Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жергілікті мұз, сондай-ақ sxusem ('/s//k//ʊ//ʃ//m̩/') деп аталады, – бұл сабын жидектерінен (Shepherdia canadensis) және басқа да түрлі жемістерден жасалған канадалық сорпа тәрізді десерт. Көптеген алғашқы халықтар оны дәстүрлі десерт ретінде жеген. Бұл десерт алғаш рет Британдық Колумбияның ішкі Салиш аймағында, Колумбия және Фрейзер өзендерінің жоғарғы ағысындағы аумақта жасалған болуы мүмкін, және ол Колумбия, Лиллоет және Шусвап тайпаларын қамтиды.
Indigenous ice cream, also known as sxusem ('/s//k//ʊ//ʃ//m̩/), is a Canadian whipped confection made from soapberries (Shepherdia canadensis) and other various fruits; it has been eaten as a traditional dessert by many First Nations peoples. It has been suggested that it was first produced in the Interior Salish territory of British Columbia which was located in the upper basins of the Columbia and Fraser rivers, and included tribes such as the Columbia, Lillooet, and Shuswap among others.
Шөбірт
Rubus parviflorus, көбінесе шолпанжеміс (thimbleberry) деп аталады, ежелгі халықтар оны өте тәтті дәмі үшін көптеп жинаған. Оны шайға немесе тортқа қосып, әрине, үнді мұздағына да салған.
Rubus parviflorus, most commonly known as thimbleberry, was extensively harvested by the First Nations peoples for their deliciously sweet taste. They were added to teas or cakes and, of course, Indian ice cream.
Өрттi шөп
Бірінші халықтар, мысалы, жағалау Цимшиан халқы, көбінесе «от шөбі» деп белгілі Chamerlon angustifolium-ды үнді мұздағына тәттілендіру үшін үнемі пайдаланады.
First Nations peoples, such as the Coast Tsimshian people, regularly use Chamerlon angustifolium, most commonly known as fireweed, as sweeteners in Indian ice cream.
Жапырақтар
Камаш түйнегі – Камассия квамаша (Cammassia quamash) шөбінің бір бөлігі, оны ежелгі халықтар түрлі мақсаттарда қолданған. Түйнек пісірілген немесе қайнатылғаннан кейін, оны пісірілген тәтті картоп сияқты, бірақ одан тәттірек жеуге болады. Одан кейін оны уақтап, көпірген скюсеммен (sxusem) араластырып, дәмді тәттілендіріп, құрылымын тығыздауға болады.
The Camas bulb is part of the herb Cammassia quamash, for which First Nations peoples had many different uses. After the bulb is baked or boiled, it can be eaten like a baked sweet potato but with a sweeter taste. This can then be crushed and mixed together with the whipped sxusem to give it a sweeter taste and a more solid texture.
Құмыралы қант
Алғашқы еуропалық саудагерлер қант әкелген кезде, ол жағалаудағы жергілікті халықтардың тамақтану әдеттерін өзгертті, себебі бұл олар үшін жаңа және ерекше дәм болды, содан кейін ол құнды ингредиентке айналды. Оны үнді мұздағымен араластырған, бірақ оның көп мөлшері дәмді бүлдіреді деп есептеген.
When sugar was introduced by the first European traders, it changed the eating habits of coastal First Nations people as it was a unique taste to them and it later became a treasured ingredient. It was mixed with Indian ice cream but it was said that too much would ruin the flavour.
Жәбірлеу процесі
Томпсон тайпасы жыртық шөпті (Calamoagrostis rubescens) жидектерді кептіру және қамшылау үшін, ал Рокки тауларының шаған қабығын соғуға пайдаланған. Жидектер май немесе майлы заттардан толығымен таза үлкен ыдысқа салынып, тәттілендіргіш қосылады. Скуссем тәттісінің әдеттегі көбігін шығару үшін жидек қоспасы усатылып, қаймақ қамшығандай күшпен соғылады. Жұмыртқа ағын соғу сияқты, липидтік ластану (май, жұмыртқа сарысы сияқты) көбіктің көлемін азайтады. Көбік, беттік белсенді заттың (сабынды жидектердегі сапониндер, жұмыртқа ағындағы денатурацияланған ақуыздар) молекулаларының бір-бірімен байланысып, интерфейсте гидрофобтық әрекеттесуді құру қабілетіне байланысты. Липидтердің болуы бұл әрекеттесуге бөгет жасайды және көбіктің вискоэластикалық қасиеттерін төмендетеді.
The Thompson tribe used timbergrass (Calamoagrostis rubescens) to both dry and whip the berries as well as using the Rocky Mountain maple bark as beaters. The berries are placed into a great bowl that is absolutely free of oil or fat and are mixed with a sweetener. The mixture of berries is crushed and vigorously beaten in the manner of whipping cream in order to raise the typical foam of the sxusem confection. Similar to whipping egg whites, foaming is reduced in the presence of lipid contamination (grease, egg yolk, etc.). Foam depends on the ability of the surfactant (saponins in soapberries, denatured proteins in egg whites) molecules to bind with each other and create a hydrophobic interaction at the interface. When lipids are present, they interfere with this interaction and reduce the viscoelasticity of the foam.
