Кіріспе
Румындық Libertatea (; "Азаттық") – румындық күнделікті газет және ағымдағы оқиғалар, ойын-сауық, спорт және өмір салты туралы хабарлайтын онлайн жаңалықтар сайты. Ол 1989 жылдың 22 желтоқсанында (сағат 12:45), Октавиан Андроник тарапынан "1989 жылғы Румыния төңкерісінен туған алғашқы тәуелсіз газет" ретінде құрылған.
Libertatea (; "Freedom") is a Romanian daily newspaper and online news website covering current affairs, entertainment, sports and lifestyle. It was founded on December 22, 1989 (12:45 p. m.), by Octavian Andronic, as "the first independent newspaper of the Romanian Revolution of 1989".
Тарихы және профилі
Газет 1989 жылы жарық көруді бастады. Алғашқы саны 1989 жылғы 22 желтоқсанда түскі уақытта жарық көрді. Бұл газет коммунистік үкімші, президент Николае Чаушескудың тікұшақпен астанадан қашқанын хабарлаған алғашқы басылым болды. Бұрынғы газет Informația Bucureștiului деп аталды. Сорин Роска Станеску бұрынғы газетте журналист болып жұмыс істеген және жаңа Libertatea газетінің негізін қалаушы Октавиан Андроникпен бірге қызмет еткен. Бүгінде Libertatea газетінің алғашқы саны музейлерде, мысалы, Jimbolia, Timiș қаласындағы Muzeul Presei Sever Bocu'-да сақталады. Қазіргі бас редактор Дэн Дука 2020 жылдың наурызында Libertatea командасына қосылды және сол жылдың тамызында бас редактор қызметіне тағайындалды.
Ринжердің сатып алуы
1994 жылы Ringier компаниясы оны сатып алды және көптеген өзгерістерден өтті, нәтижесінде Libertatea елдегі ең көп таралымды және сатылатын газетке айналды, Бухарест қаласынан бастап ұлттық баспа басылымына дейін кеңейді. Бұл газет Румынияда түсті басылған алғашқы газет болды.
Libertatea таблоид
1999 жылы редакцияның көп бөлігі келіп, «Авереа» газетін шығара бастайды, ал «Либертатеа» швейцариялық «Ринжердің» таблоиды «Блик» үлгісімен таблоидқа айналады. Сатылған даналардың саны күніне он мыңнан 250 000-нан асып кетеді. 2002 жылы «Либертатеа» Румынияда ең көп таралған газет болды, әр басылымы ай сайын орташа есеппен 151 409 дана сатылды. Оның бәсекелестері «Адевэрул» (129 389 дана) және «Евениментул Зилей» (106 297 дана) болды. Сол жылы «Либертатеа» сенбілік басылымын жариялайды. SNA жүргізген зерттеуге сәйкес, 2008 жылдың шілдесінен 2009 жылдың шілдесіне дейін «Либертатеа» 1 425 000 оқырманымен елдегі бірінші газет болып қала береді. Оның таблоид бәсекелесі «Канкан» 981 000 оқырманымен екінші орында, ал үшінші орында да таблоид – «Клик» (938 000 оқырманы) тұр.
5-бет Қыз
"Page 5 girl" (Fata de la Pagina 5) Libertatea таблоид ретінде қайта іске қосылғанда пайда болды және көп ұзамай дербес брендке айналды. Кейбір ұлттық жұлдыздар "Page 5" қыздары болғандықтан танымал болды. Олардың ішінде ең белгілілері – Лаура Косой, Андреа Мантеа, Николета Лучиу және Роксана Ионеску. 2001 жылы Pub 21 түнгі клубы "Fata de la Pagina 5" деген атпен коктейль ұсынды. Шамамен 20 жыл өткен соң, 2017 жылы редакциялық саясат өзгергенде және танымал газет ретінде қайта қалыптасқанда Libertatea баспа және онлайн нұсқаларынан "Page 5 girl" бөлімін жойды.
Күлкілі газеттен жалпы жаңалықтарға
2014 жылы Libertatea таблоидтан жалпы жаңалықтарға қайта бағытталған брендін жаңартпай бастады. Мазмұн да өзгерді, назар атақты адамдар мен сенсация тудыруға бағытталған материалдардан жалпы жаңалықтарға, саясатқа және арнайы репортаждарға ауысты. 2016 жылы BRAT (Biroul Român de Audit Transmedia) Libertatea-ны "таблоид" санатынан "Жалпы жаңалықтар" санатына көшіруге шешім қабылдады, осылайша өзгеріс ресми мәртебе алды. Видео да арнайы бөлімі бар жаңалықтар редакциясының маңызды бөлігіне айналды.
Жаңа бастама
2018 жылы Ringier Romania Sportal-мен бірлескен кәсіпорын арқылы Gazeta Sporturilor-ді сатып алғаннан кейін, Кэтэлин Толонтэн Libertatea бас редакторы болды. Жаңа редакция өзгерістерден өтті, екі жылға созылған процесс барысында командаға жаңа журналистер қосылды. Libertatea баспа және онлайн нұсқаларында жарияланған тергеу материалдары, репортаждар мен әдемі әңгімелер арқасында кеңінен танылды.
