Кіріспе
Оксфорд университетінің колледжі
Иса колледжі (толық атауы: Королева Елизаветаның қорындағы Оксфорд университетінің Иса колледжі) – Англиядағы Оксфорд университетінің құрамына кіретін колледждердің бірі. Ол қала орталығында, Турл көшесі, Кеме көшесі, Корнмаркет көшесі және Маркет көшесі арасында орналасқан. Колледжді Англия королевасы Елизавета I 1571 жылдың 27 маусымында құрған. Колледждің құрылуына ықпал еткен басты тұлға – Уэльстің Брекон қаласынан шыққан дін қызметкері Хью Прайс (немесе Ап Рис) болды. Колледждің ең көне ғимараттары, бірінші төртбұрышта, 16 және 17 ғасырлардың басында салынған; екінші төртбұрыш шамамен 1640-1713 жылдар аралығында, ал үшінші төртбұрыш шамамен 1906 жылы салынды. Колледждің 400 жылдығына арналған 1971 жылы негізгі аумақта қосымша жатақтар салынды, ал студенттерге арналған пәтерлер Оксфордтың солтүстік және шығыс бөліктерінде бой көтерді. 2021 жылы төртінші төртбұрыш толыққанды аяқталды. Колледжде кез келген уақытта шамамен 475 студент оқиды; колледж директоры – сэр Найджел Шадболт. Колледждің түлектерінің арасында Гарольд Уилсон (Ұлыбританияның екі мәрте премьер-министрі), Кевин Радд (Австралияның премьер-министрі), Норман Вашингтон Мэнли (Ямайканың премьер-министрі), Т. Е. Лоуренс («Арабияның Лоуренсі»), Ангус Бьюкенен (Виктория кресінің иегері), Висконт Санки (Лорд-канцлер), Эдвин Йодер (Пулицер сыйлығының лауреаты, журналист), Роджер Пэрри (медиа және технология кәсіпкері) және 30-дан астам парламент мүшесі бар. Колледждің бұрынғы және қазіргі ғылыми қызметкерлерінің арасында тарихшылар Сэр Горонви Эдвардс, Юваль Ноа Харари және Ниалл Фергюсон, философ Гален Строусон және саяси философ Джон Грей бар. Ғылым саласындағы бұрынғы студенттер мен стипендиаттарға Джон Хоутон (физик) және Нобель сыйлығының лауреаты Питер Дж. Ратклифф жатады.
Қор
Иса колледжі 1571 жылғы 27 маусымда Елизавета I патшаның жарлығымен құрылды. Бұл 1555 жылдан бергі алғашқы жаңа Оксфорд колледжі болды, сол кезде Мэри патшайымның тұсында Тринити колледжі мен Сент-Джон колледжі Рим католик колледждері ретінде негіделген. Колледждің негізгі жарғысында колледждің уставиларын жасау үшін директор (Дэвид Льюис), сегіз ғалым, сегіз шәкірт және сегіз комиссар тағайындалды. Комиссарлардың арасында Хью Прайс болды, ол патшайымнан Оксфордта колледж ашуды өтінді, "өйткені ол Уэльстің белгілі бір ғалымдарын жақсы әдебиеттермен тәрбиелеу үшін өз мүлкін жұмсағысы келді". Колледж бастапқыда дін қызметкерлерін даярлау үшін құрылған. Бұл мақсат Англия, Ирландия және Уэльс аймақтарында Елизавета заманының діни келісімін тарату үшін арнайы, білімді дін қызметкерлерінің қажеттілігін қанағаттандыру болды. Колледж ұсынған пәндердің спектрін кеңейтті, медицина және құқықтан бастап, қазір университетте оқытылатын дерлік барлық пәндерді ұсынады. Елизавета I-нің патенттік хатында 16-шы ғасырда дін қызметкерінің білімі тек теологиядан ғана тұрмайтыны нақты көрсетілді: Құдіретті және Ең Жоғары Алланың даңқы үшін, христиан дінінің таза түрін тарату және сақтау үшін, қателіктер мен ерестерді жою үшін, нағыз адалдықты арттыру және мәңгілікке сақтау үшін, барлық жақсы әдебиеттерді дамыту үшін, тілдерді білу үшін, жастарды адалдыққа, моральға және жүйелі оқуға тәрбиелеу үшін, кедейлік пен қайғыны жеңілдету үшін және соңында біздің елдеріміздегі Мәсіхтің шіркеуінің игілігі мен әл-ауқаты үшін, [ ] ғылым, философия, гуманитарлық ізденістер, еврей, грек және латын тілдерін білу, соңында Киелі теология саласында маман болу үшін, мәңгілікке дейін сақталатын оқу ошағы құрылсын, негізделсін, салынып, орнатылсын. Елизавета I, 27 маусым 1571 жыл. Прайс колледж негізделгеннен кейін де оның ісіне белсенді қатысты. Ол өлімінен кейін жылына 60 фунт стерлинг болатын мұрагерлік күшімен (1574 жылы 60 фунт стерлинг бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең), жаңа колледждің директорын, ғалымдарын және шәкірттерін тағайындау құқығын сұрады және алды. Ол колледждің алдыңғы ауласындағы алғашқы құрылыс жұмыстарын қаржылады, бірақ 1574 жылы қайтыс болғаннан кейін колледжке шамамен 600 фунт стерлингтік біржолғы төлем түсті (1574 жылы 600 фунт стерлинг бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең).
to the Glory of God Almighty and Omnipotent, and for the spread and maintenance of the Christian religion in its sincere form, for the eradication of errors and heresies, for the increase and perpetuation of true loyalty, for the extension of good literature of every sort, for the knowledge of languages, for the education of youth in loyalty, morality, and methodical learning, for the relief of poverty and distress, and lastly for the benefit and well being of the Church of Christ in our realms, [ ] we have decreed that a College of learning in the sciences, philosophy, humane pursuits, knowledge of the Hebrew, Greek and Latin languages, to the ultimate profession of Sacred Theology, to last for all time to come, be created, founded, built, and established |Elizabeth I| 27 June 1571. Price continued to be closely involved with the college after its foundation. On the strength of a promised legacy, worth £60 a year on his death (approximately £60.0 in 1574 is equivalent to about <calculated amount> in recent years in present day terms), he requested and received the authority to appoint the new college's principal, fellows and scholars. He financed early building work in the college's front quadrangle, but on his death in 1574 it transpired that the college received only a lump sum of around £600 (approximately £600.0 in 1574 is equivalent to about <calculated amount> in recent years in present day terms).