Тамақ
125 мл (100 г) үнді мұздағында, барлық кең таралған рецепттердің орташа есебі бойынша, 37 г май, 7 г ақуыз, 130 мг кальций және темір, А витамині, тиамин мен рибофлавиннің шамалы мөлшері бар. 125 мл (50 г) сабын жидегінде тек 1 г ақуыз, 10 мг кальций және майдың іздері кездеседі.
In 125mL (100g) of Indian ice cream, an average of all common recipes, there are 37g of fat, 7g of protein, 130 mg of calcium, and small traces of iron, vitamin A, thiamin, and riboflavin. 125mL (50g) of soapberries contain only 1g protein, 10 mg calcium and traces of fats.
Тұтыну
Десерттің консистенциясы жұқа, көбікті сұйықтықтан бастап тығыз көбікке дейін өзгереді, бұл рецептке қосылған су мөлшерімен анықталады. Тынық мұхитының солтүстік-батысы, Орегон, Жоғарғы Танана және Флатхед аймақтарынан шыққан алғашқы халықтар көбіктің қалың болуын қалайды және осы үшін көп су қосады. Clallam, Coeur d'Alene, Bella Coola және Аляска сияқты аймақтарда десерт мұзқаймақ тәрізді консистенцияда дайындалады, мұндай нәтижеге аз су қосып немесе сусыз рецепт қолдану арқылы қол жеткізіледі.
The consistency of the dessert ranges from a thin, frothy liquid to a thick foam, which is determined by the amount of water added to the recipe. First Nations that originate from the Pacific Northwest, Oregon, Upper Tanana, and Flathead regions prefer to use larger amounts of water to attain a frothy drink. Areas like Clallam, Coeur d'Alene, Bella Coola, and Alaska are more familiar with an ice cream like consistency of their dessert, which comes from using small volumes, or even no water in their recipes.
Артық тұтыну
Сапониндер көп мөлшерде қабылдағанда құсу, диареяға, ал ең ауыр жағдайларда параличке және өлімге алып келуі мүмкін. Дегенмен, уыттану өте сирек кездеседі, LD50 дозасы 50-100 мг/кг аралығында, ал Ұлыбритания отбасы мүшелерінің күніне қабылдайтын мөлшері шамамен 15 мг құрайды. Ұзақ мерзімді әсерлерінің қатарында гипертония, салғыш төрт мүшелік паралич және гипокалькемия болуы мүмкін. Үнді балмұздағының осындай көп мөлшерде қабылданып, осы жағдайларды тудыруы екіталай. Үнді балмұздағы негізінен ауадан тұрғандықтан, оны тым көп жеудің салдарынан аэрофагия, яғни көп мөлшерде ауа жұтудан болатын іш қатынуы мүмкін. Балмұздақты ауызда ұстап көпіршік жасау арқылы аэрофагия қаупін азайтуға болады.
When consumed in large quantities, saponins can lead to vomiting, diarrhea and in extreme cases paralysis and death. Toxicity is extremely rare, however, with the LD50 dose lying between 50 and 100 mg/kg and the typical intake of UK family members at 15 mg per day. The effects of long term exposure can include hypertension, flaccid quadriplegia and hypokalkaemia among others. It is unlikely that Indian ice cream would be consumed in such large quantities as to cause these conditions. Given that Indian ice cream is composed primarily of trapped air, a more likely consequence of over consumption is aerophagia, the abdominal discomfort that comes from swallowing too much air. A technique involving blowing bubbles with the ice cream in one's mouth is said to reduce the likelihood of aerophagia.
Жинақтау
Самынды егістік өсімдіктері еркек немесе әйел өсімдіктер ретінде кездеседі, бірақ жеміс тек әйел өсімдіктерінде ғана пайда болады. Сабын жидектері жинауға піскенде, олардың бірнеше анық белгілері болады. Біріншісі – түсі, ол қызғылт сары мен қызыл түстердің арасындағы реңктерде болады және сәл мөлдір. Екінші, жинау алдында байқау керек нәрсе – сабын жидегінің мөлшері. Піскен сабын жидегінің диаметрі шамамен 6 мм немесе одан да кіші болады. Піскен сабын жидегінің үшінші ерекшелігі – оның құрылымы. Егер піскен жидектерді басып жіберсе, сабынды көбік пайда болады. Соңында, пісу деңгейін анықтау үшін дәмді пайдалануға болады. Дәм таңдауындағы ащылығымен сабын жидегін жинауға дайын деп санауға болады. Сабын жидектері шілде, тамыз және қыркүйек айларындағы жаз айларында құрғақ жерлерде жиналады.
Soapberry plants exist as either male or female plants, however only the females produce berries. When soapberries are ripe for harvest, they will possess a variety of defining features. The first is color, being shades between that of orange and red and marginally translucent. The second feature that should be observed before harvesting is the size of the soapberry. A ripe soapberry is about 1/4 inch or less in diameter. The third defining characteristic of a ripe soapberry is its texture. If crushed, the ripe berries will produce a soapy foam. Finally, taste can be used as a measure of ripeness. Deemed by its bitter effects on the palate, a soapberry can be considered ready for harvest via taste. Soapberries are harvested in dry areas during the summer months of July, August, and September.
