Кіріспе

Чарльз Дэвид Келман (23 мамыр 1930 – 1 маусым 2004) – американдық офтальмолог, хирург, өнертапқыш, джаз музыканты, әртіс және Бродвей продюсері. Факоэмульсификацияның «әкесі» ретінде танымал, ол катаракта хирургиясында қолданылатын көптеген медициналық құралдарды, аспаптарды, имплантациялық линзаларды және техникаларды жасады. 1960 жылдардың басында ол криохирургияны катарактаны жою және торлы қабықтың жарылуын емдеу үшін қолдана бастады. Катаркаға жасалатын криохирургия 1978 жылға дейін кеңінен қолданылды, содан кейін Келман 1967 жылы өңдеген факоэмульсификация процедурасы қазіргі заманғы стандартты емге айналды. Келманға президент Джордж Буш Ұлттық технология медалін табыс етті және Монреальде (Канада) өткен Халықаралық катаракта және рефракциялық хирургия конгресінде «Ғасыр офтальмологы» деп мойындады. Ол сондай-ақ Акронда (Огайо штаты) Ұлттық өнертапқыштар залына енгізілді және 2004 жылы Ласкер сыйлығын алды. Нью-Йоркте туған Келман Тюфтс университетін бітірді және Женева университетінде медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Кейін Нью-Йоркке оралған ол Кингс округінің ауруханасында интернатурадан өтті және Филадельфиядағы Уиллс көз ауруханасында ординатураны аяқтады. Соңынан Манхэттендегі Көз, құлақ және тамақ ауруханасында және Нью-Йорк Көз және құлақ ауруханасында хирург болып жұмыс істеді, сондай-ақ жеке практикамен айналысты. Келман Нью-Йорк Медициналық колледжінде офтальмологиядан клиникалық профессор болып қызмет етті және әлемнің түкпір-түкпіріндегі көптеген хирургтарға өз әдістерін жеке үйретті. Келман медициналық мансабымен қатар, әртіс ретінде де табысқа жетті. Ол кішкентай кезінде гармоникада ойнауды бастады және «Хорн және Хардарт балалар сағаты» атты радио бағдарламасында өнер көрсетті. Кейіннен ол кларнет пен саксофонда ойнауды үйренді. Жасөспірім шағында биг-бэнд құрды, музыка жазуды бастады және орта мектептегі оркестрінде, сондай-ақ Нью-Йорк қаласының оркестрінде бірінші кларнетші ретінде ойнады. Женевада медициналық институтта оқып жүргенде ол екі джаздық радио бағдарламасына және бір телешоуға қатысты. Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол Chancellor Records компаниясы арқылы шығарылған «Telephone Numbers» әнін жазды, ол ұлттық хит-парадтарда сәттілікке жетті. Факоэмульсификацияны ойлап тапқаннан кейін, осы процедураны насияттау мақсатында ол теледидарда жиі пайда бола бастады, алғаш рет 1975 жылы Джонни Карсонның «Tonight Show» бағдарламасында. Ол музыкалық комедиялық қойылымды жасады, оны теледидарда, Атлантик-Ситиде, Лас-Вегаста және Нью-Йорктегі Карнеги-холлда бірнеше танымал джаз музыканттарымен және әртістермен бірге орындады. Ол бірнеше Бродвей мюзиклдерін продюсерлік етті және кем дегенде екі Бродвей мюзиклінің сценарийін жазды.

