Кіріспе

Көзге немесе көруге байланысты қызмет көрсететін адам – көз күтімі саласындағы маман. Бұл көз күтімімен айналысатын, орта білімнен кейінгі білімі аз мамандардан бастап, докторантура деңгейінде білім алған дәрігерлерге дейінгі кез келген денсаулық сақтау қызметкерін қамтиды.

Офтальмолог

Офтальмология (/ˌɒfθælˈmɒlədʒi/ OFF thal MOL ə jee) – медицинадағы хирургиялық мамандық, көз ауруларын диагностикалау және емдеумен айналысады. Офтальмологтар – дәрігерлер (М. Д./Д. О / медицина ғылымдарының докторы) медициналық және хирургиялық көз күтімі бойынша арнайы білім алады. Офтальмолог болу үшін алдымен дәрігер болу қажет. Дәрігер болу үшін колледжден кейін 4 жыл медициналық және хирургиялық оқудан өту керек, онда адам анатомиясының барлық бөліктерін, соның ішінде көзді емдеуде кеңінен білім алады. Олардың білімі тек курстық жұмыстармен ғана шектелмейді, сонымен қатар сыныптық, клиникалық және қоғамдық тәжірибеден өтеді. Осы білім берудің арқасында офтальмологтар көз және көру қабілетінің толық спектрін қамтамасыз ететін жалғыз дәрігерлер болып табылады. Олардың алғашқы білімі мен барлық медициналық және хирургиялық мекемелерге, сондай-ақ бейнелеу әдістеріне (мысалы, КТ/МРТ) қол жеткізуі арқасында көздің аурулары мен жағдайларын диагностикалайды және емдейді, сондай-ақ лазерлік процедуралар, катаракта хирургиясы сияқты амбулаторлық хирургия және ауруханадағы кең көлемді көз ісігін алып тастау сияқты операцияларды жасайды. Олар – көздің, көз ұясының, көру жолдарының және көру қабығының барлық аспектілеріне бейімделген, медициналық және хирургиялық білімге, сондай-ақ клиникалық тәжірибеге ие жалғыз көз күтімімен қамтамасыз ететін мамандар. АҚШ және Канададан тыс елдерде оптометристер көбінесе докторлық дәрежесіне ие болмайды және хирургиялық емдеуді жүргізуде шектелуі мүмкін. Алайда, Ұлыбритания сияқты кейбір елдерде оптометристердің кейбіреулері аспирантурадан кейінгі докторлық дәрежесіне ие, ал кейбіреулері жоқ.

Ортопед

Ортоптиктер Халықаралық ортоптика қауымдастығы белгілегендей, көз қозғалысы мен үйлестіру проблемаларын, көру осьінің бұрыс орналасуын, конвергенция және бейімделу проблемаларын, сондай-ақ амблиопия, косырау және бинокулярлық көру бұзылыстары сияқты жағдайларды диагностикалау және емдеуге маманданған. Олар офтальмологтарға хирургиялық операцияларда көмектеседі, ортоптик студенттерін, басқа да медициналық мамандықтардың студенттерін, медицина студенттерін, офтальмология резиденттерін және феллоуларын оқытады, көру зерттеушілері болып жұмыс істейді, көруді тексеруден өткізеді, нашар көруді бағалайды және клиникалық әкімшілердің міндеттерін атқарады.

Окулярист

Окуляристер травма немесе ауру салдарынан көзін жоғалтқан адамдарға көз протездерін жасау және бекітуде маманданған.

Оптикалық

Оптиктер офтальмологиялық линзаларды, көзілдіріктерді, контактты линзаларды, нашар көруге көмектесетін құралдарды және көздің протездерін орнатумен және жасаумен айналысады. Оларды "оптикалық диспенсер", "көзілдірік орнатушы", "офтальмологиялық диспенсер" деп те атайды. Түзету линзаларына арналған рецептті офтальмолог, оптометрист немесе кейбір елдерде ортоптист беруі тиіс. Бұл көптеген елдерде мемлекеттік реттеуге бағынған мамандық.