Биологиядағы рөлі
Сапониндер – сабын жидектерінің ащы дәмін және ерекше көбіктік қасиеттерін сыйлайтын химиялық қосылыс. Бұл қосылыс бұтаның тамырларында, сабақтарында, жапырақтарында, гүлдері мен жемістерінде қорғаныш рөлін атқарады, бактериялар мен саңырауқұлақтардың өсуін, сондай-ақ жәндіктер мен шағын жануарлардың тамақтануын болдырмайды.
Saponins are the chemical compound which give soapberries their bitter taste and distinctive foaming abilities. As a component in the roots, stems, leaves, flowers, and fruits of the shrub, it serves as protection against the growth of bacteria and fungus, as well as the foraging by insects and small animals.
Коллоидты дисперсиялардағы рөлі: көбік
Сапониндер полярлы қант топтарынан және стероидтар немесе тритерпендердің полярсыз топтарынан тұрады. Бұл сапониндерге, басқа да беттік белсенді заттар сияқты, май-су немесе ауа-су интерфейсінде кездесетін беттік (немесе интерфейстік) кернеуді азайтуға мүмкіндік береді. Үнді мұздағышта беттік кернеудің төмендеуі көбікті тұрақтандырады, бұл сулы ерітіндінің көбіктілігін күрт арттырады. Осы қасиетінің арқасында сабын жидектеріндегі сапониндер үнді мұздағышын жасауға мүмкіндік береді. Жұмыртқаның ағын ұрып-соғу сияқты, сабын жидектерін шайқап, ерітіндіге ауа енгізіледі. Егер жұмыртқа ағындағы денатурацияланған ақуыздар сияқты беттік белсенді зат болмаса, немесе осы жағдайда сапониндер болмаса, ауа тез шығып, қоспа ерітіндіге қайта оралады. Бірақ көбіктің дисперстік және үздіксіз фазаларының интерфейсін тұрақтандыру арқылы ауа шайқалған жидек ерітіндісінде тұрақтанады. Бұл сапонин экстракты одан әрі көптеген мақсаттарда қолданылуы мүмкін. Сабын жидектерінің Үнді мұздағышындағы басты ингредиент болудан басқа да көптеген қолданыс орындары бар. Олар кір жуғыш зат, шампунь және сабын ретінде қолданылады. Сабын жидектері өнеркәсіптік эмульгаторлар, ылғалдандырғыштар немесе көбіктің пайда болуын қамтамасыз ететін заттар ретінде әрекет ете алады, сондықтан гигиеналық мақсаттар үшін көптеген өнімдердің құрамына енгізіледі. Сонымен қатар, сапониндердің өсімдіктерде моллюсктерге қарсы, қабынуға қарсы, микробқа қарсы, құрттарға қарсы, дерматофиттерге қарсы, жөтелге қарсы және цитотоксикалық сияқты фармакологиялық әсерлері анықталған.
Saponins are composed of polar sugar groups and non polar groups of either steroids or triterpenes. This allows saponins, like other surfactants, to reduce the interfacial (or surface) tension found at the oil water or air water interface. In Indian ice cream, the reduced interfacial tension stabilizes the foam, greatly enhancing the foamability of the aqueous solution. In this capacity, it is the saponins found in soapberries that allow the formation of Indian ice cream. Like beating an egg white, agitating the soap berries introduces air into solution. Without a surfactant like the denatured proteins of egg whites or in this case, saponins, the air would quickly escape and the mixture would return to a solution. However, by stabilizing the interface of the dispersed and continuous phases of the foam, the air remains trapped in the agitated berry solution. This saponin extract can then be used for many additional purposes. Soapberries have multiple uses besides that of a key ingredient in the popular Indian ice cream. Such uses include detergent for laundry, shampoo and soap. Soapberries can act as industrial emulsifiers, moistening agents, or foaming agents, and thus can be used as ingredients in multiple products for hygiene purposes. Furthermore, some pharmacological effects, such as molluscicidal anti inflammatory, antimicrobial, anthelmintic, antidermatophytic, antitussives and cytotoxic activities have been demonstrated in the saponins of plants.
Сақтау
Дәстүр бойынша, сабын жидектерін күнде кептіріп, қорғау үшін шұбалшық жапырақтарымен қабаттап, кедр ағашынан жасалған қораптарда сақтайтын. Қазіргі кезде оларды тығыз жабылатын ыдыстарда мұздатуға немесе термиялық өңдеу арқылы консервілеуге болады. Бұл жидектерді сақтау үшін қолданылған ыдыстарды пісіруге немесе басқа да мақсаттарға пайдаланбаған, майдың олармен жанаспауы үшін.
Traditionally, soapberries were sun dried and stored in cedar boxes layered with thimbleberry leaves for protection. In the present, they can be frozen in well packed containers or canned in tin through thermal processing. Containers used to store these berries were not used for cooking or any other purposes to ensure grease would not come in contact with them.