Ерте өмір және білім

Чарльз Дэвид Келман 1930 жылғы 23 мамырда Нью-Йорк қаласындағы Бруклинде Ева мен Дэвид Келман отбасында дүниеге келді. Ол отбасысы Квинс облысының Форест-Хиллз ауданына көшіп келгенге дейін Шығыс Нью-Йоркте өсті. Оның әкесі Грекиядан келген еврей иммигрант болған, ол өзінің өнертабыстары үшін лайықты сыйақы мен танылуды ешқашан алмаған. Ол The Horn and Hardart Children's Hour радиошоуында тұрақты түрде ойнай бастады. 1950 жылы бакалавр дәрежесін алды. Содан кейін Женева университетінде медицинаны оқыды және әкесіне қатерлі ісік диагнозы қойылғаннан кейін, дәрігер болып көру үмітімен оқуын жеделдетті. 1956 жылы медицина докторы ғылымының кандидаты дәрежесін алды, бірақ бұл оның әкесі бір жыл бұрын қайтыс болғаннан кейін болды. Кингс округінің ауруханасында интернатурадан өткеннен кейін, ол Филадельфиядағы Уиллс көз ауруханасында ординатураны аяқтады. Бұл процедура линзаны капсуласын зақымдамай алып тастауға мүмкіндік берді. Бұл техника 1978 жылдан бері кеңінен қолданылмайды және Келманның дамуына көмектескен экстракапсулярлы катаракта хирургиясы (ECCE) сияқты басқа техникалар пайда болды, бірақ ICCE хирургиялық опция болып қала береді. 1963 жылы Келман торлы қабықтың жұлынуын емдеу үшін криопексия әдісін енгізді. Келман бұл процедураны факоэмульсификация деп атады, ол катарактаны емдеудің стандартты әдісіне айналды. Бірінші пациентінің көзі жұқтырылып, алынып тасталды. Алайда, ол келесі әрекеттерінде сәттілікке жетті. Келман құрылғыны өндірушімен жаңа бизнес қарым-қатынасын құрды. "Американдық офтальмология журналында" жарияланған "Факоэмульсификация және аспирация – катарактаны алып тастаудың жаңа әдісі: алдын ала есеп" мақаласынан кейін ол осы жаңа техниканы үйренуге қызығушылық танытқан хирургтарға курстар өткізе бастады. Келманның жетістіктері ECCE үшін қажетті кесіктің мөлшерін азайтуға және қалпына келтіру уақытын қысқартуға мүмкіндік берді. Бұл жаңа хирургиялық әдіс ұзақ ауруханада жату қажеттілігін жойды және операцияны аз ауыртпалы етті. Бұл техника және ұқсас құралдар ми мен жұлын ісіктерін алып тастау үшін нейрохирургияда да қолданылды, содан кейін инвазиялық емес амбулаторлық хирургиялық процедураларға үлкен сұраныс туды. Бұл мәселе тек Томас Р. Маццокко 1980 жылдардың басында силикондық ИОЛ-ды ойлап тапқаннан кейін шешілді. "Маццокко тако" деп аталған линзаны факоэмульсификация үшін қолданылатын кішкентай кесікке бүктеуге және енгізуге болады. 1984 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы бүктелетін ИОЛ-ды пайдалануға рұқсат бергеннен кейін Келманның факоэмульсификациясының айқын артықшылықтары толыққанды көрінді. Келман көптеген мәшһүр тұлғаларды емдеді, олардың ішінде Джо Фрейзер, Лайонел Хэмптон, Рекс Харрисон, Энн Миллер, Ян Пирс және Уильям Б. Уильямс бар. 1980 жылдың қазанында Келман емдеген Хеди Ламарр: «Мен жеті жылдан астам уақыт соқыр болдым. Бірақ қазір жақсымын. Доктор Келман маған көру қабілетімді қайтарды. Ол маған көздерімді сыйлады», – деді. 1992 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Келманның инновациясы «елдің ауруханалық шығындарынан жылына 7 миллиард доллар үнемдеді» деп хабарлады. Сондай-ақ, 1982 жылы Crown Publishers баспасынан шыққан «Катаракта: олар туралы не білу керек» атты халыққа арналған кітабы жарық көрді. Кейінірек карьерасында ол пациенттің терісінен коллаген жасаудың жолын ойлап тапты, бұл аллергиялық реакциялардан сақтады. Ол медициналық тәжірибесін, хирургиялық операцияларын және оқытушылық қызметін әртіс ретіндегі мансабымен қатар жүргізе берді. Факоэмульсификациямен катаракта хирургиясы әлемдегі ең көп таралған операциялардың бірі болып табылады, 2011 жылғы мәліметтер бойынша әлемде жыл сайын 9,5 миллионнан астам осындай процедуралар орындалады.

Көңіл көтеруші ретінде

Келман орта мектепте музыка жазуды бастады. Ол Атлантик-Сити мен Лас-Вегаста өнер көрсеткен музыкалық комедиялық нөмір құрастырды, сондай-ақ "Спиннерс", Глен Кэмпбелл, Джеймс Даррен, Диззи Гиллеспи, Лайонел Хэмптон және Реджис Филбинге қосымша өнер көрсетті. Келман Бродвейде бірнеше мюзиклдің түзілуіне атсалысты, оның ішінде "Can Can" (1981), "Triumph of Love" (1997) және "The Sound of Music" (1998–1999), сонымен қатар Нью-Йорктегі Friars клубының мүшесі болды.

Марапаттар мен құрметтер

1970 жылы Келманға Америка жетістіктері академиясы сыйлық берді. 1982 жылы ол Вашингтондағы АҚШ Сенатының 97-ші Конгресінде «Конгресс салюті»мен марапатталды. 1985 жылы Келман алғашқы Америка катаракта және рефракциялық хирургия қоғамының (ASCRS) инноваторлық лекциясын оқыды. 2003 жылы лекциялар сериясы оның құрметіне аталды. Ол сондай-ақ 1989 жылы ASCRS-тің Бинкхорст лекциясын, ал 1990 жылы Халықаралық офтальмология конгресінде Ридли медальдық лекциясын оқыды. Сол жылы ол Тэфтс университетінен «Ерекше қызметі үшін» сыйлығын және Нью-Йорк патенттік таңбасы, сауда белгісі және авторлық құқық заң қауымдастығынан «Жылдың өнертапқышы» сыйлығын алды. 1994 жылдың шілдесінде Монреаль қаласында (Канада) өткен Катаракта және рефракциялық хирургия халықаралық конгресінде ол ғасырдың офтальмологы деп танылды. 2004 жылдың ақпанында ол Огайо штатының Акрон қаласындағы Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді. 2010 жылдың қаңтарында Нью-Йорктің WLIW телеарнасы «Through My Eyes: The Charlie Kelman Story» атты деректі фильмін көрсетті. Оның екінші әйелі Эннмен үш ұлы болды: Эван, Джейсон және Сет. 1996 жылы Келман Бока-Ратон қаласына көшіп, 2004 жылдың 1 маусымында 74 жасында өкпе рагынан қайтыс болды.