Окулист

Окулист – көз күтімі саласында білім алған және маманданған, әсіресе офтальмологтар мен оптометристерді сипаттау үшін бұрын қолданылған ескі термин. АҚШ-та бұл термин қазір қолданылмайды.

Көз терапевті

Көру терапевті, әдетте ортоптик немесе оптометрик, көру терапиясын қажет ететін пациенттермен жұмыс істейді, мысалы, нашар көру қабілеті бар пациенттермен. Көбінесе, көру терапиясы көздерін жақын жерде жиі пайдалану салдарынан көру проблемалары дамыған балаларда жүргізіледі. Дегенмен, бұл терапия түрі көруін түзету қажет, бірақ түзету линзалары жағдайды толыққанды қалпына келтіруге жеткіліксіз болған пациенттерде де қолданылады. Балаларға визуалды терапияны балалардың көзіне күтім жасайтын мамандандырылған оптометристер жүргізеді. Көру терапиясы саласында мамандану үшін дәрігерлер оптометриялық білімінен кейін кеңейтілген аспирантурадан өтуі керек, содан кейін балалар көруі бойынша мамандар ретінде толық сертификат алу үшін ұлттық емтиханға қатысуға құқылы болады. Ұлттық кеңестен өткеннен кейін дәрігердің атағы – Көзді дамыту колледжінің мүшесі (Fellow in the College of Optometrists in Vision Development), немесе F.C.O.V.D. Көру терапиясын ұсынатын, бірақ әлі сертификаттау емтихандарын тапсырмаған оптометристер Көзді дамыту колледжінің сертификацияға дайын мүшелері (Associates in the College of Optometrists in Vision Development) болып табылады. Көру терапевттері терапия сеанстарын жүргізу үшін әдетте призмалар, көз жапқыштар, сүзгіленген линзалар және компьютерлік жүйелерді пайдаланады. Көптеген көз күтімі мамандары иридологиямен айналыспайды, себебі бұл практикаға байланысты жеткілікті ғылыми дәлелдер жоқ.

Офтальмологтар, оптометристер мен ортоптистер арасындағы айырмашылық

Офтальмологтар көбінесе арнайы көзге күтім көрсетеді және көз ауруларының соңғы сатысын басқарады (көбінесе тек хирургия арқылы жеңілдетіледі). Оптометристер әдетте медициналық көмек қоса, жан-жақты көзге күтім көрсетеді, оның шегі орташа сатыға дейін (дәрі-дәрмектермен емдеу арқылы басқарылады). Мамандықтар арасында қызмет көлемі жағынан елеулі үлкендік бар. Оптометристерге офтальмологтармен бірдей медициналық көмек көрсетуге рұқсат беріледі, бірақ инвазивті хирургияға жол берілмейді. Ортоптистер көз қозғалысы және үйлестірудегі мәселелерді анықтау және емдеумен айналысады, мысалы, көру осінің бұрыс орналасуы, бинокулярлық көрудің бұзылуы және косырқау (страбизм) науқастарындағы операцияға дейінгі/кейінгі күтім. Олар дәрі-дәрмектермен немесе хирургиялық араласумен көз ауруларын тікелей емдемейді. Ортоптистер пациенттерді оптикалық құралдар мен көз жаттығулары арқылы емдеуге дайындалады. Ортоптистер көбінесе офтальмологтар мен оптометристермен бірлесіп бинокулярлық көруді емдеу, көру өрісінің жоғалуын басқару және бейімделу терапиясын жүргізеді. Олар стандартты көз және көруді тексерумен қатар компьютерлік қосымша тексерулерді де жүргізеді. Бұл үш мамандық балаларда (мысалы, әлсіз көру және косырқау) және ересектерде (мысалы, катаракта, глаукома және диабетикалық ретинопатия) кездесетін жалпы көз мәселелерін тексеруге міндетті. Барлығының лицензиясын сақтау және соңғы күтім стандарттарымен үнемі жаңару үшін үздіксіз білім беру курстарына қатысуы қажет.