Кіріспе

Eristalis туысы – Диптера отрядының Syrphidae тұқымдасына жататын гүлжанды шыбықтардың (hoverflies) ірі туысы. Оның бірнеше түрі араның еркегіне (drone) ұқсағандықтан "араның еркегі шыбықтары" (drone flies) деп аталады. Араның еркегі шыбықтары және оларға жақын түрлер – кең таралған, көптеген өсімдіктерді тозаңдатыратын жәндіктер. Олардың дернәсілдері суда тіршілік етеді және ұзын, түтікше тәрізді мүше арқылы тыныс алады, сондықтан оларды "тышқан құйрықты дернәсілдер" (rat-tailed maggots) деп атайды. Бұл туыс бірнеше кіші туыстарға және түрлерге бөлінеді (Eristalomyia, Eristalis, Eoseristalis және т.б.).

Ғылыми атауы және грамматикалық жынысы

Ғылыми атауын Пьер Андре Латрель 1804 жылы ұсынған. Ол жаңа туыстығына жеті түрді қосты, бірақ атауларды Сирфпен байланыстырып тізімдеді, сондықтан ол атауға қандай жыныс тағайындағаны белгісіз қалды (Сирф атауының жынысы еркек). Басылымнан кейінгі екі ғасырда Эристалис кейде әйел, кейде еркек деп есептелді. Джордж Генри Верралл (1901) оның жынысын еркек деп анықтады, бұл таңдау британ әдебиетінде, сондай-ақ голланд, поляк, чех, испан және португал әдебиеттерінде қабылданды. Еуропаның басқа да бірнеше тілдерінде және Солтүстік Америкада бұл сөзді әйелдік деп қарастыру дәстүрі болған. 1993 жылы Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы атауды ресми тізімге енгізіп, оның жынысын еркек деп көрсетті, бірақ бұл шешімнің негіздемесі келтірілмеді. 2004 жылы Питер Чандлер, Эндрю Уэйкхэм Доусон және Ангус Маккалоу Эристалис атауының әйел жынысы екенін растау үшін өтініш берді. Олар ICZN 30.1.1-бабына сілтеме жасады, онда латынша атау стандартты латын сөздіктерінде көрсетілген сөздің жынысын алады делінген. Р. В. Браунның 1954 жылғы «Ғылыми сөздердің құрамы» еңбегінде «eristalis» сөзі белгісіз құнды тасқа сілтеме жасайтын әйелдік сөз ретінде келтірілген. Чандлер және авторлардың өтініші тапсырылғаннан кейін екі жыл ішінде мақұлданды. 2006 жылдан бастап Эристалис ресми түрде әйел жынысына жататын сөз болып саналады.

Сәйкестендіру

Терминдер үшін Диптералардың морфологиясын қараңыз. Нағыз шыбықтардың ішінде Eristalis туысына жататын түрлерде бір жұп қанат және бір жұп шанақ бар. Syrphidae тұқымдасына жататын Eristalis-тің қанатында жалған тамыр болады. 1804 жылы Латрейл анықтаған Eristalis, 1882 жылы Мейгенмен синуатты тамыр R4+5 және петиолатты жасуша r1 бар түрлермен шектелді. Eristalis туысының пайда болуынан бері Латрейлдің сипаттамасын нақтылайтын көптеген туыстар қосылды, мысалы Eristalinus, Meromarcrus, Palpada, Helopilus және т.б. Осы туыстарды қамтитын Eristalina кіші туысы құрылды. Қазіргі кезде R2+3 тамыры синуатты, r1 жасушасы көбінесе петиолатты және базалатеральді түкті жамаулы метафемурға ие деп қабылданған. Мынадай қосымша критерийлермен: үшбұрышты бөлігі түксіз anepimeron, katepimeron түкті, meron артқы-төменгі жағы түксіз, метаторакальды демікше алдындағы немесе құрсақ жағында түксіз, көз түкті.

Ұрықтар

Эристалини личинкалары су ортасында тіршілік етеді және ұзын құйрықты типке жатады. Эристалис личинкалары көбінесе шіріген немесе тоқтап қалған суларда, немесе ылғалды экскременттерде кездеседі және оларды "эскекше құйрықты құрттар" немесе "мысықшалар" деп атайды. "Құйрық" - бұл су деңгейінен жоғары созылатын, көбінесе қолданылатын, кеңейтілетін тыныс алу түтігі. Бұл түтік личинкаларға басқа көптеген личинкалардың тіршілік ете алмайтын, мысалы, канализация және тоқтап қалған су тобырлары сияқты оттегі аз суларда өмір сүруге мүмкіндік береді. Эскекше құйрықты личинкалары сондай-ақ ылғалды саз, тыңайтқыш және ылғалды шіріп бара жатқан өсімдіктерді де пайдаланады. Эристалис түрлерінің көптеген түрлері әлі зерттелмеген. Личинкалардың кездесуі мүмкін жерлерде жұмыс істеу (мысалы, тыңайтқыш шұңқырлары, канализация ағындары және тоқтап қалған су тобырлары) қиын, ал личинкаларды ересекке дейін өсіру одан да қиын. Эристалис түрлерінің көптеген түрлері туралы негізгі мәліметтер әлі ашылмаған.