Кіріспе
Грейфсвальд қаласы (Universitäts und Hansestadt Greifswald, төменгі неміс: Griepswoold, кашуб: Grifiô) – Германияның Мекленбург-Померания аймағындағы Росток, Шверин және Нойбранденбург қалаларынан кейін төртінші ірі қала. 2021 жылы ол алғаш рет Стральзундтан озып, штаттың Померания бөлігіндегі ең ірі қалаға айналды. Қала Рик өзенінің сағасында орналасқан, Даниялық Вик (Dänische Wiek) – Грефсвальд шығанағының (Greifswalder Bodden) бөлігі, ал ол Балтық теңізінің Померания шығанағының (Pommersche Bucht) бөлігі болып табылады. Грейфсвальд – Батыс Померания аймағының орталығы және екі ірі Померания аралдары – Рюген (Rugia) және Узедом (Usedom) арасында орналасқан. Ең жақын ірі қалалар – Стральзунд, Росток, Штецин және Шверин. Қала Заров өзенінің батысында, Батыс (өзеннің батысында) және Орталық Померания (өзеннің шығысында) арасындағы тарихи-мәдени және тілдік шекарада жатыр. Қаланың аты Померания герцогтары – Грифон әулетінен (Greifenherzöge) және, тиісінше, Помераниялық Грифоннан (Pommerscher Greif) шыққан, сондықтан атауы "Грифонның орманы" деп аударылады. 1456 жылы құрылған Грейфсвальд университеті Росток университетінен кейін Балтық аймағындағы екінші ескі университет болып саналады. Қала Ельдена аббаттығының (бұрынғы Хильда аббаттығы) қираған қалдықтарымен әйгілі, ол Каспар Давид Фридрихтің суреттерінде жиі бейнеленген, өйткені ол қаланың шведтік Померания құрамында болған кезде дүниеге келген. Грейфсвальд – Померания аймақтық мұражайының (Pommersches Landesmuseum) орналасқан жері. Жақында салынған Рик бөгеті (Rycksperrwerk) қаланы Балтық теңізінен келетін су тасқыны мен дауылдан қорғайды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша қала халқы 59 332 адамды құрайды, оның ішінде 12 500 студент және 5 000 Грейфсвальд университетінің қызметкері бар. Грейфсвальд университеті, оны қоршаған БиоКон аңғары, жақын маңдағы Любмин қаласында аяқталатын "Солтүстік ағын 1" газ құбыры және Вендельштейн 7 X ядролық синтез жобаларының арқасында халықаралық деңгейде танымал.
Greifswald , officially the University and Hanseatic City of Greifswald (Universitäts und Hansestadt Greifswald, Low German: Griepswoold, Kashubian: Grifiô) is the fourth largest city in the German state of Mecklenburg Western Pomerania after Rostock, Schwerin and Neubrandenburg. In 2021 it surpassed Stralsund for the first time, and became the largest city in the Pomeranian part of the state. It sits on the River Ryck, at its mouth into the Danish Wiek (Dänische Wiek), a sub bay of the Bay of Greifswald (Greifswalder Bodden), which is itself a sub bay of the Bay of Pomerania (Pommersche Bucht) of the Baltic Sea. It is the seat of the district of Western Pomerania Greifswald, and is located roughly in the middle between the two largest Pomeranian islands of Rugia (Rügen) and Usedom. The closest larger cities are Stralsund, Rostock, Szczecin and Schwerin. It lies west of the River Zarow, the historical cultural and linguistic boundary between West (west of the river) and Central Pomerania (east of the river). The city derives its name from the dukes of Pomerania, the House of Griffin (Greifenherzöge), and thus ultimately from the Pomeranian Griffin (Pommerscher Greif), and its name hence translates as "Griffin's Forest". The University of Greifswald, which was founded in 1456, is the second oldest university in the Baltic Region after the University of Rostock. The city is well known for the ruins of Eldena Abbey (formerly Hilda Abbey), a frequent subject of the paintings of Caspar David Friedrich, who was born in the city when it was part of Swedish Pomerania. Greifswald is the seat of the Pomeranian State Museum (Pommersches Landesmuseum). The recently built Ryck Barrier (Rycksperrwerk) protects the city from exceptionally high tides and storm surges moving up from the Baltic. The city's population was listed at 59,332 in 2021, including many of the 12,500 students and 5,000 employees of the University of Greifswald. Greifswald draws international attention due to the university, its surrounding BioCon Valley, the Nord Stream 1 gas pipeline which ends at nearby Lubmin, and the Wendelstein 7 X nuclear fusion projects.
