Кіріспе

3 ғасырдағы Цао Вэй мемлекетінің генералы Хао Чжао (220–229), әдепті аты Бодао, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің әскери қолбасшысы болған. Ол 229 жылы Чэньчан қамалындағы жеңісімен ең көп танымал, ол Вэй мемлекетінің қарсыласы Шу Ханның әлдеқайда үлкен әскерінің шабуылына қарсы Чэньчанды сәтті қорғады. Бірақ, одан көп ұзамай аурудан қайтыс болды.

Чэньчангке дейінгі мансап

Хао Жао қазіргі Шанси провинциясының Тайюань ауданындағы Тайюань кентінен (太原郡) шыққан. Ол "еркек және күшті" деп сипатталған. Жас кезінде әскерге қатысып, шайқаста жетістіктерге жеткен соң әртүрлі атақтың генералы (雜號將軍) атанды. 220 жылы Цю Ян (麴演), Чжан Цзинь (張進) және Хуан Хуа (黃華) қазіргі Ганьсу және Цинхай провинцияларындағы Сипин (西平), Чжанье (張掖) және Цзюкуан (酒泉) округтерінде көтеріліс ұйымдастырды. Сондай-ақ, Уувей округіндегі (武威郡) жергілікті тайпалар да көтеріліске қосылды. Хао Жао мен Вэй Пинг (魏平) Вэй генералы Су Цзеге (蘇則) қосылып, үкіметтік әскерлерді көтерілісті басуға басқарды. Олар Цю Ян мен Чжан Цзиньді өлтіріп, Хуан Хуа мен Уувей округіндегі жергілікті тайпаларды қарсылық танысудан бас тартуға мәжбүр етті. Хао Жао Сары өзеннің батысындағы жерлерді басқарды, ол қазіргі Шанси, Шэнси және Ганьсу провинцияларының бір бөлігін қамтыды. 10 жылдан астам билік еткен кезінде ол аймақта бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтап тұрды. 227 жылы Сипин округінен Кю Ин (麴英) көтеріліс бастады және Линцян (臨羌) және Сиду (西都) округтерінің басшыларын өлтірді. Хао Жао мен Лу Пан (鹿磐) үкіметтік әскерлерді Кю Инге қарсы шабуылға алып, көтерілісті басып, Кю Инды өлтірді.

