Кіріспе
Kraft Foods компаниясының десерт бренді, десерт өнімдерінің бренді Jell-O, JELL-O деп стильделген, - әртүрлі ұнтақталған желатин десерттерін (жеміс дәмді гельдер/желелер), пудингтерді және пісіруді қажет етпейтін кремді пісірілген қоспаларды ұсынатын американдық бренд. Алғашқы желатин десерті (желе деп жалпыланған) – бұл брендтің айрықша белгісі. "Jell-O" – Kraft Heinz компаниясының тіркелген тауар таңбасы, ол Чикаго, Иллинойс штатында орналасқан. Бұл десерт әсіресе 20 ғасырдың бірінші жартысында кең таралған. Алғашқы желатин десерті 1897 жылы Нью-Йорк штатының Ле-Рой қаласында Пирл Биксби Уэйт Jell-O деген атауды тауар таңбасы ретінде тіркеген кезде пайда болды. Ол және оның әйелі Мэй қант пен ұнтақ желатинге (1845 жылы патенттелген) клубника, малина, апельсин және лимон хошқыларын қосып, өнім жасады. Ұнтақты қайнаған сумен араластырып, содан кейін салқындатып, гельге айналдырады.
the brand of dessert products
Jell O, stylised as JELL O, is an American brand offering a variety of powdered gelatin dessert (fruit flavored gels/jellies), pudding, and no bake cream pie mixes. The original gelatin dessert (genericized as jello) is the signature of the brand. "Jell O" is a registered trademark of Kraft Heinz, and is based in Chicago, Illinois. The dessert was especially popular in the first half of the 20th century. The original gelatin dessert began in Le Roy, New York, in 1897, when Pearle Bixby Wait trademarked the name Jell O. He and his wife May had made the product by adding strawberry, raspberry, orange, and lemon flavoring to sugar and granulated gelatin (which had been patented in 1845). The powder is mixed with boiling water and then cooled to produce a gel.
Сипаттама
Jell O дайын (жеуге дайын) немесе ұнтақ түрінде сатылады және әртүрлі түстер мен дәмдерде қолжетімді. Ұнтақта желатин ұнтағы және дәмдеуіштер, соның ішінде қант немесе жасанды тәттілендіргіштер бар. Оны ыстық суға ерітіп, содан соң суытып, қатырады. Жеміс-жидектер, көкөністер және қайнатылған қаймақ қосып, әртүрлі пішінге келтірілген әсемдемелі тағамдар жасауға болады. Кейбір желатинсіз пудингтер мен пирогқа салынатын кремдер Jell O брендімен сатылады. Қарапайым Jell O пудингі плитада (сүтпен) пісіріліп, содан кейін ыстық немесе салқындатылған күйінде желінеді, ал Jell O жылдам дайындалатын пудингі салқын сүтке араластырылып, суытылады; оны пісірудің қажеті жоқ. Пирогқа крем дайындау үшін, осы пудинг өнімдері аз мөлшерде сұйықтықпен дайындалады.
Ерте тарих
Гелатин – қайнатылған сүйектерден, байланыстырғыш тіндерден және басқа да жануар өнімдерінен алынған коллагеннен жасалған белок. Ол 15-шы ғасырдан бері тағам құрамында, әсіресе десерттерде қолданылып келеді. Желатин Виктория дәуірінде Нью-Йоркте әсем әрі күрделі желе қалыптары арқылы танымал болды. Желатин парақтар түрінде сатылатын және оны тазарту қажет болды, бұл көп уақыт алатын еді. Желатин десерттері әдетте патшалар мен жақсы жағдайдағы адамдардың үлесінде болды. 1845 жылы алғашқы американдық бумен жүретін локомотивті – «Том Тэмблды» салған өнеркәсіпші Питер Куперге (Peter Cooper) ұнтақ желатинге патент берілді. Бұл ұнтақ желатинді өндіру оңай болды және оны тамақ дайындауда қолдану ыңғайлырақ еді. 1897 жылы Нью-Йорктің Лерой қаласында ағаш шебері және жөтел сиропын өндіруші Пирл Биксби Уэйт «Жел-О» деп аталатын желатин десертіне сауда белгісін тіркеді. Уэйт және оның әйелі Мэй желатинге және қантқа құлпынай, малина, апельсин және лимон хош иістерін қосты. 1899 жылы Уэйт «Жел-О» өнімін «Оратор Фрэнсис Вудвордқа» сатты, оның Genesee Pure Food Company компаниясы сәтті «Грейн-О» денсаулық сусынын шығарды. Вудвард пен Уэйт арасындағы келісімнің бір бөлігі ұқсас «Жел-О» атауына қатысты болды.