Тарату және пішімдеу
Libertatea-ның 2020 жылғы 1-тоқсандағы орташа тәуліктік тиражы 36 905 дананы құрады, оның ішінде 11 732 жазылым және 15 598 дана сатылды. Газет 2016 жылғы сәуірде жалпы жаңалықтар форматында қайта жаңартылды, бұл 2014 жылы басталған процестен кейін таблоидтық журналистикадан көбірек салмақты хабарлауға көшуді білдірді. Бұл шешім BRAT директорлар кеңесінде өткен дауыс беру нәтижесінде қабылданды. Libertatea дүйсенбіден сенбіге дейін таратылады және күндізгі контенті веб-сайтында жарияланады. 2020 жылғы сәуірден бастап жексенбілік нөмірі шығарылмайды. Жұма күндері баспа нұсқасымен бірге тегін телебағдарламалар шолуы таратылады. Сонымен қатар, оқырмандар баспа және онлайн форматтарында жұма күндері Ураниа жазған апталық жұлдыз жорамалын таба алады.
The newspaper relaunched in April 2016, in general news format with a shift from tabloid journalism to more serious reporting, after a process which started in 2014. The decision was taken after a voting process in the directorial council of BRAT. Libertatea is distributed Monday to Saturday, with daily content on its website. The Sunday edition was canceled starting April 2020. On Fridays, a free TV Guide is distributed with the printed edition. Also, both in print and online, readers can find, on Fridays, the weekly horoscope written by Urania.
Ерекше оқиғалар
2019 жылдың басында Libertatea Румыниядағы жоғалған баланың ең көне жағдайын тіркеді. 2 бөлімнен тұратын материал [19], 1973 жылдың 20 қазанында Бухарест қаласында, фабрика жанында жоғалған 4 жасар Țiți, Cristescu Dumitru Laurențiu туралы баяндайды. Libertatea сондай-ақ Флорин Лэзэу жасаған, жас өсуіне маманданған румыниялық полицейдің жалғыз робот портреті туралы да айтады. "1 желтоқсан күні Ана" – Libertatea құжаттаған тағы бір жағдай, онда 18 жасар Ана Мария Тэнасэ атты жас әйел апаттан кейін толығымен қозғалмайтын, спастикалық тетрапарезбен ауырады. 2015 жылы Яссы қаласында Ана көлікке шалынып, мүгедек болып қалды. Мақала жарияланған кезде прокурорлар қылмыскер, Яссы қоршаған ортаны қорғау басқармасының бұрынғы басшысы Евгений Сандуды сотқа жібермеген. Апаттан 3 жыл өткен соң, Libertatea журналистері апаттың жалғыз куәгері, Англияда тұратын Юлиан Думитрумен кездеседі. Куәгер журналистерге олардың алғаш рет келгенін мойындады. 2018 жылдың 28 желтоқсанында, Libertatea материалы жарияланғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң, Яссы прокуратурасы апатты жасаған Евгений Сандуды сотқа жіберді және оның автокөлікті жүргізу құқығын тоқтатты. 2018 жылдың шілдесінде Libertatea Бухарест клубының бұрынғы акционері және атқарушы президенті Кристи Борча туралы эксклюзивті тергеуді жариялады. Екі бөлімнен тұратын материалда Кристидің Поарта Албэ түрмесінде қамауда болған кезінде сұйытылған газды, СЖГ-ны түрмеде өзі отырған түрмеге және басқа да мемлекеттік мекемелерге сату арқылы қалай байығаны туралы айтылады. Мемлекеттік клиенттердің арасында Călărași әлеуметтік көмек және балаларды қорғау бас басқармасы, Румыния поштасы және "CFR" SA Ұлттық теміржол компаниясы бар. Бухаресттегі Карол паркіндегі пластикалық мұз айдынының құрылысын 2018 жылдың желтоқсанында Libertatea зерттеді. Мақалада мұз айдынын орнатуға арналған аукционды жеңіп алған компанияның 80 000 евролық шарты көрсетілген. Газетте Star Pro Center INTL компаниясы Қытайдың Alibaba сауда сайтында сатылатын мұз айдындарының суреттерін пайдалана отырып жарнамаланғаны айтылады. "Ауғанстанның алдыңғы шебі" – 2018 жылдың ақпанында жарияланған, Драгош Сасу мен Ионуц Йордэческу жасаған репортаждар мен бейнелер сериясы. Libertatea журналистерінің екеуі Ауғанстандағы соғыс аймағынан екі апта бойы хабар таратты. Libertatea өзінің газетінде, баспасөзде, теледидарда және интернетте жалған жарнама туралы материал жариялады. Бұл есепте АҚШ-та тыйым салынған затты қамтитын, онкологиялық ауруларға арналған ұсынылатын қосымшаның жарнамасы туралы айтылады. Бұл есептен кейін газеттің мұндай қосымшаларды жарнамалаған клиенттері бас тартты. Libertatea осы жұмысы үшін FreeEx жүлдесін жеңіп алды. 2018 жылдың 15 қазанында Libertatea Onești қаласынан 13 жасар қыздың әкесінен зорлық көріп, жыныстық тұрғыда зәбірленгенін жариялады. Содан кейін тергеулер мен есептер сериясы жалғасты, бұл Румынияда педофилдер кінәлі деп танылып, шартты жаза алғаны немесе жазадан босатылғаны туралы көрсетті. 2019 жылдың 5 ақпанында Libertatea Матью Модтың, нағыз аты Маттео Политидің, мамандандырылған білімі болмастан бір жыл бойы Румынияның бірнеше жеке клиникаларында жұмыс істеген жалған дәрігер туралы жағдайды жариялады. Бұл жаңалықты Румынияның негізгі телеарналары, сондай-ақ "Нью-Йорк Таймс" газеті де жариялады. Палко Караш қол қойған материалда Маттео Политидің жағдайы туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілді, Libertatea газетіне сілтеме жасалды. Жалған дәрігерлер туралы осы сериясы үшін Libertatea "2019 жылдың ең үздік тергеу журналистикасы" жүлдесін жеңіп алды.