География
Грайфсвальд Германияның солтүстік-шығысында, Германияның ең ірі екі аралы – Рюген мен Узедом аралынан шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Қала Грефсвальд шығанағының оңтүстік жағында жатыр, ал тарихи орталығы қаладан өтетін Рык өзенінің бойында орналасқан. Грайфсвальд маңындағы аймақ көбінесе жазық, теңіз деңгейінен 20 метрден аспайды. Кус және Риемс аралдары да Грайфсвальд құрамына кіреді. Германияның он төрт ұлттық паркінің үшеуіне Грайфсвальдтан көлікпен бір сағаттан кем уақытта жетуге болады. Грайфсвальд Германияның ең ірі екі қаласы – Берлин мен Гамбургтан да шамамен бірдей қашықтықта. Ең жақын ірі қалалар – Штральзунд және Росток. Рык өзенінің сағасындағы Грефсвальдтың жағалау бөлігі, Грефсвальд-Вик деп аталады, бұл жер балықшылар ауылынан өркендеген. Бүгінде мұнда шағын жағажай, кеме тоқтау орны және Грайфсвальдтың негізгі порты бар.
Климат
Грайфсвальд мұхиттық климатқа және ылғалды континенттік климаттың әсеріне ие. Жаздағы ауа-райы жағымды жылы, бірақ түндері салқын болады. Жағалауда орналасқандықтан, Грайфсвальдтағы ыстық толқындар жақын жердегі ішкі аймақтарға қарағанда аз күшті болады. Қыстары жұмсақтан суыққа дейін ауытқып, Скандинавия немесе Сібірден суық фронттар әкеліп тұрады. Жауын-шашын жыл бойына біркелкі таралады және Германия стандарттарымен салыстырғанда төменгі деңгейде болады, ал күн сәулесінің мөлшері Германияның орташа көрсеткіштерінен жоғары.
Ерте тарих
Грайфсвальд 1199 жылы цистерциандық монахтар Эльдена аббаттығын құрғанда пайда болған. 1250 жылы Померания герцогы Вартислав III Грайфсвальдқа Любек құқығы бойынша қала құқығын берді.
1631/481815: Швеция
Отыз жылдық соғыс кезінде швед әскерлері 1630 жылы Померания герцогтігіне енді. 1631 жылдың 12 маусымында швед әскерлері Грефсвальдты қоршауға алды. 1763 жылы Грефсвальд ботаникалық бағы құрылды.
In 1763, Greifswald Botanic Garden was founded.