Жалпыға танымал болу
Jell-O өнімнің кең танылуына бірнеше фактор әсер етті: жаңа технологиялар, атап айтқанда, тоңазыту, ұнтақ желатин және автоматтандырылған қаптау, үй шаруашылығы сабақтары және компанияның маркетингтік стратегиясы. Бастапқыда Вудвард ұнтақ өнімді сатуда қиындықтарға тап болды. 1902 жылдан бастап, хабардар ету мақсатында Вудвардтың Genesee Pure Food Company компаниясы "Американың ең танымал десерті" деп жариялаған жарнамаларын Ladies' Home Journal журналында жариялады. 1904 жылға дейін Jell-O шамалы жетістікке жетті, содан кейін Genesee Pure Food Company тегін Jell-O рецептері кітапшаларын тарату үшін сатушылардың үлкен тобын жіберді – бұл жаңашыл маркетингтік тәсіл болды. Он жыл ішінде Genesee Pure Food Company үш жаңа дәмді қосты: шоколад (1927 жылы өндірістен алынған), вишня және шабдалы, сондай-ақ брендті Канадада таныстырды. Сол кезде Пост Young & Rubicam агенттігі ұсынған, бірнеше онжылдық бойы танымал болған ән ("J E L L O" әрпінің бес ноталық музыкалық мотивпен айтылуы мүмкін) енгізілді. Әнді Дон Бестор жазды, ол сол кезде Джек Беннидің "Джел-О бағдарламасы, Джек Беннидің қатысуымен" радиошоуының оркестрінің жетекшісі болды. 1936 жылы шоколад қайтадан Jell-O ассортиментіне енді, сүт қосылған тез дайындалатын пудинг ретінде. Бұл өте танымал болды, және уақыт өте келе ваниль, тапиока, кокос, фисташка, ирис, жұмыртқалық крем, флан және күріш пудингі сияқты басқа да пудингтер қосылды. 1950 жылдары салаттар өте танымал болғандықтан, Jell-O оларға сәйкес тұзды және көкөніс дәмдерін ұсынды, мысалы, сельдерей, итальяндық, аралас көкөністер және дәмделген томат. Бұл дәмдер қазір өндірілмейді. "Жақсы салат" деп аталатын тәтті десерттердің біріне ванильді пудинг, тапиока пудингі, ананас, мандарин апельсіні және апельсин желатині кіреді. Пудинг қоспалары консервіленген жемістерден алынған шырынмен және дәмді желатинмен дайындалады, содан кейін жемістер қосылып, десерт салатты тоңазытқышта қатырып, салқын күйде ұсынады. Des Moines Register басылымында жарияланған томат сорпасы қосылған желатин салат рецепті де бар. Салат лимон желатинінен, томат сорпасынан, кремді ірімшіктен, зәйтүнден және басқа да ингредиенттер мен дәмдеуіштерден жасалады. Компанияның ресми өкілі ретінде ол мұздатылған Jell-O Pops (желатин және пудинг нұсқаларында), 1984 жылы D Zerta-ны алмастырған және NutraSweet-пен тәттіленген жаңа қантсыз Jell-O, Jell-O Jigglers концентрленген жемсаңдар және "Jell-O-ның шампаны" деп аталатын газдалған нұсқасы Sparkling Jell-O сияқты жаңа өнімдерді енгізуге көмектесті. 2010 жылы Косби OBKB деп аталатын онлайн веб-сериалда Jell-O өкілі ретінде қайта оралды. 1990 жылы General Foods компаниясы Philip Morris компаниясының (қазір Altria Group) құрамында Kraft Foods Inc. компаниясымен біріктірілді. Жаңа дәмдер енгізілді: қарбыз, көкжидек, жусан, маргарита және пина-колада. 2001 жылы Юта штатының Сенаты Jell-O-ны Ютаның сүйікті тағамы деп мойындады, оның Мормон асханасындағы, мысалы, Jell-O салатындағы маңызды рөлін атап өтті, ал губернатор Майкл О. Левитт жыл сайынғы "Jell-O аптасын" жариялады. 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпиада ойындарында сувенирлік қалталардың бірінде жасыл Jell-O бейнеленген. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Jell-O-ның отбасылық беделі Jell-O коктейльдері мен Jell-O күресімен сәл бұзылды. 2016 жылдың мәліметтері бойынша, Jell-O брендімен 110-нан астам өнім сатылды. Jell-O "Jell-O қалыбы" деп аталатын танымал десертте маңызды ингредиент ретінде қолданылады, оған желатинге арналған қалып және оның қатаюына дейін ұсақталған жемістердің, жаңғақтардың және басқа да ингредиенттердің аз мөлшерін салу қажет. Жаңа ананас, папайя, киви және имбирь тамырын пайдалануға болмайды, өйткені олар желатиннің "қатаюына" кедерілес ететін ферменттерді қамтиды. Алайда, ананас шырынында және оның құрамындағы бромелайн ферментінде ферментті жоғары температурада денатурацияламай, аз мөлшердегі капсаицин қосылысын (қызыл бұрыштан алынған) қосу арқылы иісін өзгертуге болады.
