Кіріспе
Қант құмырсын, жүзімді немесе қант қызылшасын қантқа өңдеуден алынатын тұтқыр қосалқы өнім – мелас (/m//ə/'/l//æ//s//ɪ//z//, /m//oʊ//) – негізінен қант құмырсының немесе қант қызылшасының шырынынан қант өндіру кезінде алынатын тұтқыр қосалқы өнім. Мелассаның құрамындағы қант мөлшері, оны алу әдісі және өсімдіктің жасы әртүрлі болады. Қамысты мелас көбінесе тағамдарды тәттілендіру және дәм беру үшін қолданылады. Мелас – сапалы қоңыр қанттың маңызды құрамы. Мелас витаминдер мен минералдарға бай, оның ішінде В6 витамині, темір, кальций, магний және калий бар. Меластың түрлері әртүрлі: бірінші мелас (ең көп қантты), екінші мелас (сәл ащы) және қара мелас (ең қою түсті және ең айқын дәмді). Мелас 20-шы ғасырға дейін Америкада тәттілендіргіш ретінде кең таралған. Ол әлі де дәстүрлі тағамдарда, мысалы, Мадейра аралының дәстүрлі тағамдарында қолданылады. Тағамдық қолданысқа қоса, меласса өнеркәсіпте де қолданылады, мысалы, ромды дистилляциялауда, цемент қоспасы ретінде және топырақтың микробиологиялық белсенділігін арттыру үшін қолданылады. Меластың ерекше дәмі мен қоректік құндылығы оны тағамдық және тағамдық емес мақсаттарда қолдануға мүмкіндік беретін әмбебап ингредиентке айналдырады.
Molasses (/m//ə/'/l//æ//s//ɪ//z//, //m//oʊ// /) is a viscous byproduct, principally obtained from the refining of sugarcane or sugar beet juice into sugar. Molasses varies in the amount of sugar, the method of extraction and age of the plant. Sugarcane molasses is usually used to sweeten and flavour foods. Molasses is a major constituent of fine commercial brown sugar. Molasses is rich in vitamins and minerals, including vitamin B6, iron, calcium, magnesium, and potassium. There are different types of molasses, including first molasses (highest sugar content), second molasses (slightly bitter), and blackstrap molasses (the darkest and most robust in flavor). Molasses was historically popular in the Americas before the 20th century as a sweetener. It is still commonly used in traditional cuisine, such as in Madeira Island's traditional dishes. In addition to culinary uses, molasses has industrial applications, such as in the distillation of rum, additive in mortar, and as a soil amendment to promote microbial activity. The unique flavor and nutritional profile of molasses make it a versatile ingredient with both food and non food applications.
Этимология
Меласс сөзі португал тіліндегі melaço сөзінен келген, оның латын түбірі бар. Оған туыс сөздер ретінде көне грек тіліндегі μέλι (мели) (бал), латын тіліндегі mel, испан тіліндегі melaza (мелас), румын тіліндегі miere немесе melasă, және француз тіліндегі mélasse (мелас) сөздерін атауға болады. Blackstrap сөзі голланд тіліндегі сиропты білдіретін stroop сөзінен шыққан.
Қант құмырасы
Қант қамысының меласасы – нан пісіру және тамақ дайындауда қолданылатын ингредиент. 20 ғасырдан бұрын Америкада бұл өте танымал болды, сол кезде ол көп мөлшерде өндіріліп, тағамдарды тәттілендіру үшін және колонияларда сыра қайнатуға кеңінен қолданылды. Джордж Вашингтонның жазбаларында мелассадан сыра жасау рецепті бар. Меласса алу үшін қант қамысын жинап, жапырақтарынан айырады. Содан кейін, әдетте кесу, ұсақтау немесе басу арқылы шырыны алынады. Шырын қайнатылып, концентрат жасалады және қанттың кристалдануына көмектеседі. Осы алғашқы қайнатудың нәтижесі бірінші сироп ("А" меласасы) деп аталады және ең жоғары қант мөлшеріне ие. Бірінші сироп АҚШ-тың оңтүстігінде көбінесе меласса емес, қамыстың сиропы деп аталады. Екінші меласса ("B" меласасы) екінші қайнату және қантты алу арқылы өндіріледі және сәл ащы дәмі бар. Қант сиробын үшінші рет қайнатудан қара, қою консистенциялы қара меласса ("C" меласасы) шығады, ол өте бай дәмімен танымал. Бұл процесте бастапқы шырыннан сахарозаның көп бөлігі кристалданып, алынады. Жоғары тазартылған қанттардан айырмашылығы, мелассада В6 витаминінің және кальций, магний, темір және марганец сияқты минералдардың маңызды мөлшері бар; бір ас қасығы осы заттардың әрқайсысының тәуліктік қажеттілігінің 20%-ын қамтамасыз етеді. Қара меласса калийдің де жақсы көзі болып табылады. Қара мелассаның ащылығы, мелассаның кәдімгі түрінен әлдеқайда жоғары. Оны кейде нан пісіруде немесе этанол өндіруде, мал азығының құрамында немесе тыңайтқыш ретінде қолданады. Қара мелассаның пайдалы қасиеттері туралы асыра сілтеулер 1951 жылы Гручо Маркс, Джимми Дуранте, Джейн Уайман және Дэнни Кей жазған "Black Strap Molasses" атты әннің тақырыбы болды.
