Кіріспе

Замбия провинциясы – Замбияның он провинциясының бірі. Провинция Луангва өзенінің аралығында орналасқан және шығысында Малавимен, оңтүстігінде Мозамбикпен, солтүстік-шығысындағы Исокадан оңтүстіктегі Луангваның солтүстігіне дейін шекаралас. Облыстың орталығы – Чипата қаласы. Шығыс провинциясының ауданы – 154,0 км², жергілікті түрде елдің тағы үш провинциясымен шекаралас және он бес ауданға бөлінеді. 2010 жылғы Замбия халық санағы бойынша, Шығыс провинциясында 1 592 661 адам тұрады, бұл Замбия халқының 12,16%-ын құрайды. Әр 1000 еркекке 1030 әйел шамасында қатынас байқалады. 2010 жылғы мәліметтерге сәйкес, аймақтағы ең ірі қауым – чева халқы (жалпы халықтың 39,7 пайызы), ал ең көп таралған тіл – чева тілі (34,6 пайыз сөйлейді). Туризм саласында провинцияда төрт ұлттық саябақ бар. Облыста екі маңызды дәстүрлі мереке өткізіледі: Нгони тайпасы Чипата ауданында ақпан айында тойлайтын Нк’вала фестивалі және чева патшалығы Катете ауданында жыл сайын тамыз айының соңғы сенбісінде өткізілетін Чева Куламба рәсімі. 200 000-нан астам адам қатысатын Куламба рәсіміне отаршылдық үкімет тыйым салған, ал қазір Замбия, Малави және Мозамбиктегі чева басшылары патшаларына құрмет көрсету және патшалықтағы жаңалықтармен бөлісу үшін жиналады. Ауыл шаруашылығы провинцияның негізгі қызметі болып табылады және Замбияда өңделетін жердің 20,41 пайызын құрайды. Облыс елдегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің 19,61 пайызын өндіреді, оның ішінде күнбағыс – басты дақыл. Чипата және Мфуве әуежайлары – провинциядағы екі әуежай.

Тарих

Провинцияның тарихы Чева халқының төңірегінде қалыптасқан. Олар Чева патшасы, оның Ұлылығы Калонга Гава Унди билігінде, қазіргі Орталық Малави және Мозамбиктің Тете провинциясының солтүстік-шығыс бөлігін қамтитын кең империя құрды. Империяның басшылары қазіргі заманда осы аумаққа билік етті. Олардың ең танымалдары – 1954 жылы билікке келген Ұлы патша Калонга Гава Унди X. 1957 жылы ол британдық отаршылдық империяны қолдаған Гарри Мваанга Нкумбуланың саяси партиясына қосылды. Еуропа сапарынан оралған кезде провинцияның барлық аймағында ұлтшылдық қозғалыс күшейген еді. Көтерілістерге, өлім-жұлымға және халықтың сеніміне ие болу үшін ол ұлтшыл қозғалысты қолдады. Замбия тәуелсіздік алғаннан кейін, 1960 жылдары провинцияның кейбір аудандарында инфрақұрылым мен ауыл шаруашылығы ерекше дамыды. Бірақ, мыс бағасының төмендеуіне байланысты провинцияның дамуы, елдегідей тоқтатылды. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, аймақтағы ең ірі ұлт – Чева халқы, ол халықтың 39,7 пайызын құрайды. Шығыс провинциясында Чева тілінде сөйлейтін халық 34,6 пайызды құрады. 1968 жылы Малавидің сол кездегі президенті доктор Хастингс Камазу Банда провинцияның Малавиге қарасты екенін мәлімдеді. Ол Оңтүстік Африкадағы апартеидті қолдады, бұл Африкалық Біріккен Ұйымның (АБУ) қалауына қарсы болды. Замбияның сол кездегі президенті Кеннет Каунда Малавиден провинцияны иелену үшін соғыс ашуды талап етті және Малави территорияға деген талабын кері алғанша, екі елдің арасындағы сауда қатынастары тоқтатылатынын мәлімдеді. Малавидің экспансиялық ниеттері тоқтатылып, Шығыс провинциясы Замбия құрамында қалды. Чипата провинцияның ең дамыған қаласы және елі бойынша бесінші дамыған қала, одан кейін Лундази және Петауке қалалары тұр. Провинция солтүстік-батыста Мучинга провинциясымен, оңтүстік-батыста Орталық және Лусака провинцияларымен шектеседі. Шығыс шекарасындағы оқшауланған төбелердің биіктігі 6000 футтан (1829 м) 7000 футқа (2134 м) жетеді. Провинция, Луапала және Солтүстік провинцияларын қоспағанда, қалған жеті провинция сияқты Конго және Замбези өзендері жүйелері арасындағы суайдырғыш аймақта орналасқан.

Мәдениет және жануарлар дүниесі парктері

Шығыс провинциясындағы Луангва аңғары Замбиядағы ең жақсы басқарылатын жабайы табиғат аймақтарының бірі болып табылады. Оңтүстік Луангва ұлттық паркі (оның көп бөлігі провинциядан тыс жерде болса да, оның басқаруы және жалғыз қоғамдық жол провинциядан кіреді), Солтүстік провинциядағы Солтүстік Луангва ұлттық паркі, Луамбе ұлттық паркі және Лукусузи ұлттық паркі Шығыс провинциядағы ірі ұлттық парктер болып табылады. Ойынды басқару аймақтары ұлттық парктерден тыс Луангва аңғарының көп бөлігін қамтиды, ал көптеген жануарлар аңғар мен көрші Малавидің таулы аймақтарындағы қорықтар арасында провинция арқылы көшіп-қонып тұрады. Куламба рәсімі – Замбиядағы ең ірі дәстүрлі мереке. Оны тамыз айында Чева тайпасы Катете ауданында, ақпан айында Нгони тайпасы Чипата ауданында Нк’вала фестивалі, тамыз айында Тумбука тайпасы Лундази ауданында Кулонга фестивалі, тамыз айында Кунда тайпасы Мамбуа ауданында Малаила фестивалі, қазан айында Тумбука тайпасы Лундази ауданында Зенгани фестивалі, қазан айында Нсенга тайпасы Петауке ауданында Тувимба фестивалі тойлайды. Куламба рәсімі – Замбия, Мозамбик және Малавидегі Чева халқының жиыны. Чева басшылары өздерінің патшасы, оның салтанатты атасы Калонга Гаваға құрмет көрсетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, басшылар мен халық патшаға өздерінің мәселелерімен жүгінетін, ал қазіргі заманда, Куламба отаршылдық режиммен тыйым салынғаннан кейін қайта жандандырылғаннан бері, рәсім патшалықтағы жағдайлар туралы басшылардың патшаға есеп беруіне бағытталған. Куламба рәсімінің тамыры 15 ғасырда жатыр. Н’квала – Нгони тайпасының жыл сайынғы жиыны, сондай-ақ ол алғашқы өнім фестивалі деп те аталады. Ол ақпанның соңғы аптасынан наурыздың бірінші аптасына дейін үш күнге созылады. Бұл шараға тайпа мүшелері мен қонақтардың мыңдаған адамдары қатысып, Чипата қаласына жақын Мутенгулени ауылдарына жетеді.