17 ғасыр
Корольден басқа, негізгі меценат – Солтүстік Уэльстегі Рутин қаласынан шыққан Эубуле Тельвалл болды, ол 1621 жылы колледж директоры болды; ол Джеймс I-ден колледж үшін жаңа жарғы мен ережелерді алуға қол жеткізді, сонымен қатар зал мен капеллаға жеке қаражатынан 5000 фунт стерлинг жұмсады, бұл оған колледждің екінші негіз салушысы деген атаққа ие болды. Тельвалл 1630 жылдың 8 қазанында 68 жасында қайтыс болды және Иса колледжінің капелласында жерленді, онда оның інісі сэр Бевис Тельвалл (Патшаның жеке бөлмесінің беті және Ұлы гардероб кеңсесінің қызметкері) оның естелігіне ескерткіш орнатты. 17 ғасырдағы басқа да қайырымдылықтардың ішінде Херефорд епископы Герберт Вестфалинг болды, ол екі стипендия мен оқу орнына қолдау көрсетуге жеткілікті мүлік қалдырды (бірақ маңызды шартпен: «туған туыстарым әрқашан басқалардан артықшылыққа ие болсын»). Сэр Эубуле Тельвалл (директор, 1621–1630) өзінің көп ақшасын колледж үшін капелла, зал және кітапхана салуға жұмсады. Әлсіз колоннаданың үстіне салынған кітапхана Фрэнсис Манселлдің (1630–1649) басшылығымен бұзылды, ол сонымен қатар Уэльс ақсүйек отбасыларының ұлдарын колледжге тарту үшін екі қабатты тұрғын үйлер салды. Манселл директорлық қызметінен алынып, оның орнына Майкл Робертс тағайындалды. Қайта жаңғырудан кейін Манселл қысқа мерзімге директор болып қайта тағайындалды, бірақ кейін Леолин Дженкинс пайдасына қызметтен бас тартты. Дженкинс (директор, 1661–1673) колледждің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етті. 1685 жылы қайтыс болғаннан кейін ол кең аумақты мүлікті мұра етті, оны көбінесе Реставрация кезеңіндегі тым көп қарызға батқан жер иелерінен заңгер достары сатып алған. Бұл мүліктер колледждің он алты стипендиясы мен оқу орнын алғаш рет толықтыруға мүмкіндік берді – ресми түрде, олардың он алтысы 1622 жылдан бері қолдау көрсетіліп келді, бірақ колледжтің кірісі олардың барлығын бір уақытта қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды. 1713 жылы Уэльс дін қызметкері және бұрынғы студент Эдмунд Мейрике Уэльстің солтүстігінен келген студенттер үшін бірнеше стипендиялар құрды, бірақ қазір бұл стипендиялар барлық Уэльс студенттеріне қолжетімді.
18-19 ғасырлар
XVIII ғасыр, XVII ғасырдың құлпыруына қарамастан, колледж үшін салыстырмалы түрде тыныш кезең болды. Колледж тарихшысы Дж. Н. Л. Бейкер сол кездегі колледж жазбаларының "курсанттар мен ғалымдардың қабылдануы мен шығуы туралы ғана қарапайым жазбаларды" қамтитынын жазды. XIX ғасырдың бірінші жартысында колледждің академиялық деңгейі төмендеді: кейде лайықты үміткерлердің жетіспеуіне байланысты стипендиялар тағайындалмады, ал студенттер саны азайды: 1842 жылы жаңадан жеті студент қабылданды. 1852 жылы университетті тексеру үшін Корольдік комиссия құрылды. Колледж Уэльспен байланысын сақтап қалуды қалады, ал комиссия мүшелерінің тілегіне қарамастан, бастапқы реформалар шектеулі болды: Уэльстің белгілі бір аймақтарына ғана берілетін стипендиялар бүкіл Уэльске ашылды, ал тағайындалған стипендиялардың жартысы директор мен стипендиаттар білім беру мүддесі үшін тиімді деп тапқан жағдайда ғана уэльстік студенттерге берілуі керек болды. Университет емтихандарында сәтті болғандарға сыйлықтар берілсе де, колледж студенттерінің саны азайды. 1877-1895 жылдары колледж директоры болған Дэниел Харпер академиялық құлдыраудың жалғасқанын атап өтті. 1879 жылы сөйлеген сөзінде ол колледж студенттерінің емтихандардағы жоғары деңгейге жеткендерінің азайғанын және уэльстік студенттердің көптегенінің Иса колледжінен гөрі Оксфордтың басқа колледждерін таңдағанын айтты. Тағы бір Корольдік комиссия құрылды. Бұл колледждегі одан әрі өзгерістерге әкелді: 1882 жылы уэльстік студенттерге ғана арналған стипендиялар барлығына ашылды, ал 24 стипендияның жартысы ғана (барлығының орнына) уэльстік үміткерлерге арналды. Содан кейін студенттер саны біртіндеп өсті және колледждегі уэльстік емес студенттердің үлесі артты, сондықтан 1914 жылға қарай студенттердің жартысы ғана уэльстік болды. Соғыс аралық жылдары (1918-1939 жж.) кейбір адамдар Иса колледжін шағын және артта қалған колледж деп қарады; ол дәстүрлі түрде ең беделді саналатын жеке мектептерден салыстырмалы түрде аз студенттерді тартты. Алайда, колледжге грамматикалық мектептерден (әсіресе Солтүстік Англия мен Шотландиядан) көптеген дарынды студенттер келді. Осы мектеп оқушыларының арасында кейін Ұлыбританияның премьер-министрі болған Гарольд Уилсон да болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген стипендиаттар қарулы күштерде қызмет етті немесе Оксфордта соғысқа қатысты жұмыстарды атқарды. Колледж студенттерге толы болды, өйткені ол ғимараттары реквизицияланған басқа колледждердің студенттеріне жатақхана берді, сондай-ақ әскери курстарда офицерлерді орналастырды. Колледж 1907 жылдан 1947 жылға