Кіріспе

Калба (كَلْبَاء) – Біріккен Араб Әмірліктерінің Шаржа әмірлігінде орналасқан қала. Бұл Оманның солтүстігіндегі Оман шығанағының жағалауында жатқан Шаржаның анклавы. Қор-Калба (Калба сайы) – маңызды табиғи қорық және мангровый батпағы, Оман шекарасына жақын қаланың оңтүстігінде орналасқан. Калба мангровый қорығы жалпы жұртқа ашық және Шаржа Инвестиция және даму органы (Шурок) тарапынан экотүризмдік курорт ретінде дамытылған. Көптеген табиғатты қорғаушылар мен экологтар осы жобаға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді.

Тарих

Кальбада б.з.д. төртінші мыңжылдыққа дейінгі қабық үйінділері, сондай-ақ қола дәуірінің Умм Аль Нар мәдениетінің кең ауқымды қалдықтары табылды. Кальбаның оңтүстігінде, Хатм-Мелахта маңызды петроглифтердің көптеген суреттері сақталған.

Португал тілі

Қала 16-шы ғасырда португал империясы басып алғаннан кейін Галла деп аталды. Бұл португалдардың Парсы шығанағы мен Оман шығанағына кіруді бақылау үшін қолданған қамалды қалалардың бірі болды, мысалы, Хор Факан, Маскат, Сохар, Сейб, Курайят, Мутрах. Қазіргі таңда мұражай ретінде қалпына келтірілген Кальба қамалы португалдықтардың негірінде салынған деп есептеледі. Ол 1811 жылы наурыз айында Маскат сұлтаны Саид Саидтың әскерлері арқылы әл-Қасими теңіз күштеріне қарсы Оман науқанының бөлігі ретінде шабуылға ұшырап, тоналды. Шаржаға қайта қосылғанға дейін 1936 жылдан 1951 жылға дейін ол Трюциалдық мемлекет болды. Калба сол кезде Галла деп аталатын, Дж. Г. Лоримердің 1906 жылы Персия шығанағы мен Оманды зерттеу кезінде, ол 300-ге жуық араеш (құрма жапырақтарынан тоқылған) үйлерінен, Нақбиин, Шарқиин, Кунуд және Абадилах тайпаларынан, сондай-ақ бірқатар балухилер мен парсылардан тұратын. Бұл қалада Персия шығанағы мен Үндістан порттарымен сауда жасаған он кеме орналасқан. Маджид бин Сұлтан бин Сакр әл Касимиге Шамалия аймағы, соның ішінде Калба, оның ағасы, Шарджа билеушісі шейх Салим бин Сұлтан әл Касими феодалдық иелік ретінде берді. Кейіннен Калбаны оның екі ұлы Хамад бин Маджид пен Ахмад бин Маджид бірлесіп басқарды. Хамадтың ұлы Саид ибн Хамад әл-Қасими 1902 жылы оның орнын басып, көршілес Фуджейра билеушісі Хамад ибн Абдалла әл-Шарқи тәуелсіздікке қол жеткізді. Саид ибн Хамад Әжманда тұрып, Калбаның басқаруын Барут есімді құлға тапсырды.