Желелі шұлықтар
Ал басқа рецепт бойынша, қоспаға алкогольді сусын қосылады, бұл желатин қайнаған кезде ерігеннен кейін қосылған сұйықтықтың шамамен үштен бірінен жартысына дейін құрайды. Нәтижесінде алынған қоспаның бір порциясы "Jell O shot" немесе жалпылама "Jello shot" деп аталады. Сұйықтықтың мөлшері мен уақыты маңызды аспектілер болып табылады; тек алкогольмен Jell O жасау мүмкін емес, себебі құрғақ желатиндегі коллоидты ақуыздар тізбектерден тұрады, оларды жартылай қатты коллоидты суспензияға қайта құру үшін алдымен ыстық сұйықтықпен денатурациялау қажет. Таза спиртті осы ақуыздарды ыстыққа жеткілікті қыздыруға болмайды, себебі ол буланып кетеді. Jell O шоттарында көбінесе водка немесе ром қолданылады, бірақ оларды кез келген алкогольді сусынмен немесе бірнеше сусынның қоспасымен де жасауға болады. Әртүрлі алкогольді сусындарды сынап көргенде қоспаның қатаюын қамтамасыз ету үшін алкоголь мен суық судың арақатынасын реттеу маңызды. Jell O шоттарын шот стакандарымен және/немесе қағаз немесе пластик стақандармен ұсынуға болады; қағаз немесе пластик стақандардан жеу ыңғайлырақ, бірақ шот стакандары көріктірек. Jell O шоттарындағы алкоголь желатиннің ішінде болады, сондықтан организм оны баяу сіңіреді, бұл адамдардың ішкен алкоголь мөлшерін дұрыс бағаламауына себеп болады. Осы себепті ішетін адамдар қабылдаған мөлшерін бақылап отыруы керек. Америкалық әнші-күйші Том Лерер 1950 жылдары ол орналасқан әскери базада алкогольді сусындарға қойылған шектеулерді айналып өту үшін Jell O шотын өнертапқанмын деп мәлімдейді. Алкогольдік желатинді сусынға арналған алғашқы рецепт 1862 жылы Джерри Томас жазған "Сусындарды қалай араластыру керек" немесе "Бон Вивант серігі" кітабында кездеседі: оның "Панч Джели" рецепті коньяк, ром және лимон шырынынан жасалған пунчқа айсингласс немесе басқа желатин қосуды талап етеді. Томас пунчтың күшін желатин "шеберлікпен жасырады" деп ескертеді. Мұражайда келушілер десерттің пайда болу тарихымен таныса алады. Шығыс магистральдан басталатын келушілер Jell O Brick Road бойымен жүре алады, оның тастарына бұрынғы зауыт қызметкерлерінің есімдері жазылған. Мұражайда Jell O-ның бастапқы материалдары, мысалы, осетрдің көк қуысы мен бұзаулардың тұяқтары, сондай-ақ әртүрлі қалыптар көрсетіледі. Айова штатының Мейсон-Сити қаласындағы Jell O зауыты Американың жеуге дайын Jell O желатинді десерті мен пудинг стақандарын шығарады.