дейін өзінің ғылыми зертханаларына ие болды, оларды (соңғы үш жылды қоспағанда) 1907 жылдан 1944 жылға дейін колледж стипендиаты болған физикалық химияшы Дэвид Чэпман басқарды. Жабылу кезінде олар университеттегі соңғы колледждік ғылыми зертханалар болды. Олар колледждің бұрынғы директорының есімімен аталып, сэр Леолин Дженкинс зертханалары деп аталды. Зертханалар ғылыми зерттеулер мен оқыту (әсіресе химияда) колледждің академиялық өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Ашылу салтанатына арналған буклетте колледждегі ғылым студенттерінің саны соңғы жылдары тез өскені және колледж зертханаларының студенттердің оқуын қамтамасыз етуге көмектесетіні, сондай-ақ Оксфордта зерттеу жұмыстарын жалғастыруды қалаған Уэльс университетінің түлектерін тартуға мүмкіндік беретіні айтылды. Колледждің ғылым оқытушыларының бірі мен Императорлық химиялық өнеркәсіптер (ICI) арасындағы байланыс екі дүниежүзілік соғыс аралығында 17 студенттің ICI-ге қосылуына әкелді, олардың кейбіреулері, мысалы Джон Роуз, компанияда жоғары деңгейге жетті. Университет студенттерге орталықтандырылған жабдықтар ұсына бастаған кезде зертханалар қажетсіз болды және 1947 жылы жабылды. Студенттердің үштен бірінен жартысына дейін әйелдер құрайды. Сэр Джон Хабакук (1967-1984) және сэр Питер Норт (1984-2005) университет вице-канцлері қызметтерін 1973 жылдан 1977 жылға дейін және 1993 жылдан 1997 жылға дейін атқарды.
21 ғасыр
Колледждің мұрагерлік қонағы Пемброк және Монтгомери графтары лауазымы бойынша болып қалады. Қазіргі қонақ – Уильям Герберт, Пемброктың 18-ші графы, Монтгомеридің 15-ші графы. Кембридждегі Иса, Магдалина және Сидни Суссекс колледждері – мұрагерлік титул иелері арқылы регламентпен бекітілген визитацияларды сақтап қалған үш Оксбридж колледжі.
Орналасуы және ғимараттары
Негізгі ғимараттар Оксфордтың орталығында, Тёрл көшесі, Шип көшесі, Корнмаркет көшесі және Маркет көшесі арасында орналасқан. Бас кіреберіс Тёрл көшесінде. Ғимараттар үш төртбұрышқа бөлінген, бірінші төртбұрышта ең көне колледж ғимараттары, ал үшінші төртбұрышта ең жаңасы орналасқан. Негізгі жарғы колледжге Маркет көшесі мен Шип көшесі арасындағы жерді (қазірге дейін колледж пайдаланады) және сол жердегі бұрынғы университет академиялық залының ғимараттарын, атақты White Hall-ды берді. Қазір бірінші төртбұрышты қоршап тұрған ғимараттар 1571 және 1620 жылдар аралығында кезең-кезеңмен салынды; колледж директорының жатақханасы соңғы болып тұрғызылды. Құрылыс баяу жүрді, себебі жаңа колледждің бұрынғы колледждерге қарағанда "мол қаржысы" болмады. Жаңа ғимараттар аяқталмай тұрып, студенттер White Hall-дың ескі ғимараттарында тұрды.
Бірінші төртбұрышты
Шатыр 1621 жылғы 28 мамырда қасиетті деп жарияланып, 1636 жылы кеңейтілді. Архитектура тарихшысы Джайлс Ворсли шіркеудің шығыс терезесін (1636 жылы қосылған) готикалық дәстүрді сақтаудың емес, готикалық жаңғыру сәулетінің мысалы ретінде сипаттады, себебі ескірген стильді пайдалану туралы шешім қабылданды – классикалық сәулет «құрылыс салуға лайықты жалғыз стиль» ретінде қабылданған еді. Джонатан Эдвардс (1686 жылдан 1712 жылға дейін қызмет еткен) өмірі бойы шіркеудің ішкі бөлігіне 1000 фунт стерлинг (қазіргі шақта шамамен) жұмсады, соның ішінде 1693 жылы шіркеудің негізгі бөлігін шіркеудің батыс жағындағы алды-бөлмеден (батыс соңында) бөліп тұратын қоршау қосылды. Өзгерістерге қатысты пікірлер әртүрлі болды. 1864 жылғы 21 қазанда «Building News» басылымы қалпына келтіру жұмыстары аяқталуға жақын екенін және «көтеріңкі» сипатта екенін хабарлады. Жаңа «әдемі» арка шығыс терезесін «жақсы көрсетіп тұр», сондай-ақ «басқа да жақсартулар» бар, оның ішінде «әдемі рередос» бар екені айтылды. Ал архитектура тарихшысы Николаус Певснер рередосты «тынышсыз әдемі» деп атады. Колледж директоры I санаттағы ғимараттағы жатақханада тұрады, ол шіркеудің (шығысқа қарай) және залдың (батысқа қарай) арасындағы бірінші төртбұрыштың солтүстік жағында орналасқан. Олар бірінші төртбұрыштың соңғы бөлігі болды. 1621 жылдан 1630 жылға дейін колледж директоры болған Сэр Эубуле Телуолл өз қаражатымен жатақхананы салдырды, оған (антиквар Энтони Вудтың сөзімен) «көрнекті өрнекпен ойылған ағаш жапсырмасымен безендірілген өте әдемі асхана» кірді. Есіктің үстіндегі қабықша тәрізді күмбез (Певснер оны «әдемі» деп атады) Шіркеу сияқты, оны 1613 және 1620 жылдар аралығында Гриффит Пауэлл негізінен салдырды және ол 1620 жылы қайтыс болғаннан кейін жақын арада аяқталды. 1741 және 1742 жылдары емен қабырғалы төбе жабыншақпен жабылып, шатыр кеңістігінде бөлмелер жасалды. Певснер колледж гербін қамтитын солтүстік қабырғадағы 1741 жылғы картушты «ірі [және] бай» деп сипаттады. Сондай-ақ, колледжге қызмет еткен тағы екі монархтың сарай суретшілерінің туындылары бар: Карл I (Антони ван Дейк) және Карл II (Сэр Питер Лелли).