Әкімшілік бөлініс
Аудан (қазіргі) Аудан (тарихи) Біріктіру Өлшемі (га) Халық саны „Innenstadt“(қала орталығы) Innenstadt 87.0 3.883 Steinbeckervorstadt 349.6 163 Fleischervorstadt 52.7 2.911 Nördliche Mühlenvorstadt 173.8 4.097 Südliche Mühlenvorstadt,Obstbausiedlung 108.1 4.650 Fettenvorstadt,Stadtrandsiedlung 657.3 2.853 Industriegebiet 634.7 583 „Schönwalde I және Südstadt“ Schönwalde I,Südstadt 132.1 12.583 „Schönwalde II“ Schönwalde II 88.0 9.994 Groß Schönwalde 1974 580.8 749 „Ostseeviertel“ Ostseeviertel 219.7 8.577 „Wieck“ Ladebow 1939 544.4 499 Wieck 1939 44.2 395 „Eldena“ Eldena 1939 675.5 1.994 „Friedrichshagen“ Friedrichshagen 1960 436.5 196 „Riems“ Riems,Insel Koos 233.6 814 (Өлшем және халық саны мәліметтері 2002 жылғы)
Экономика
Грайфсвальд және Штральзунд – Мекленбург-Ворпомерн жерінің Ворпомерн аймағындағы ең ірі қалалар. Қала экономикасы үшін маңызды рөл атқаратын жергілікті университет, онда 12 000 студент пен 5 000-ге жуық қызметкер жұмыс істейді, сондай-ақ Фридрих Лоффлер институты сияқты тәуелсіз зерттеу орталықтарында және еншілес фирмаларда жұмыс істейтін көптеген адамдар бар. Грайфсвальд – Помераниялық евангелистік шіркеуінің діни орталығы, сондай-ақ штаттың бас конституциялық және бас қаржы сотының орналасқан жері. Туризм маңызды рөл атқарады, себебі Грайфсвальд танымал неміс Балтық теңізі жағажайындағы Рюген және Узедом аралдарының арасында орналасқан, бұл көптеген туристерді қызықтырады. Еуропадағы фотоэлектрлік модульдерді өндіруші ірі компаниялардың бірі, Берлинде орналасқан Solon SE компаниясының Грайфсвальдта өндіріс орны бар. Әлемдегі үшінші ірі яхта өндіруші HanseYachts Грайфсвальдта орналасқан. Энергетика саласында Ресейден Германияға табиғи газ жеткізетін "Солтүстік ағын-1" құбыры Любмин (Грайфсвальд маңында) жерінде тоқталады. Riemser Arzneimittel – Грайфсвальд қаласының құрамына кіретін Римс аралында орналасқан фармацевтикалық компания. Siemens Communications F & E компаниясы да осы жерде өнім шығарады. 2008 жылғы зерттеуде Грайфсвальд Германияның ең динамикалық қаласы деп танылды. Тағы бір 2008 жылғы зерттеуге сәйкес, Грайфсвальд Германиядағы "ең жас қала", онда 30 жасқа дейінгі үй шаруасының басшыларының үлесі ең жоғары.
Кинотеатрлар
Арт-хаус 1992 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан "Касабланка" киноклубында үнемі көрсетіледі. Ол 35 мм фильмдердің мұрасын сақтауға баса назар аударады. "Кеппенхаус" өзінің арнайы бағдарламалары аясында арт-хаус киносын көрсетеді. "KinoAufSegeln" киноинициативасы Грайфсвальдтың кеме жасау мұражайы – Грайфсвальд мұражайының аумағында ашық аспан астында арт-хаус фильмдерін көрсетеді. Ол 2015 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Үшеуі де Мекленбург-Ворпомерн облысының "Verband für Filmkommunikation" (Фильмді коммуникациялау қауымдастығы) – арт-хаус кинотеатрлары мен киноклубтарының бас ұйымының белсенді мүшелері болып табылады.