Жарнама
Jell O-ның алғашқы жарнамалық кампаниясын бастапқыда Уильям Э. Хюмельбау, ал кейін Фрэнк ЛаБунти басқарды. Ол 1904 жылы алғаш рет «Ladies' Home Journal» журналында жарияланды. Баспа жарнамалары жиі рецепттермен және түрлі-түсті иллюстрациялармен бірге келді және өте танымал болды. Роза О’Нилл, Максфилд Пэриш, Коулс Филлипс, Норман Роквелл, Линн Болл және Ангус Макдональд сияқты суретшілер осы кампанияға үлес қосты. Dauchy Company жарнама агенттігінде жұмыс істейтін Франклин Кинг көптеген иллюстрацияларда қызы Элизабетті бейнеледі, осылайша оны танымал «Jell O Girl» етіп көрсетті. Джек Беннидің ең жоғары рейтингілі радио бағдарламасы 1934 жылы Jell O демеушілігін қабылдады. Бағдарлама жарнамаларға үзіліс бермеді, керісінше, диктор Дон Уилсон Джектің әзілді наразылығын тудыра отырып, бағдарламаға Jell O туралы сөздерді қосты. Алғашқы бағдарламада бес нотадан тұратын «J E L L O!» әуені пайда болды, ол Jell O жарнамаларында сақталды. Люсиль Боллдың «Менің сүйікті күйеуім» радио бағдарламасы, «Мен Люсиді жақсы көремін» телесериалының алдындағысы, 1949 жылдың 7 қаңтарынан бастап 124 бөлімдік бағдарламаның көп бөлігі үшін Jell O демеушілігімен танымал болды. Боллдың кейіпкері Лиз Купер бағдарламаны көбінесе «Jell O, бәрі!» деген шаттықпен ашатын. Комедияшы Билл Косби Jell O және одан да әйгілі Jell O пудингімен байланысты, ол оларды жарнамалайтын көптеген роликтерде пайда болды. Кейінірек Mad TV, The Simpsons және Saturday Night Live сияқты бағдарламалар Косбиді пародиалады, Jell O туралы сілтемелерді «пудинг поп» ретінде қолданды. 1960 жылдары «Хоганның батырлары» комедиялық сериалының актерлері Кэрол Ченнингпен бірге полковник Хоган, оның адамы, Командир Клинк және сержант Шульц десерт ретінде Jell O және Dream Whip жеп жатқан жарнама түсірді. Сондай-ақ, Люсиль Боллдың 1960 жылдардағы екі телесериалының біріншісінің алғашқы маусымдарында «Люси Шоу» сериалындағы актерлер, соның ішінде Вивиан Вэнс, Jell O жарнамаларын жиі түсірді. 1995 жылы Jell O «Тірі!» деген слоганымен шықты және «J E L L OOOOOOOO!» фразасын пайдаланды. 2018 жылдың тамызында Jell O DreamWorksTV компаниясымен серіктестікке түсіп, YouTube және Amazon Prime Video платформаларында «JELL O Wobz» атты анимациялық сериалды жариялады.
Мәдениетте
Jell O 1936 жылы Дороти Филдстің (музыкасын Джером Керн жазған) "A Fine Romance" атты танымал әнінде еске алынады, онда ол романтикалық махаббаттың құштарлығына қарапайым нұсқа ретінде әжуалы түрде сөз болады. 1980 жылы американдық композитор Уильям Болком Jell O туралы "Lime Jello Marshmallow Cottage Cheese Surprise" атты әзіл әнін жазды, ол Jello салатасы сияқты тәтті және тұзды тағамдарда қолдануын пародиялайды. 1992 жылы Иветт Басса көк Jell O-ны ойлап тапқаны үшін химия саласындағы екінші Ig Nobel сыйлығын жеңіп алды. Green Jellÿ рок тобы бастапқыда Green Jellö деп аталған, бірақ Kraft Foods компаниясы Jell O тауарлық белгісін бұзуды айыптап сотқа берген соң, атауын өзгертуге мәжбүр болды.
Мормондық
Мормондар арасында Jell O әсіресе танымал, сондықтан Мормон Коридоры аймағына Jell O Belt деген лақап ат қойылған. 2001 жылы Юта Сенаты Jell O-ны "Юта штатының сүйікті десерті" деп мойындады, Юта штатының көп жылдар бойы жан басына шаққандағы ең жоғары тұтыну деңгейіне және 1999 жылы Дес-Мойн, Айова штаты Jell O тұтынуы бойынша Ютадан басып өткеннен кейін Юта азаматтарының "Атақты қайтару" үшін біріккеніне назар салды. Ютаның мәдениеті, юталықтардың петициялары және Бригам Янг университетінің студенттері жүргізген науқандар да Jell O-ны мойындау себептері ретінде айтылды. Мормондардың Jell O-ны жақсы көретіні туралы стереотиптің ұзақ тарихы жоқ. 1969 және 1988 жылдары мормондар арасында немесе Юта штатында танымал тағамдар туралы жарияланған материалдарда Jell O туралы ештеңе айтылмаған, ал 1988 жылғы мақалада Jell O лютерандық дәстүр ретінде көрсетілген. 1980-жылдардың соңында Jell O компаниясы маркетингтік кампания өткізіп, осы десертті және оның Jigglers рецептін балалар үшін көңілді, ал ата-аналар үшін оңай деп насихаттады, бұл отбасылық құндылықтарды бағалайтын мормондардың арасында жақсы қабылданып, сәтті болды. 1997 жылы Kraft компаниясы сату көрсеткіштерін жариялап, Солт-Лейк-Ситиде жан басына шаққандағы ең жоғары Jell O тұтынылатынын көрсетті.