Екінші төртбұрышты
1640 жылы Фрэнсис Манселл (1630 жылы директор болып тағайындалды) солтүстік және оңтүстік жағындағы ғимараттармен екінші төртбұрышты салуды бастады; ағылшын азаматтық соғысы салдарынан жұмыс уақытша тоқтатылды. 1676 жылы жұмыс қайта басталды, ал кітапхана (қазіргі Fellows' Library) 1679 жылы аяқталды. Джонатан Эдвардс (1688-1712 жылдар аралығында директор болған) кезінде төртбұрышты толықтыру үшін қосымша бөлмелер салынды; жоба оның 1712 жылы қайтыс болуынан кейін аяқталды. Голландтық қақпалардың бүйір жақтары оюлы және жартылай дөңгелек пішіндес. Феллолардың кітапханасында колледждің бұрынғы кітапханасында қолданылған, шамамен 1628 жылға дейін жасалған қайыс өрнегімен безендірілген кітап сөрелері сақталған. Тағы бір автор (1914 жылы төртбұрыш ішінде студенттерге арналған жаңа кітапхана ашылғаннан кейін) оны "Оксфорд кітапханаларының ең әдемілерінің бірі және ең сирек келінетін жерлерінің бірі" деп атады. Кітапханада 11 000 көне басылған кітап, колледждің көптеген сирек мәтіндері, соның ішінде 1545 жылғы Филипп Меланхтон және басқалар қол қойған грек Киелі кітабы, ғалым және философ Лорд Герберт Черберидің кітапханасының көп бөлігі, Роберт Бойль мен сэр Исаак Ньютонның 17 ғасырдағы еңбектері сақталған.
Үшінші төртбұрышты
Ұзын, бірақ тар үшінші төртбұрыш солтүстігінде Шып-стритпен, ал батысында колледж директорының жеке үйінің бағымен шектеседі – колледж негізі қаланғаннан бері осы жердегі жерге иелік етеді. 18 ғасырда бұл жерде колледждің атқоралары орналасқан. 1904 жылы болған өрт салдарынан атқоралар мен Шып-стритке қарайтын қақпа қиратылды. 1906 және 1908 жылдар аралығында Шып-стритке іргелес жаңа ғимараттар салынды, осылайша колледж үшін үшінші төртбұрыш құрылды. Онда колледждің ғылыми зертханалары (қазір жабық), жаңа қақпа мұнарасы, сондай-ақ студенттерге арналған қосымша тұрғын үй және кітапхана орналасқан. Кітапхана ірі демеушінің құрметіне Мейрике кітапханасы деп аталды. Алғашқыда 1865 жылдан бері екінші төртбұрышта магистранттарға арналған кітапхана болған, ол 1882 жылдан бастап Мейрике кітапханасы деп аталды. Бұл кітапхана колледждің 400 жылдығын мерекелеу мақсатында Ескі түлектерге қаражат жинау науқанынан кейін салынды және 1971 жылы Уэльс принці ашты. Қауым мүшелерінің бағы Ескі түлектер ғимараты мен екінші төртбұрыштың батыс жағындағы бөлмелердің арт жағында орналасқан. 2002 жылы колледждің иелігіндегі дүкендердің үстіндегі ғимаратты қайта жаңарту жобасы аяқталды. Жұмыс барысында төменгі қабат студенттер мен оқытушылардың бөлмелерінен жаңа Жас ортақ бөлмеге (JCR) айналдырылды, ол студенттер санының артуына байланысты екінші төртбұрыштағы бұрынғы ортақ бөлмеге қарағанда кеңірек болды.
Төртінші төртбұрышты
2019 жылы колледжге тиесілі Нортгейт Хаус коммерциялық мүлігінің Корнмаркет және Маркет көшелерінің бұрышында қайта құрылысы басталды. Жоспар бойынша, бұл жұмыс сауда орындарының үстінде студенттерге арналған жаңа жатақхананы, сондай-ақ жаңа алаң мен басқа да оқу корпустарын салуды көздеген. Құрылыстың 2021 жылы колледждің 450 жылдығына дейін аяқталуы күтілді. Жаңа ғимаратқа жобаға негізгі қаржылық көмек көрсеткен, қайтыс болған миллиардер кәсіпкер және меценат Ченг Ю Тунгтің есімі берілді.
