбектері технологиялық жетістіктерге және олардың адамның мүмкіндіктерін қалай арттыруға болатынына қатысты мәселелерге арналған. Фуллер адамды жақсартуға ұмтылудың себебін "өзімізді басқа жануарлардан ерекшелендіру қажеттілігі" деп түсіндіреді. Фуллер үшін трансгуманизм адамзатқа "адам денесін қайта жасақтап, ұзақ өмір сүруге, соның арқасында тығыз жұмыс істеуге және көңіл көтеруге мүмкіндік беру" мүмкіндігін ұсынады. Ол 2016 жылғы "Жұмыс пен өлімнің болашағы" деректі фильмінде де көрсетілген.

Ғылым мен діннің айырмашылығы?

2007 жылы Фуллер «Ғылым дінге қарсы ма?» деген еңбегін жариялады: Ақылды жобалау және эволюция мәселесі. Кіріспе және қорытынды тараулардан өзге, онда дін мен ғылым арасындағы қарым-қатынастың тарихы, қазіргі ғылымның адамзаттың өзін-өзі басып озу және Құдайға жету әрекетіне негізделгендігі, Фуллердің пікірінше, күрделіліктің «креационизмнің басқа түрлерінен» ID-ні ерекшелендіретіні, құқықтық мәселелер және «дарвинизмнің» болашағы туралы тараулар бар. Ратгерс университетінің математика профессоры Норман Левитт оны «шын мәнінде жағымсыз еңбек, ғылыми, тарихи және тіпті теологиялық қателерге толы» деп сипаттады. Левитт келесі мәселелерге қарсы болды: Кейін Фуллер осы мәселелерге жауап берді, Левиттің жеке мүддесін қуып, кітапты түсінуіне күмән келтірді. Фуллердің мәлімдемесінше, ол заманауи ақылды жобалау теориясын қорғаудың орнына, оның ғылым тарихындағы тамырларын көрсетуге тырысқан. Сондай-ақ Фуллер Левитт кітаптан келтірген үш үзіндінің біреуін қате келтіргенін, оның мағынасын түпнұсқасынан керісінше етіп бергенін айтты. Левитт Фуллерге толыққанды жауап беріп, «Фуллердің ID қозғалысын тудырған және қолдаған саясатты түсінбеуі өзіне тән патологияны құрайды» деген қорытындыға келді. Фуллер 1994 жылға дейін Ғылым соғыстарындағы қарсыластарының ғылымға қатысты көзқарастарын, соның ішінде Левиттің көзқарастарын жиі сынап келген. Остиндегі Техас университетінің философия профессоры және интеграциялық биолог Сахотра Саркар Фуллердің кітабын «заманауи ID креационизмі туралы интеллектуалдық дауларды талдау» деп сынға алды, бұл талдау «дегенге келмейді». Саркар сондай-ақ кітапта философия тарихының, оның ішінде Кант және логикалық позитивизмнің ерекше түсіндірмесі бар екенін, ғылым тарихын жеткілікті меңгермегенін, Ньютон, Кувье, Агассиз, Ламарк, Мендель, Пирсон және Гальтон туралы олардың жазбаларында қолдау таппайтын мәлімдемелер жасағанын, «ID креационизмі тудырған натурализм туралы пікірталасқа» қатыспағанын, «супернатурализм туралы ескертулері» Филип Джонсонның еңбегін білмейтінін көрсеткенін және басқа да ғылыми қателіктерге жол бергенін айтты. Флорида мемлекеттік университетінің ғылым философы Майкл Руз Science журналында Фуллердің кітабы «толыққанды қате және ешқандай дұрыс зерттеуге негізделмегенін» жазды. Ол, кем дегенде бір жағдайда, Фуллердің менің генетикалық дрейфтің рөлі туралы жазғандарымды қате түсінгенін айтты. Чарльз Дарвин себепті табуға тырысты, ол өз ұстаздары, Уильям Уивелл (өз кезегінде Ньютонға сілтеме жасаған) сияқты, «шынайы себеп» немесе *vera causa* деп атады. Дарвиннің пікірінше, тарихшылар мен ғылым философтары, сондай-ақ эволюциялық биологтар да оның жетістіктерін бағалайды. «Таймс» газетінде зейнеткерліктегі діни ғылым профессоры Кит Уордтың «Аптаның кітабы» деген пікірінде кітап жиі назардан тыс қалған ақпаратты ұсынып, қозғайтын түсіндірмелер бергені үшін мақталып, бірқатар қателіктер мен теріс бұрыштар үшін сынға алынды. А. К. Грейлинг «New Humanist» журналында бұл кітапта «Фуллердің білімсіздігі мен тарихи көре алмауының белгісі» бар екенін жазды. Фуллер онлайн жауап ретінде «егер Грейлингтің ғылым тарихы туралы түсінігі бас ұрып-соғу деңгейінен асып кетсе, онда біздің қазіргі ғылыми жетістіктерімізге ешқашан жетпес едік, және одан да маңыздысы, шындық туралы ойлауымызда дизайнға негізделген түсініктерден артық мүмкіндіктерге негізделген түсініктер басым болса, одан да көп жетістікке жетуге тырыспас едік» деді. Грейлинг оған былай деп жауап берді: «Стив Фуллер, кітаптары сынға алынған барлық авторлар сияқты, мен оның кітабын дұрыс оқымағанымды (немесе мүлдем оқымағанымды) шағымданады». Ол былай деп жалғастырды: «Мен Фуллермен христиан дінінің әртүрлі түрлерінің тарихы мен теологиясы туралы кез-келген күні сөйлесемін, олар адамзатқа жүк болды. [ ] Ғылым тарихы да осыған қатысты».

Журнал мақалалары

Академиялық еркіндік үшін академиктер (AFAF) жасаған "академиялық еркіндік туралы мәлімдемесін" талқылау.