Кіріспе

Homo sapiens түріндегі ақуызды кодтайтын ген – MEFV (Жерорта теңізі қызбасы) – пирин (сондай-ақ маренострин деп те аталады) деп аталатын ақуызды жасау үшін нұсқаулар беретін адам гені. Пирин белгілі бір ақ қан жасушаларында (нейтрофилдер, эозинофилдер және моноциттер) өндіріледі, олар қабыну процесіне және инфекциямен күреске қатысады. Бұл ақ қан жасушаларының ішінде пирин цитоскелетпен бірге табылады, ол жасушаның пішінін, мөлшерін және қозғалысын анықтауға көмектесетін құрылымдық тірек. Пириннің ақуыздық құрылымы оған инфекциямен күресуге және қабыну жауабына қатысқан басқа молекулалармен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Пириннің функциясы толыққанды түсінілмесе де, ол қабыну процесін бақылауда ұстауға көмектеседі деген болжам бар. Зерттеулер пириннің цитоскелетпен өзара әрекеттесу арқылы қабынуды реттеуге көмектесетінін көрсетеді. Пирин ақ қан жасушаларының қабыну орындарына қозғалуын бағыттай алады және қабыну жауабы қажет болмай қалғанда оны тоқтатуға немесе баяулатуға мүмкіндік береді. MEFV гені 16-шы хромосоманың қысқа (p) қолда 13.3 позициясында орналасқан, 3,292,027 негіз жұбынан 3,306,626 негіз жұбына дейін.

Қатынасты жағдайлар

80-нен астам MEFV мутациялары, отбасылық Жерорта теңізі қызуына (FMF) себеп болатыны анықталды. Кейбір мутациялар MEFV генінен ДНК-ның шағын бөліктерін жояды, бұл қалыптан тыс кішкентай протеинге алып келуі мүмкін. Дегенмен, көптеген MEFV мутациялары пирин құрамына кіретін бір аминқышқылының (белок құрылымдық блогі) өзгеруіне байланысты. Ең көп кездесетін мутацияда 694-ші протеин позициясындағы метионин аминқышқылы валинмен алмастырылады (Met694Val немесе M694V деп белгіленеді). FMF-ке шалдыққан адамдар арасында осы нақты мутация амилоидоз даму қаупінің артуымен байланысты, бұл протеиннің қалыптан тыс жиналуына және бүйрек жеткіліксіздігіне алып келуі мүмкін күрделі асқыну. Кейбір мәліметтер SAA1 аталатын тағы бір геннің M694V мутациясы бар адамдарда амилоидоз даму қаупін одан әрі өзгерте алатынын көрсетеді. MEFV мутациялары пирин мөлшерінің азаюына немесе дұрыс жұмыс істей алмайтын, бұрмаланған пирин протеинінің пайда болуына әкеледі. Нәтижесінде, пирин қабынуды бақылаудағы күтілетін рөлін орындай алмайды, бұл тиісті емес немесе ұзаққа созылған қабыну жауабына әкеледі. Қарқын, іш, кеуде, буындар немесе терідегі қабыну және қызу – отбасылық Жерорта теңізі қызуының белгілері. Пирин, RhoA GTPаздардың белсенділігін жоғалтуын және одан кейінгі киназалардың (PKN1 және PKN2) белсенділігін жоғалтуын сезінетін қабыну сомасын (inflammasome) құрайды. Бұл киназалар MEFV 2-экзонымен кодталған линкерде орналасқан екі серин қалдығын фосфорилирлейді, бұл 14.3.3 протеиндеріне пирин қабыну сомасын белсенді емес күйде ұстауға мүмкіндік береді. Осы серин қалдықтарындағы мутациялар нейтрофильді дерматозбен байланысты пиринге байланысты аутоинфламмацияға (PAAND) себеп болады. Жақында пириннің дефосфорилирленуі отбасылық Жерорта теңізі қызуымен ауыратын науқастарда қабыну сомасын белсендіру үшін жеткілікті екені көрсетілді. Сонымен қатар, FMF шақыруларының себептері әлі белгісіз болса да, стероид гормондарының метаболиттері (прегнанолон және этиохоланолон) B30.2 доменімен (эксон 10-мен кодталған) өзара әрекеттесу арқылы in vitro жағдайында пирин қабыну сомасын белсендіретіні көрсетілді.