Басқа ғимараттар
Колледж 1903 жылы спорт алаңы ретінде пайдалану үшін шығыс Оксфордта (Каули жолының жанында) жер сатып алды. Колледждің бұрынғы түлегі Эдвин Стивенстің қайырымдылығының арқасында 1974 жылы Оксфордтың солтүстігіндегі Вудсток жолында студенттік жатақтар салынды, ол оның құрметіне "Стивенс Клоуз" деп аталды. Колледж сонымен қатар Стип-стритте студенттердің тұруы үшін пайдаланылатын бірнеше үйге ие. Колледж Стип-стритте тағы бір жерді 1,8 миллион фунт стерлингке сатып алды, ол 5,5 миллион фунт стерлинг сомасында қайта жаңартылып, 31 студенттік бөлмеге жеке дәретханасы бар бөлмелер, 100 орындық лекциялық зал және басқа оқу кабинеттерімен жабдықталды. Стип-стрит орталығы 2010 жылдың 25 қыркүйегінде Оксфорд университетінің канцлері, Барнстың лорды Паттен тарапынан ресми түрде ашылды.
Директорлар мен стипендиаттар
Колледжді ректор мен профессорлар басқарады. Ректор "әдеби немесе ғылыми жетістіктерімен немесе университетте немесе басқа жерде білім беру саласындағы қызметімен ерекшеленетін адам" болуы керек. Ректор "колледждің барлық мүшелері мен оған байланысты барлық адамдарға" билік етеді және "білім беру және тәртіп мәселелерінде жалпы қадағалауды" жүзеге асырады. Қазіргі ректор, сэр Найджел Шэдболт 2015 жылы тағайындалды. Колледж 1571 жылы негісталғанда, алғашқы жарғы Дэвид Льюисті ректор етіп тағайындады және тағы сегіз адамды колледждің алғашқы профессорлары деп атады. 1622 жылғы жарғы 16 профессорға рұқсат берді. Колледж жарғысында әртүрлі санаттағы профессорлар қарастырылған. Профессорлық профессорлар – университет колледжге университет тағайындаған профессорлар мен оқытушылар. Осы профессорлық лауазымдардың бірі – кельт тілі бойынша Иса профессоры, ол ағылшын университетіндегі кельт тануының жалғыз кафедрасы. Сэр Джон Рис және Эллис Эванс сияқты кельт ғалымдары 1877 жылы құрылғаннан бері осы лауазымды иеленді. Қазіргі уақытта лауазымды 2020 жылы бұрынғы иегері Томас Чарльз Эдвардс 2011 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін алған Дэвид Уиллис атқарады. Зоологтар Чарльз Годфрей мен Пол Харви екеуі де профессорлық профессорлар. Ресми профессорлар – колледжде оқу-әдістемелік немесе әкімшілік қызметтерді атқаратын адамдар. Бұрынғы ресми профессорларға композитор және музыка зерттеушісі Джон Колдуэлл, тарихшылар сэр Горонви Эдвардс және Ниалл Фергюсон, философ Гален Строусон және саяси философ Джон Грей кіреді. Сондай-ақ аға және кіші ғылыми қызметкерлер де бар. Зейнеткерлікке шыққан ректорлар мен профессорлар "құрметті профессорлар" ретінде сайлана алады. Олардың алғашқысы 1897 жылы Джон Вириаму Джонс болды. Колледждің бұрын миссионерлік профессорлар санаты болған, оларды негізін қалаушы Леолин Дженкинс (бұрынғы ректор) есімімен Леолин профессорлары деп атаған. 1685 жылы өсиетінде ол былай деп мәлімдеді: "Оның Ұлылық флотында және шетел плантацияларында жұмыс істейтін қасиетті шенді адамдар тым аз екендігі анық". Осы мәселені шешу үшін ол Иса колледжінде екі профессорлық орны құрды, олардың иелері лорд-адмиралдың және Лондон епископының басшылығымен "оның Ұлылық флотының кез келгенінде немесе оның Ұлылық плантацияларында" дін қызметкерлері ретінде қызмет етуі керек. Соңғысы Фредерик де Уинтон 1876 жылы тағайындалды және 1932 жылы қайтыс болғанға дейін оның профессорлығын жүргізді. Бұл санатты 1877 жылы Оксфорд және Кембридж университеттерінің комиссиясы жоюға мәжбүр болды, бұл де Уинтон сияқты қолданыстағы иеленушілердің құқықтарын шектемеді. 19-ғасырда жойылған тағы бір профессорлық санат – 1636 жылы король Чарльз І құрған және Канал аралдарының тума тұрғындары қолдаған "Канал аралдарын оларды сипаттаған экстремалды кальвинизмнен қайтарып алу" үшін құрылған Король Чарльз І-нің профессорлары. Мұндай алғашқы профессор Дэниел Бревинт болды. Колледждің қазіргі жарғыларына сәйкес, құрметті профессорлар Басқару кеңесінің отырыстарында дауыс бере алмайды және ақшалай сыйақы алмайды. Колледждің үш бұрынғы ректоры (Джон Кристи, сэр Джон Хабакук және сэр Питер Норт) зейнеткерлікке шыққанда құрметті профессорлар болып сайланды. Кейбір құрметті профессорлар бұрын колледждің профессорлары болған, басқалары колледждің ескі мүшелері болған, ал кейбіреулері екі санатта да болған. Басқалары сайлау алдында колледжмен ешқандай академиялық байланыста болған жоқ. Олардың кейбіреулері белгілі уэльстер болды. Мысалы, уэльстік кәсіпкер сэр Альфред Джонс 1902 жылы, ал уэльстік судья сэр Сэмюэл Эванс, Жоғары соттың мұрагерлік, ажырасу және адмиралтейство бөлімінің президенті 1918 жылы сайланды. Уэльстік саясаткер Дэвид Ллойд Джордж 1910 жылы ол қазынашылық канцлері болған кезде құрметті профессорлыққа сайланды. Ол сол кездегі ректор сэр Джон Риске осы құрмет үшін колледжге алғыс білдіріп, былай деп жазды: "Сізге және Иса колледжінің профессорларына мені өздеріңіздің қатарыңызға таңдап алған үлкен құрмет туралы терең сезімді білдіргім келеді. Мен үшін осылай Иса колледжімен тығыз байланыста болу ерекше қуаныш. Уэльс ретінде мен қуанышпен және мақтанышпен бақыладым, әсіресе сіз біздің елімізбен тығыз байланысты колледждің ректоры болғаннан бері, өзімді оның мүшесі деп табуды ойламадым, мен шын жүректен айта аламын, мен осы профессорлықтан артық бағалай...". Колледж 1998 жылы құрметті профессорлардың саны басқа Оксфорд колледждерінің орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай төмен екенін атап өтті және олардың санын арттыру үшін жүйелі тәсілді қабылдады. Сол жылы жеті құрметті профессор сайланды, ал 1999 жылы тағы бес профессор сайланды. Колледждің құрметті профессорларының арасында өз елдерінің премьер-министрлері болған екі ескі мүше болды: Норман Вашингтон Мэнли, ол Иса колледжінде Родс стипендиясы бойынша оқыған және 1955 жылдан 1962 жылға дейін Ямайканың бас министрі болған, және Гарольд Уилсон, ол екі рет Ұлыбританияның премьер-министрі болған (1964–1970 және 1974–1976). Алғашқы әйел құрметті профессоры журналист және теледиктор Франсин Сток болды.