Ортағасырлық шіркеулер
Грайфсвальдтың кірпіш готикалық шіркеулерінің арасында қала орталығында орналасқан Дом Сент-Николай (Сент-Николай колледждік шіркеуі) бар, ол биік мұнарасымен қаланың символы саналады. Құрылған нақты күні белгісіз, бірақ алғашқы шіркеу 13 ғасырдың соңында салынған. Мұнарасы 14 ғасырдың соңында салынды, ал шіркеуге орган орнатылды. 17 ғасырдың ортасында, Грефсвальд Швед Помераниясының құрамында болған кезде, швед тәжінің көмегімен қатты дауыл зақымдары жөнделді. ГДР-дің басындағы немқұрайлылық 1989 жылы, ГДР-дің соңғы толық жылында аяқталған кең ауқымды жөндеуді қажет етті. 13 ғасырдың ортасында ескі қалалық базар алаңының жанында салынған Санкт-Мариен-Кирше (Санкт-Мария шіркеуі) төрт жарым метр (14 фут) қалыңдығы бар жердегі кірпіш қабырғаларын қамтиды. Мәсіхтің құдайға арналған құрбанының көріністерін бейнелейтін ортағасырлық суреттер 1977–1984 жылдары қалпына келтірілді. 1866 жылы Стральзундтық орган жасаушы Фридрих Мемель орнатқан Мариеноргель (Санкт-Мария органы) деп аталатын шіркеу органында 37 тіркеуіш бар. Ескі қаланың батыс жағында 13 ғасырдың басына жататын Санкт-Джакоби шіркеуі (Сент-Джеймс шіркеуі) орналасқан. 1400 жылы ол қайта салынды, нәтижесінде бір негізгі бөлік және екі қанат пайда болды, бұл төрт тіреуіштің қосылуын қажет етті. 1955 жылғы өрттен ауыр зақым көрген бастапқы жартылай ағаш мұнара кірпіштен қайта салынды.
Столперштейн
Stolpersteine, еуропалық Stolperstein (сөзбе-сөз "аяққа тұсау тас") ескереу жобасының бір бөлігі болып табылады және Грайфсвальд қаласының әртүрлі жерлеріне орналасқан. Холокост кезінде қаза болған еврей тұрғындарының есімдері жазылған мыс тақташалар, олардың бұрынғы тұрған үйлерінің алдындағы тротуарға орнатылған. Грайфсвальдтағы Stolpersteine-дердің кейбіреулері 1938 жылғы 9 қарашадағы жалпыұлттық «Кристалл түні» талқынында нацистік SA және SS мүшелерінің көптеген неміс еврейлерін өлтірген, еврей мүліктерін қиратқан және синагогаларды өртеп жіберген оқиғаларын көрсетеді – соның ішінде 1787 жылға дейін сақталған Грайфсвальд синагогасы да қиратылған. 2012 жылы барлық 13 Stolpersteine ұрланды, бұл оқиғаның артында нацистік идеологияны қолдайтын экстремистер тұрған деп болжануда. Келесі жылы (2013) олар қайта орнатылды. 2008 жылы Германия канцлері Ангела Меркельдің қатысуымен өткен салтанатта синагога орнына ескерткіш тақта орнатылды.
Көлік
2009 жылғы зерттеуге сәйкес, Грайфсвальдтағы адамдардың 44% қала ішінде күнделікті сапарлар үшін велосипед пайдаланады, бұл сол кезде Германиядағы ең жоғары көрсеткіш еді. Жергілікті және аймақтық автобус операторлары да бар. Жергілікті автобустарды SWG (Stadtwerke Greifswald) басқарады. Грайфсвальд Германияның ең ірі екі қаласы – Берлин мен Гамбургқа шамамен бірдей қашықтықта орналасқан, оларға 20-автобанмен көлікпен шамамен екі сағатта жетуге болады. Гамбургке (Стральзунд және Росток арқылы) және Берлинге де теміржол қатынасы бар. Танымал жазғы туристік орындары – Узедом мен Рюгенге автомобильмен де, пойызбен де баруға болады. Грайфсвальд теміржол станциясы Грайфсвальдты Стральзунд, Цюссов, Узедом, Ангермюнде, Эберсвальде, Берлин және Щецинмен (Пассевальк арқылы) байланыстырады. Станция арқылы Германия мен Чехия қалаларына ICE және EuroCity пойыздары да қатынайды. Грайфсвальдтың Балтық теңізінде порты және бірнеше яхта клубы бар. Тарихи қала орталығы жағалаудан шамалы алыс орналасқан, және Рик өзені арқылы яхталар мен кішкентай қайықтармен оған жетуге болады. Грайфсвальд шығанағы желкендесу және серфингке танымал орын, ал Германияның ең үлкен екі аралы – Рюген мен Узедом жағалауға жақын орналасқан.