Мадейра аралы
Мадейра аралында қамыстың патокасы дәстүрлі тағамның маңызды құрамы болып табылады, онда ол mel de cana (португал тілінде "қамыстың балы") деп аталады. Мадейрадағы оның тарихы архипелагтағы қант өндірісінің алтын ғасырына дейін жетеді.
Қант қызылшасының меласы
Сөгінді мелассасы құрғақ салмағынан 50% қанттан тұрады, негізінен сахароза, бірақ сонымен қатар глюкоза мен фруктозаның маңызды мөлшерлері де бар. Сөгінді мелассасында клеткалық өсу үшін биотин (H немесе В7 витамині) жеткіліксіз болғандықтан, оны биотин көзімен толықтыру қажет болуы мүмкін. Қант емес құрамында кальций, калий, оксалат және хлорид сияқты көптеген тұздар бар. Онда бетаин және трисахарид рафиноза да кездеседі. Бұл заттар бастапқы өсімдік материалының немесе өңдеу кезіндегі басқа химиялық заттардың шоғырлануының нәтижесінде пайда болады және адамдар үшін ащы болады. Сондықтан ол негізінен мал азығының қоспасы ретінде (меласса қосылған қант қызылшасы азығы деп аталады) немесе ферментация үшін шикізат ретінде қолданылады. Сөгінді мелассасынан дезугаризация процесі арқылы қосымша қантты алуға болады. Бұл процесте сахарозаны қант емес компоненттерден бөлу үшін өнеркәсіптік хроматография қолданылады. Бұл техника саудамен қорғалған аймақтарда экономикалық тұрғыдан тиімді, онда қант бағасы нарықтық бағадан жоғары деңгейде ұсталады. Осылайша, бұл әдіс АҚШ және Еуропаның кейбір бөліктерінде қолданылады. Меласса ашытқы өндірісінде де пайдаланылады.
Басқа түрлері
Америка Құрама Штаттарының оңтүстігінде соргоның тәтті сиробын көбінесе сорго меласы деп атайды. Нардың меласы Таяу Шығыс асүйінде дәстүрлі ингредиент болып табылады. Ол гранат шырыны, қант және лимон шырыны қоспасын бір сағатқа дейін қайнатып, сіропқа айналғанша қысылту арқылы дайындалады.
Күкіртсіз мелас
Базардағы көптеген меласса түрлері күкіртсіз деп сатылады. Бұрын, мелассаны қоса алғанда, көптеген тағамдарды күкірт диоксидімен өңдеуші, сақтаушы ретінде қолданған, ол көбелектер мен бактерияларды өлтіруге көмектесетін. Күкірт диоксиді мелассаның түсін ашық ету үшін ағартушы зат ретінде де пайдаланылды. Көптеген өндірушілер мелассада күкірт диоксидін қолданудан бас тартты, себебі өңделмеген мелассаның өзі салыстырмалы түрде тұрақты табиғи сақталу мерзіміне ие. Жаман дәм және күкірт диоксидінің аз дозаларындағы іздік уыттылығы да оны алып тастауға себеп болды.
Тамақ
Меласса 22% судан, 75% көмірсулардан және өте аз мөлшерде (0,1%) майдан тұрады. Онда белок жоқ. 100 грамм меласса витамин В6-ның және марганец, магний, темір, калий және кальций сияқты бірнеше минералдардың бай көзі болып табылады (күнделікті қажеттілік мөлшерінің 20% немесе одан да көп). Мелассадағы қанттар: сахароза (жалпы көмірсулардың 29%), глюкоза (12%) және фруктоза (13%) құрайды (USDA тамақтану кестесінен алынған деректер).
Бау-бақша
Топырақтың құрамына микробиологиялық белсенділікті күшейту үшін қосылатын зат, осының нәтижесінде сукцин қышқылы, алма қышқылы, май қышқылы және маннит өндірісі жоғарылайды. Микробтардың осы жалпы өсімдік қорғаныс химикаттарын өндіруі өсімдік ауруларын басуға көмектеседі деп саналады.