I wish to express to you and to the Fellows of Jesus College my deep sense of the great honour which you have done me in electing me to be one of your body. It is a very special gratification to me to be associated in this intimate way with Jesus College. As a Welshman, I have watched with pleasure and pride the prosperity, especially since you have been Principal, of the college which is so closely connected with our country, little thinking ever to find myself a member of it; and I can honestly say that no honour can fall to my lot which I shall prize more highly than this Fellowship which you have conferred upon me. Please accept and express to the Fellows of the college my hearty and sincere thanks. Ever yours sincerely, D. LLOYD GEORGE. The first three Honorary Fellows, all former students of the college, were elected in October 1877: John Rhys, the first Jesus Professor of Celtic (later an Official Fellow (1881–1895) and Principal (1895–1915)); the historian John Richard Green; and the poet Lewis Morris. The college noted in 1998 that the number of Honorary Fellows of the college was markedly below the average of other Oxford colleges and it adopted a more methodical approach to increase numbers. Seven Honorary Fellows were elected that year, followed by another five in 1999. The college's Honorary Fellows have included two Old Members who later became Prime Minister of their respective countries: Norman Washington Manley, who studied at Jesus College as a Rhodes Scholar and who was Chief Minister of Jamaica from 1955 to 1962, and Harold Wilson, who was twice British Prime Minister (1964–1970 and 1974–1976). The first female honorary fellow was the journalist and broadcaster Francine Stock.
Түлектер
Колледждің көрнекті бұрынғы студенттерінің қатарында саясаткерлер, ғалымдар, жазушылар, әртістер мен ғалымдар бар. Т. Э. Лоуренс («Арабияның Лоуренсі»), 1916–1918 жылдардағы араб көтерілісіне қатысқандығымен және «Жеті бағаналы даналық» сияқты еңбектерімен танымал, колледжде тарихты оқыған. Оның крестшілер қамалына арналған диссертациясы (орталық Шығысқа деген құштарлығының бастауы болған зерттеу жұмысы) Қауымдастық кітапханасында сақталады. Колледждің бұрынғы студенттерінің ішінде 1964–1970 және 1974–1976 жылдары Ұлыбританияның премьер-министрі болған Гарольд Уилсон, Австралияның премьер-министрі болған Кевин Радд, Ямайканың премьер-министрі болған Норман Вашингтон Мэнли, Африка Ұлттық Конгресінің негізін қалаушы және президенті Пиксли ка Исака Семе, 1680–1685 жылдары Парламент палатасының спикері болған сэр Уильям Уильямс және 1929–1935 жылдары Лорд-канцлер болған Лорд Сэнки бар. Ұлыбританияның үш негізгі саяси партиясының парламент мүшелері, сондай-ақ Австралиядан (Нил Блэветт), Жаңа Зеландиядан (Гарольд Рашворт), Шри-Ланкадан (Лалит Атулатмудали) және АҚШ-тан (Хизер Уилсон) келген саясаткерлер де оқыған. Колледждің көрнекті Уэльс дін қызметкерлерін тәрбиелейтіні туралы құрылтайшылардың үміті, бұрынғы студент А. Г. Эдвардс 1920 жылы Уэльс шіркеуі таратылған кезде Уэльстің алғашқы архиепископы болып сайланғанда ішінара орындалды. Глин Саймон (1968–1971 жылдары архиепископ) және Гвилим Оуэн Уильямс (1971–1982 жылдары архиепископ) сияқты кейінгі Уэльс архиепископтары да осы колледжде білім алған. Сэр Джон Моррис Джонс және сэр Томас (Т. Х.) Парри Уильямс, ал тарихшылар тізіміне колледждің алғашқы түлегі Дэвид Пауэлл кіреді, ол 1584 жылы Уэльстің алғашқы баспа тарихын жариялаған, Виктория дәуірінің тарихшысы Дж. Р. Грин және тарихшы Ричард Дж. Эванс кіреді. Ангус Бьюкенен Бірінші дүниежүзілік соғыста Виктория кресімен марапатталған. Рекордты жаңартқан, төрт мүшесі жоқ теңізші Хилари Листер де осы жерде оқыған, ал өнер мен ойын-сауық саласында актер Элвин Брук Джонс (1911–1962), «Мастермайд» телешоуының жүргізушісі Магнус Магнуссон және теледидардағы ауа райының хабаршылары Кирсти Маккейб және Сиан Ллойд сияқты тұлғалар бар. 1997 жылдан бері Оксфордта геометрия профессоры Найджел Хитчин, 2008 жылы Рамфорд медалін жеңіп алған физик Эдвард Хиндс, Ғылым мұражайының директоры Крис Рэпли және зоологтар Эдвард Багналл Полтон мен Джеймс Бронте Гэтенби де осы колледжді бітірген.