Чэньчанды қорғау

228 жылдың басында Тяньшуй бүліктері мен Цзиэтин шайқасынан кейін Вэйдің бас генералы Као Чжэнь, Вэйдің қарсыласы Шу Ханның болашақта Чэньчаннан (陳倉; қазіргі Баоджи, Шэньсидің шығысында) шабуыл жасайтынын болжады, сондықтан Хао Чжао мен Ван Шенге (王生) Чэньчанды қорғап, оның қорғанысын күшейтуді бұйырды. Као Чжэньнің болжамы расталды, өйткені Шу регенті Чжуге Лян 229 жылдың қаңтар айында Чэньчанға шабуыл жасады. Чжуге Лян Чэньчанның мықты бекітілгенін және оны басып алудың қиын екенін білгендіктен, Шу әскерімен келгенде, оның жақсы қорғалғандығын көріп, Хао Чжаоның оны қорғауға жауапты екенін естігенде таң қалды. Ол Хао Чжаоның өте қабілетті генерал ретінде танымал екенін естіген және Чэньчанды оңай жеңе алмайтынын түсінді. Чжуге Лян әскерлеріне Чэньчанды қоршауға бұйырды, содан кейін Хао Чжаомен бір қаладан шыққан Цзинь Сяңды (靳詳) оны қарсылық көрсетпеуге көндіруге жіберді. Хао Чжао: "Сіз Вэйдің заңдарын жақсы білесіз және мені де жақсы танисыз. Мен мемлекетімнен көп игілік көрдім, үйім маған қымбат. Сіздің сөздеріңіз менің ниетімді өзгерте алмайды. Чжуге Лянға қайтыңыз да, шабуылға дайындалуын айтыңыз". Цзинь Сяң Хао Чжаоның сөздерін Чжуге Лянға жеткізгеннен кейін, Чжуге Лян оны қайтадан Хао Чжаоны көндіруге жіберді, оған Шу әскеріне қарсы тұрудың ешқандай мүмкіндігі жоқ екенін және өлімге және қирауға ұшыраудың қажеті жоқ екенін айтты. Хао Чжао: "Мен сендерге бұрын айтқан сөзімде тұрмын. Мен сені тануым мүмкін, бірақ жебеме сенбейсің". Содан кейін Цзинь Сяң кетіп қалды. Хао Чжаоның он мыңдаған сарбаздан тұратын Шу әскеріне қарсы тұру үшін бар болғаны 1000-ге жуық әскері болды, ал Чэньчанға көмекке Вэй әскерінің келуінің белгісі жоқ еді. Чжуге Лян әскерлеріне Чэньчан қабырғаларын бағындыру үшін сатылармен көтерілу тактикасын қолдануға бұйрық берді. Бірақ Хао Чжао садақшыларға қоршау сатыларына отты жебелер атуды бұйырды, оларды өртеп, сарбаздарды өртеді. Жаулар қақпақ тақталарды қолданғанда, Хао Чжао әскерлеріне тас пен тастарды тізбектермен байланыстырып, қақпақ тақталарды қирату үшін қабырғалардан төмен лақтыруды бұйырды. Шу әскері Чэньчанның айналасындағы ордыны толтырып, қоршау мұнараларын қабырғаларға жақындатуға тырысты, содан кейін сарбаздар көтеріле алатын болды. Хао Чжао бұл тактикаға қарсы тұрып, әскерлеріне сыртқы қабырғалардың артына ішкі қабырғалар салуды бұйырды, осылайша жаудың одан әрі ілгерілеуіне жол бермеді. Чжуге Лян әскерлеріне Чэньчанға тікелей бағытталған жер асты жолдар қазуды ойлады, бірақ Хао Чжао бұған дайын болды, ол өз әскерлеріне жаудың жолын кесу үшін перпендикуляр бағытта жер асты жолдар қазуды бұйырды. Қоршау 20 күннен астам уақытқа созылды. Чжуге Лян Хао Чжаоны жеңіп, Чэньчанды басып алуға ешқандай мүмкіндік таппады. 20 күннен кейін Вэй әскерінің жақындап келе жатқанын естіген соң, ол әскерін кері қайтаруға шешім қабылдады.

Өлім

Вэй императорлық соты Хао Чжаоны Чэньчанды батылдықпен қорғағаны үшін мақтап, оған маркиз атағын беріп, ерліктерімен марапаттады. Кейін Хао Чжао Вэй империясының астанасы Луоянға келгенде, Вэй императоры Цао Руи онымен кездесті. Хао Чжаоның туған жерінен шыққан Сун Цзиге (孫資) Цао Руи былай деді: "Сенің туған жеріңде осындай батыл және тура адамдар бар екен. Менде олар сияқты қайратты генералдар болса, мен неден қауіптенермін?" Ол Хао Чжаоға үлкен жауапкершілік тапсырмақ болды, бірақ Хао Чжао ауыр сырқатқа шалдығып, көп ұзамай қайтыс болды. Өлер алдында Хао Чжао ұлы Хао Кайға (郝凱) былай деді: "Генерал ретінде генералдың не істемеу керектігін білемін. Мен көптеген қабірлерді қазып, соғыс қаруларын жасау үшін ағаш алдым, сондықтан үлкен жерлеу өлгенге еш пайдасы жоқ. (Өлгеннен кейін) мені қарапайым киімге кигізіңдер. Тірі кезде бізге тұрарлық жер бар, ал өлген соң қайда барамыз? Менің қабірімді қайда орналастыруды – солтүстікке, оңтүстікке, шығысқа немесе батысқа – өзіңдер шешіңдер."

Танымал мәдениетте

Цинь Фаньсян 2010 жылғы қытайлық "Үш патшалық" телесериалында Хао Жао рөлін сомдады.

Негізгі дереккөздер

Чен, Шоу (3-ғасыр). Үш патшалық тарихы (Сангуочжи). Пей, Сонгжи (5-ғасыр). Үш патшалық тарихына түсіндірмелер (Сангуочжи чжу). Сыма, Гуан (1084). Зизи Тунцзянь. Юэ, Ши (10-ғасыр). Тайпин Хуанью Цзи.