Ажырасу жағдайы

1920 жылдары Саид бин Хамад Калбада қайтадан тұрып, 1936 жылы британдықтар оны Шаржа қаласындағы Әл-Махаттадағы Империялық әуе жолдарының ұшу-қону жолағы мен бекінісіне резервтік ретінде шұғыл әуе жолағына қону құқығын беру үшін ынталандыру ретінде келісімшарт бойынша билеуші деп мойындады. 1937 жылдың сәуір айында Шаржаның биліктен шеттетілген билеушісі Халид бин Ахмад әл-Қасими шейх Саид бин Хамад әл-Қасимидің қызы Айшаға үйленді. Саид бин Хамад 1937 жылдың сәуір айының соңында Хор-Факканға сапар барысында күрт қайтыс болды. Саид бин Хамадтың ұлы Хамад әлі кәмелетке толмағандықтан, Айша дереу регенттік құруға кірісіп, Калбаға барып, қаланың қорғанысын ұйымдастырды. Саид бин Хамад көп жылдар бойы Аджманда тұрып, Калбаны өз атынан басқаруды Барут есімді құлына тапсырған еді, ал Айша енді Барутты тағы да Вали қызметіне тағайындады. Ол Халид бин Ахмадқа хабарлама жіберді, ол сол кезде Рас-Аль-Хаймада болды. Осыдан кейін көптеген тараптардың арасында қарқынды саяси тартыс пен келіссөздер басталды. 1937 жылдың маусым айында Калбаның көрнекті тұрғындары 12 жасар Хамад үшін регент ретінде құл Барутты таңдады, бірақ британдықтар бұл шешімді қабылдамады және Халид бин Ахмад регент болып тағайындалды. Бадуин және Шығыс жағалауының халқы арасында ықпалды және біріктіруші тұлға ретінде танылған ол 1950 жылға дейін Даид пен Калбаны басқарды (Калбадағы билігін Барутқа сеніп тапсырып, өзі Даид пен Әл-Хирада тұруды жөн көрді), ол істерге қатысу үшін тым қарт және әлсіз болған кезде. Ол сол жылы қайтыс болып, Калбаның билеушісі болып көпке дейін жеткен Хамад бин Саидты қалдырды. Хамад 1951 жылы Рас-Аль-Хайма билеушісінің ұлы Сакр бин Сұлтан әл-Қасимиден қаза тапты. 1952 жылы көтеріліс туралы британдық құжаттар болғанымен, бұл мәселе шешілген сияқты, және Калба билігі кейіннен Шаржаның тікелей басқаруына қайта оралды. Осыған қарамастан, Калба мен көршілес Фуджейра арасында (оның өзі 1952 жылға дейін британдықтармен келісімге келген мемлекет ретінде мойындалмаған) дау-жанжал мен қақтығыстар жиі болды. Бұл 1971 жылы БАӘ құрылғаннан кейін жер дауынан туындаған ашық ұрысқа ұласты. 1972 жылы жаңадан құрылған Біріккен қорғаныс күштері ұрысқа араласып, күштер келген кезде 22 адам қаза тауып, оннан астам адам ауыр жарақат алды. Дау-жанжал Дубай шейхы Рашид және басқа билеушілердің араласуымен ақыры шешілді, ал келісім туралы мәлімдеме 1972 жылдың 17 шілдесінде жарияланды.

Қалаға кіру

Хор-Калбаға үш жол арқылы жетуге болады. Біріншісі Уәди әл-Хелу (وَادِي ٱلْحلًو) туннелінен кейін Малиха жолымен (شارع مليحة) бірігіп, соңында Шаржа халықаралық әуежайынан Шаржа-Калба жолына дейін жетеді. Фуджейра-Калба жолы да бар. Хор-Калба жолы Хатм Мелахадағы Оман шекарасына дейін созылады және БАӘ мен Оман арасындағы кіру-шығу пункттерінің бірі болып табылады.

Сұлтан бин Мұхаммед әл-Қасими даму жобалары

Шаржаның билеушісі және Жоғарғы Кеңестің мүшесі Сұлтан бен Мұхаммед Әл Касими 2020 жылдың шілдесінде Калба қаласында бірнеше даму жобалары іске асырылатынын хабарлады. Оларға тарихи ескерткіштерді қайта жаңарту, жағажай жолағын (көрнішті) дамыту, қоғамдық кеңістіктерді күрделі жөндеу, жаңа ғимараттар тұрғызу және тағы да басқалары кіреді.

Кальба мұз фабрикасы

Калба мұз фабрикасы бастапқыда жергілікті балықшыларға мұз жеткізу үшін салынған. Онжылдап бұзылысқа ұшырағаннан кейін, ол Шаржа өнер қоры тарапынан өнер кеңістігі ретінде қайта жаңартылды. Бұл, Шаржа әмірлігіндегі мұралық ғимараттарды қалпына келтірудің көптеген жобаларының (соның ішінде «Ұшқыш ішеуіш» ғимаратының) бірі еді, олар халыққа ашық кеңістіктер ретінде пайдалануға арналған.

Кальба сағаттық мұнарасы

2022 жылдың көктемінде Шаржаның билеушісі Калба сағат мұнарасы тұрған алаңды ашты. Алаңның жалпы ауданы 668 шаршы метрді құрайды. Мұнараның биіктігі 60 метр, және ол қала мен теңіз жағалауын көре алатын платформамен жабдықталған. Бұл жаңа ескерткіш шығыс эмиратқа келіп-кетуші туристер ағынын арттыруға септігін тигізеді.