Кітапхана және мұрағат
Иса колледжінің негізгі кітапханасы – Мейрик кітапханасы; ескі басылған кітаптар тарихи Fellows кітапханасында сақталған. Орта ғасырлық қолжазбалар Бодлей кітапханасына жіберіліп, онда сақтаулы тұр. Колледждің құрылғаннан бергі әкімшілік құжаттары, сондай-ақ көптеген құжаттар, фотосуреттер және баспа материалдары мұрағатта сақталған. Кельт кітапханасы да бар. 2021 жылы Колледж кітапханашысы Оуэн Макнайт болды. Иса колледжіне тиесілі орта ғасырлық және жаңа заманғы қолжазбалар 11 ғасырға дейін жетеді және 1886 жылдан бері Бодлей кітапханасында сақтаулы. Уэльс тіліндегі ең маңызды қолжазбалардың бірі – Герсттің Қызыл кітабы (1285–1320) Иса колледжінде сақталған. Заманауи қолжазбаларға Т. Э. Лоуренстің студенттік диссертациясы (MS. 181) кіреді.
Спорт
Оксфордтың көптеген колледждері сияқты, Иса колледжі студенттерге спорттық жабдықтармен қамтамасыз етеді, соның ішінде Коули жолынан тыс, Оксфордтың шығысында орналасқан Бартлемас деп аталатын ойын алаңдары бар (бұл жер Бартоломей капеліне жақындығымен байланысты). Мұнда футбол, регби, нетбол, хоккей, крикет және теннис ойнауға болады. Скуош корлары Санкт-Кросс жолындағы жеке қала орталығында орналасқан. Колледж студенттерге университет гимназиясының және Иффли жолындағы бассейннің мүшелігін де ұсынады. Иса колледжінің қайық клубы (әдетте JCBC деп қысқартылады) – колледж мүшелері үшін арналған қайық спорты клубы. Клуб 1835 жылы құрылған, бірақ колледжде қайық спорты клуб құрылғанға дейін де болған: 1815 жылы Оксфордта колледж командалары арасындағы алғашқы жарысқа колледждің қайығы қатысқан, ол Брасеноз колледжінің командасымен жарысқан. Бұл сол кезде жарысқа қатысқан жалғыз екі колледж болған болуы мүмкін, ал Брасеноздің қайығы көбінесе жеңіске жеткен. Еркектердің де, әйелдердің де бірінші VIII командалары Eights Week кезінде, яғни негізгі колледж жарыстарында «Өзен басында» болған емес, бірақ әйелдердің бірінші VIII командасы 1980 және 1983 жылдар аралығында көктемгі жарыстарда, Torpids кезінде «Өзен басында» болды. Иса колледжінің қайықтары да басқа сәтті маусымдарды өткізді: 1896 жылғы Иса колледжінің қайығы университеттегі ең жылдам қайықтардың бірі ретінде танымал болды, ал 1993 жылы әйелдердің бірінші VIII командасы Torpids және Eights Week жарыстарындағы бірінші дивизионда «жарлы» жеңімпаз атанды, бұл жетістік колледж архивінде команданың «онжылдықтың ең үздік командасы, тіпті соңғы үш онжылдықтың командасы» деп сипатталуына әкелді. Колледждің бірнеше мүшесі Кембридж университетіне қарсы қайық жарысында және әйелдер қайық жарысында университет құрамында қатысқан. Барни Уильямс, колледжде оқыған канадалық қайықшы, 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында күміс медаль жеңіп алды және 2005 және 2006 жылдары қайық жарысына қатысты. Колледжде оқып жүрген басқа да студенттер басқа салаларда да жетістікке жетті, соның ішінде Джон Сэнки Лорд-канцлер, Алвин Уильямс Дарем епископы, ал Морис Джонс Лампетердегі Сент-Дэвид колледжінің директоры болды. Тағы бір колледж қайықшысы Джеймс Пейдж Әуесқойлар қайық спорты қауымдастығының хатшысы болып тағайындалды және Оксфорд пен Кембридж университеттерінің қайық клубтарын жаттықтырды. Колледждің қайық үйі, Кебль колледжінің қайық клубымен бірлесіп пайдаланылады, ол Christ Church Meadow-да, Изис өзенінде (Оксфордта Темза өзені деп аталады) орналасқан. Ол 1964 жылы салынды және көрермендер мен экипаж мүшелері пайдаланған кемеге алмастырды. Соңғы колледж кемесі 1911 жылы Лондон қаласының ливерлік компанияларының бірінен сатып алынған. Қазір ол Ричмондтағы Темза өзенінде жүзуші мейрамхана болып табылады және бірнеше жыл бойы колледждің жасыл және ақ түсті шарфымен боялған.
Уэльстік байланыс
Уэльстегі білім беруді Генрих VIII және Эдуард VI патшалық құрған кезеңдегі мектептердің негізі қадамы дамытуға ықпал етті: 1542 жылы Абергавеннидегі Генрих VIII атындағы грамматикалық мектеп және 1541 жылы Брекондағы Христос колледжі 1540 жылдары құрылды, ал Бангордағы Friars мектебі 1557 жылдан бастау алды. Дегенмен, нәтижесінде Оксфорд университетіне көптеген уэльстік студенттер келгеніне қарамастан, 1571 жылға дейін уэльстіктер үшін ешқандай арнайы жағдай жасалмады. Хью Прайс және негізін қалаушы стипендиаттардың көптегенінің Уэльспен байланысы болғанына қарамастан, 1571 жылғы жарғы да, кейінгі жарғылардың ешқайсысы колледжге уэльстіктердің қабылдауын шектемеді. Бірақ, бастапқыда колледж студенттерінің көп бөлігі уэльстіктерден тұрды және колледж «Уэльстің жас жігіттерінің академиялық ұмтылысының ең биік белесі» атанды. Бұрынғы стипендиаттардың көптегені уэльстіктер болды, себебі жаңа стипендиялар қайырымдылық есебінен (көбінесе уэльстік текті адамдар) құрылғанда, алушылар донормен туыс болуы немесе Уэльстің белгілі бір аймағынан шығуы керек деген талап жиі қойылды. Бұл шектеулер 19-шы ғасырда Оксфорд университетінің реформасы аясында алынып тасталды. 1571 және 1915 жылдар аралығында тек бір ғана басшы (Фрэнсис Хауэлл, 1657–1660) Уэльстен немесе уэльстік тектен емес еді. Колледждің студенттік ақпарат парағы «Қой шабуылы» деп аталады, бұл уэльстіктердің қойларға құштарлығы туралы жағымсыз әзілге сілтеме жасайды. Сонымен қатар, колледждің уэльстік сипаты өзін-өзі қайта жаңартады, себебі уэльстік студенттер көбінесе Иса колледжіне түсуге тырысады, өйткені ол «уэльстік колледж» ретінде танылады. Ескі түлектер колледждің 20-шы ғасырдың соңына дейін уэльстіктердің басым көпшілігін құрағанын еске алады; бірақ бүгінде бакалаврлардың шамамен 15% Уэльстен келеді. Салыстыру үшін, Уэльстегі тұрғындар Ұлыбритания халқының 5%-дан азын құрайды (2001 жылғы халық санауы бойынша 58,8 миллионның 2,9 миллионы). Қазіргі заманда колледждің уэльстік тамырлары ең айқын түрде Әулие Давид күнінде көрінеді. Мерекеге арналған шара ретінде капеллада хормен ән айтылады, ол осы оқиғаға орай нарцисс гүлдерімен безендіріледі. Қызмет, музыкасымен бірге, толығымен уэльс тілінде жүргізіледі (коралдың аз ғана бөлігі тілдің ана сөйлеушілері болғанымен). Оксфордтағы уэльстік қауымдастықтың мүшелері оған көбінесе қатысады. Колледждің Уэльспен байланысы оның қоғамдық жұмыстарында да көрінеді, мысалы, Уэльс үкіметінің Seren желісімен серіктестікке отырып, уэльстік студенттер үшін жазғы мектеп ұйымдастыру.
Күміс бұйымдар
Колледждің күміс бұйымдар жинағына сэр Уоткин Уильямс Винн 1732 жылы сыйға берген күміс жалатылған (алтынмен қапталған) пунш ыдысы кіреді. Бұл ыдыс 1814 жылы Редклиф камерасында Наполеонның соңғы жеңілісін тойлау үшін өткізілген кешкі асқа қолданылған, салмағы бірнеше килограммнан асады және бірнеше литр сыйымдылығы бар. Кешке патша, Пруссия королі, Блюхер, Меттерних, принц-регент, Йорк герцогы және Веллингтон герцогы қатысты. Колледждегі дәстүр бойынша, екі талапты орындай білген әркімге бұл ыдыс сыйға беріледі. Бірінші талап – ыдыстың ең кең жеріне қолдарымен айналдырып алу; екінші талап – ыдыстың ішіндегі күшті пунштің барлығын ішіп қою. Ыдыстың ең кең жері 5 фут (2 метр) болатындықтан, бірінші талапты өте сирек орындайды; ал екінші талапты ешкім орындаған емес.
Елтаңба
Колледждің гербі, геральдикалық терминологияда, – жасыл түс, үш күміс елік жүгіріп тұрған, мүйіздері алтын. Бұл герб Хью Прайстікі емес. Оның гербі, өсиетінің жиектерінде бейнеленгенінше, қызыл түсті фонда үш лилияның арасында күміс шеврон болған. Гербтің берілуі немесе бекітілуі үшін Қару колледжі болған жоқ, бірақ оның қолданылған уақытының ұзақтығы оған заңдық күш берді. Жасыл түс 1730 жылдарға қарай кеңінен (бірақ толығымен емес) қолданыла бастады, ал 1761 жылға дейін колледж кітапханасының кітапшаларында көк түстің көлденең сызықтары түрінде әлі де кездесетін. Оксфордтағы Линкольн колледжінің гербімен ұқсастықтар бар, онда элементтердің бірі үш алтын елік тұрған күйде (statant) бейнеленген; бұл Линкольннің «екінші негізін қалаушысы» Томас Ротерхамның гербінен алынған. Бірақ қарсы пікір (Линкольнмен тығыз байланысы бар антиквариаттан) олардың әрқайсысының шығу тегі ерекше болған. Пол Лэнгфордтың (Линкольн колледжінің ректоры) бір ұсынысы бойынша, Иса колледжі Ротерхамның туған қаласындағы – Иса колледжі, Ротерхэмде – құрылған теологиялық колледждің қабылдаған гербін жалғастырған, ол Эдуард VI тұсында жабылған. Оның қарындасы Энн Парр 1622 жылы колледждің алғашқы қонағы болған Пемброктың 1-ші графы Уильямға үйленді. Мод Гриннің гербі графтардың туысына тиесілі Повис қамалында 1592 жылдан бастап гипстен жасалған суреттерде бейнеленген. Бір автордың пікірінше, колледж сол кездегі Уэльстің жетекші әулеттерінің бірімен байланысты болу үшін осы гербті қабылдаған болуы мүмкін.
Рақымшылықтар
Колледж ғалымының айтуынша, мерекелік кеште (екінші, әрі әсем безенділген кешкі ас) шарапаты айтылады.